بازالت الیوین‌دار

توضیحات

بازالت با فنوکریست‌های الیوین یک سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی) مافیک است که مشخصه اصلی آن وجود بلورهای درشت و قابل مشاهده الیوین (فنوکریست) در یک ماتریس ریزدانه تا شیشه‌ای بازالتی است. رنگ کلی سنگ معمولاً تیره (سیاه، خاکستری تیره، سبز تیره) است و فنوکریست‌های الیوین به رنگ سبز زیتونی تا قهوه‌ای مایل به سبز در آن پراکنده شده‌اند. این سنگ نشان‌دهنده یک فرآیند تبلور دو مرحله‌ای است: تبلور اولیه الیوین در عمق و سپس فوران و سرد شدن سریع گدازه.

نحوه شناسایی

رنگ

ماتریس بازالتی معمولاً سیاه، خاکستری تیره یا قهوه‌ای تیره است. فنوکریست‌های الیوین به رنگ سبز زیتونی تا سبز مایل به قهوه‌ای هستند.

جلا

ماتریس بازالتی کدر تا نیمه‌فلزی (در صورت وجود بلورهای میکروسکوپی)؛ فنوکریست‌های الیوین دارای جلای شیشه‌ای تا چرب هستند.

بافت

پورفیری (بلورهای درشت الیوین در یک زمینه ریزدانه تا شیشه‌ای). ماتریس ممکن است وزیکولار (حاوی حفرات گازی) باشد.

شکل بلور

فنوکریست‌های الیوین معمولاً به صورت بلورهای ایزومتریک یا کمی کشیده با اشکال منشوری یا دانه‌ای دیده می‌شوند. ماتریس بازالتی دارای بلورهای میکروسکوپی پلاژیوکلاز، پیروکسن و مگنتیت است.

رخ

الیوین دارای شکستگی صدفی تا نامنظم است و کلیواژ مشخصی ندارد (یا بسیار ضعیف در یک جهت). کانی‌های دیگر در ماتریس ممکن است کلیواژ داشته باشند اما به دلیل اندازه ریز قابل مشاهده نیستند.

محیط زمین‌شناسی

مناطق آتشفشانی فعال، فلات‌های بازالتی، پشته‌های میان‌اقیانوسی، جزایر اقیانوسی، و مناطق ریفت قاره‌ای. این سنگ‌ها در محیط‌های فوران گدازه‌های مافیک تشکیل می‌شوند.

حقایق کلیدی

• سختی: ماتریس بازالتی حدود 5-6 در مقیاس موس؛ الیوین 6.5-7 در مقیاس موس.
• وزن مخصوص: 2.9-3.4 (بسته به ترکیب دقیق و میزان الیوین).
• سیستم بلوری: الیوین: ارتورومبیک؛ کانی‌های ماتریس (پلاژیوکلاز، پیروکسن) دارای سیستم‌های بلوری مختلف هستند.
• رنگ: ماتریس سیاه تا خاکستری تیره؛ فنوکریست‌های الیوین سبز زیتونی تا قهوه‌ای مایل به سبز.
• جلا: ماتریس کدر تا نیمه‌فلزی؛ الیوین شیشه‌ای تا چرب.
• شفافیت: ماتریس کدر؛ الیوین شفاف تا نیمه‌شفاف.
• شکستگی: ماتریس نامنظم تا صدفی؛ الیوین صدفی تا نامنظم.
• رخ: الیوین کلیواژ مشخصی ندارد (یا بسیار ضعیف در یک جهت).
• ترکیب: عمدتاً از پلاژیوکلاز کلسیک (لابرادوریت)، پیروکسن (اوژیت) و الیوین تشکیل شده است. مقادیر کمی مگنتیت و ایلمنیت نیز وجود دارد. الیوین (Mg,Fe)2SiO4.

بررسی سریع

• رنگ: ماتریس تیره (سیاه، خاکستری تیره) با بلورهای سبز زیتونی (الیوین).
• جلا: ماتریس کدر، الیوین شیشه‌ای تا چرب.
• رنگ خاکه: خاکستری مایل به سبز تا بی‌رنگ (برای الیوین)؛ ماتریس بازالتی معمولاً خاکستری تیره.

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: الیوین به صورت بلورهای دانه‌ای، منشوری کوتاه یا ایزومتریک. کانی‌های ماتریس ریزدانه و اغلب غیرقابل تشخیص با چشم غیرمسلح.
• نوع رخ: الیوین: کلیواژ ضعیف یا عدم وجود کلیواژ. شکستگی صدفی تا نامنظم.
• نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم.
• چقرمگی: شکننده.
• نوع جلا: الیوین: شیشه‌ای تا چرب. ماتریس: کدر تا نیمه‌فلزی.

نحوه تشکیل

این سنگ از سرد شدن سریع گدازه‌های مافیک غنی از منیزیم و آهن در سطح زمین یا نزدیک به سطح تشکیل می‌شود. فنوکریست‌های الیوین (بلورهای درشت قابل مشاهده) نشان‌دهنده تبلور اولیه الیوین در ماگمای در حال صعود در عمق بیشتر و سپس حمل شدن آن‌ها به سطح توسط گدازه است که به سرعت سرد شده و ماتریس ریزدانه بازالتی را تشکیل داده است.

کاربرد

به دلیل سختی و مقاومت بالا، بازالت به طور گسترده در صنعت ساختمان‌سازی (سنگفرش، مصالح ساختمانی، بالاست راه‌آهن)، تولید پشم سنگ (عایق حرارتی و صوتی) و همچنین به عنوان منبعی برای استخراج فلزات (در صورت وجود کانی‌های اقتصادی) استفاده می‌شود. الیوین موجود در آن به ندرت به صورت تجاری استخراج می‌شود، مگر اینکه به صورت بلورهای با کیفیت جواهر (پریدوت) باشد.

توزیع سنی

از پرکامبرین تا عهد حاضر، در تمام دوران‌های زمین‌شناسی که فعالیت آتشفشانی مافیک رخ داده است، یافت می‌شود.

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

الیوین: سیلیکات (نئوسیلیکات)

گروه

الیوین

سیستم بلوری

ارتورومبیک (برای الیوین)

فرمول شیمیایی

(Mg,Fe)2SiO4 (برای الیوین)

ترکیب

الیوین: سیلیکات منیزیم و آهن. بازالت: عمدتاً سیلیکات‌های کلسیم، سدیم، آلومینیوم، منیزیم و آهن.

کشف بیشتر درباره بازالت الیوین‌دار