بازالت آمیگدالوئیدی

توضیحات

بازالت آمیگدالوئیدی یک سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی) است که مشخصه اصلی آن وجود حفره‌های پر شده با کانی‌های ثانویه (آمیگدال‌ها) است. زمینه سنگ معمولاً بازالتی، ریزدانه و تیره رنگ (سیاه، خاکستری تیره، قهوه‌ای مایل به سیاه) است. آمیگدال‌ها می‌توانند اشکال و اندازه‌های مختلفی داشته باشند، اما اغلب به شکل بادام یا بیضی هستند و اندازه‌های آن‌ها از چند میلی‌متر تا چندین سانتی‌متر متغیر است. کانی‌های پرکننده تنوع زیادی دارند و شامل زئولیت‌ها، کلسیت، کوارتز (عقیق، کلسدونی، ژئود)، اپیدوت، کلریت و گاهی اوقات مس بومی می‌شوند. این کانی‌ها می‌توانند رنگ‌های مختلفی به آمیگدال‌ها بدهند و کنتراست زیبایی با زمینه تیره بازالت ایجاد کنند.

نحوه شناسایی

رنگ

زمینه سنگ معمولاً سیاه، خاکستری تیره، یا قهوه‌ای مایل به سیاه است. رنگ آمیگدال‌ها بسته به کانی پرکننده متفاوت است؛ سفید (کلسیت، برخی زئولیت‌ها)، بی‌رنگ تا شیری (کوارتز)، سبز (کلریت، اپیدوت)، قرمز/نارنجی/قهوه‌ای (عقیق، کلسدونی)، یا حتی مسی (مس بومی).

جلا

زمینه بازالتی معمولاً کدر تا نیمه‌فلزی. کانی‌های پرکننده می‌توانند جلای شیشه‌ای (کوارتز، کلسیت) تا مرواریدی (زئولیت‌ها) داشته باشند.

بافت

پورفیری یا آفانیتیک (ریزبلور) برای زمینه بازالتی، با حضور آمیگدال‌های بادامی‌شکل یا بیضی‌شکل که حفره‌های اولیه را پر کرده‌اند. اندازه بلورهای زمینه معمولاً کمتر از 1 میلی‌متر است.

شکل بلور

بلورهای کانی‌های پرکننده در داخل آمیگدال‌ها ممکن است به صورت بلورهای کوچک، توده‌ای، یا لایه‌ای (مانند عقیق) رشد کرده باشند. زمینه بازالتی معمولاً بلورهای میکروسکوپی دارد.

رخ

زمینه بازالتی معمولاً فاقد کلیواژ مشخص است. کانی‌های پرکننده مانند کلسیت دارای کلیواژ کامل (سه جهت) هستند، در حالی که کوارتز فاقد کلیواژ است.

محیط زمین‌شناسی

در جریان‌های گدازه بازالتی، به ویژه در بخش‌های بالایی و کناری جریان که گازها به راحتی می‌توانند از گدازه خارج شوند و حفره ایجاد کنند. این سنگ‌ها در مناطق آتشفشانی فعال، فلات‌های بازالتی، و مناطق ریفتی یافت می‌شوند.

حقایق کلیدی

• سختی: زمینه بازالتی: 5-6 در مقیاس موس. کانی‌های پرکننده: متغیر، از 3 (کلسیت) تا 7 (کوارتز).
• وزن مخصوص: 2.7-3.0 گرم بر سانتی‌متر مکعب (برای زمینه بازالتی). کانی‌های پرکننده ممکن است کمی متفاوت باشند.
• سیستم بلوری: زمینه بازالتی: معمولاً ریزبلورین یا آمورف. کانی‌های پرکننده: متغیر (مثلاً کلسیت: تریگونال، کوارتز: تریگونال، زئولیت‌ها: مونوکلینیک، اورتورومبیک، تتراگونال).
• رنگ: زمینه تیره (سیاه، خاکستری تیره، قهوه‌ای مایل به سیاه). آمیگدال‌ها: سفید، بی‌رنگ، سبز، قرمز، نارنجی، قهوه‌ای، مسی.
• جلا: زمینه: کدر تا نیمه‌فلزی. آمیگدال‌ها: شیشه‌ای، مرواریدی، ابریشمی.
• شفافیت: زمینه: مات. آمیگدال‌ها: شفاف تا نیمه‌شفاف.
• شکستگی: زمینه: صدفی تا نامنظم. کانی‌های پرکننده: متغیر (مثلاً کوارتز: صدفی، کلسیت: صدفی تا نامنظم).
• رخ: زمینه: معمولاً فاقد کلیواژ مشخص. کانی‌های پرکننده: متغیر (مثلاً کلسیت: کلیواژ کامل در سه جهت).
• ترکیب: زمینه: عمدتاً پلاژیوکلاز (لابرادوریت)، پیروکسن (اوژیت)، الیوین، و مگنتیت. آمیگدال‌ها: کانی‌های ثانویه مانند زئولیت‌ها (استیلبیت، هولاندیت)، کلسیت، کوارتز (عقیق، کلسدونی)، اپیدوت، کلریت، و گاهی مس بومی.

بررسی سریع

• رنگ: زمینه تیره (سیاه، خاکستری تیره) با لکه‌های روشن‌تر یا رنگی (آمیگدال‌ها).
• جلا: زمینه کدر تا نیمه‌فلزی، آمیگدال‌ها شیشه‌ای تا مرواریدی.
• رنگ خاکه: خاکستری تیره تا سیاه (برای زمینه بازالتی). کانی‌های پرکننده ممکن است رگه سفید یا بی‌رنگ داشته باشند.

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: زمینه: ریزدانه تا آفانیتیک. آمیگدال‌ها: بلورهای منفرد، توده‌ای، شعاعی، یا لایه‌ای در داخل حفره‌ها.
• نوع رخ: زمینه: ندارد. کانی‌های پرکننده: متغیر (مثلاً کلسیت: کلیواژ کامل رومبوهدرال).
• نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم.
• چقرمگی: شکننده.
• نوع جلا: کدر، نیمه‌فلزی، شیشه‌ای، مرواریدی.

نحوه تشکیل

بازالت آمیگدالوئیدی نوعی بازالت است که حاوی حفره‌های ثانویه پر شده با کانی‌ها (آمیگدال‌ها) است. این حفره‌ها در ابتدا به صورت وزیکول‌ها (حباب‌های گاز) در گدازه‌های بازالتی در حال سرد شدن تشکیل می‌شوند. هنگامی که گدازه به سطح زمین می‌رسد و سرد می‌شود، گازهای محلول در آن (مانند بخار آب، دی‌اکسید کربن، و دی‌اکسید گوگرد) از حالت محلول خارج شده و حباب‌هایی را تشکیل می‌دهند. این حباب‌ها در حین سرد شدن گدازه به دام می‌افتند و حفره‌هایی را در سنگ ایجاد می‌کنند. در مراحل بعدی، محلول‌های آب‌دار غنی از مواد معدنی از طریق این حفره‌ها نفوذ کرده و کانی‌های ثانویه مانند زئولیت‌ها (مانند استیلبیت، هولاندیت، هیولاندیت)، کلسیت، کوارتز (به صورت عقیق، کلسدونی، یا ژئودهای کوارتز)، و گاهی اوقات مس بومی را رسوب می‌دهند. شکل بادامی‌شکل این پرشدگی‌ها (آمیگدال‌ها) به دلیل جریان گدازه و تغییر شکل حباب‌ها قبل از جامد شدن کامل است.

کاربرد

بازالت آمیگدالوئیدی به دلیل زیبایی و تنوع کانی‌های پرکننده، عمدتاً به عنوان سنگ تزئینی و کلکسیونی مورد استفاده قرار می‌گیرد. آمیگدال‌های حاوی عقیق، کلسدونی، یا زئولیت‌های رنگارنگ بسیار مورد توجه کلکسیونرها هستند. در برخی موارد، اگر کانی‌های پرکننده دارای ارزش اقتصادی باشند (مانند مس بومی)، ممکن است به عنوان سنگ معدن نیز استخراج شود. خود سنگ بازالت نیز در ساخت و ساز، جاده‌سازی و به عنوان مصالح ساختمانی کاربرد دارد، اما نوع آمیگدالوئیدی آن کمتر برای این منظور استفاده می‌شود.

توزیع سنی

در تمام دوران‌های زمین‌شناسی که فعالیت‌های آتشفشانی بازالتی رخ داده است، یافت می‌شود، به ویژه در مناطق با فوران‌های گسترده بازالتی مانند فلات‌های بازالتی و مناطق ریفتی.

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی)

گروه

بازالت

سیستم بلوری

زمینه: معمولاً ریزبلورین یا آمورف. کانی‌های پرکننده: متغیر.

فرمول شیمیایی

ترکیب شیمیایی پیچیده و متغیر، عمدتاً سیلیکات‌های آهن و منیزیم (برای زمینه بازالتی) به همراه آلومینیم و کلسیم. کانی‌های پرکننده دارای فرمول‌های شیمیایی خاص خود هستند.

ترکیب

سیلیکات‌های مافیک (غنی از آهن و منیزیم) برای زمینه بازالتی. کانی‌های پرکننده شامل سیلیکات‌های آب‌دار (زئولیت‌ها)، کربنات‌ها (کلسیت)، و دی‌اکسید سیلیسیم (کوارتز).

کشف بیشتر درباره بازالت آمیگدالوئیدی