عکس گرفتهاید؟ با اپلیکیشن Rockby فوراً سنگها را شناسایی کنید
باز کردن اپتوضیحات
بازالت پورفیری یک سنگ آذرین بیرونی تیره رنگ است که مشخصه اصلی آن وجود بلورهای بزرگ و قابل مشاهده (فنوکریستها) در یک زمینه ریزبلور یا شیشهای است. فنوکریستها معمولاً از کانیهایی مانند پلاژیوکلاز (لابرادوریت)، الیوین، و پیروکسن (اوژیت) تشکیل شدهاند. زمینه ریزبلور عمدتاً از همان کانیها به همراه مقادیر کمی مگنتیت و ایلمنیت تشکیل شده است. این بافت نشاندهنده تاریخچه سرد شدن پیچیده سنگ است.
نحوه شناسایی
- رنگ
- معمولاً تیره، خاکستری تیره تا سیاه. رنگ کانیهای فنوکریست ممکن است متفاوت باشد (مثلاً الیوین سبز، پلاژیوکلاز سفید تا خاکستری).
- جلا
- مات تا نیمهفلزی در زمینه ریزبلور، بلورهای بزرگتر ممکن است جلای شیشهای تا مرواریدی داشته باشند.
- بافت
- پورفیری (Porphyritic) با بلورهای بزرگ (فنکریست) در زمینه ریزبلور یا شیشهای. اندازه فنوکریستها میتواند از چند میلیمتر تا چند سانتیمتر متغیر باشد.
- شکل بلور
- فنکریستها معمولاً به صورت بلورهای خودشکل (euhedral) تا نیمهخودشکل (subhedral) دیده میشوند. کانیهای زمینه ریزبلور معمولاً بیشکل (anhedral) هستند.
- رخ
- کانیهای تشکیلدهنده (پلاژیوکلاز، پیروکسن، الیوین) دارای کلیواژ مشخص هستند، اما در زمینه ریزبلور به سختی قابل مشاهده است.
- محیط زمینشناسی
- جریانهای گدازه بازالتی، گنبدهای گدازهای، دایکها و سیلهای کمعمق، و مناطق آتشفشانی فعال در محیطهای قارهای و اقیانوسی.
حقایق کلیدی
- سختی: 6-7 در مقیاس موس (برای کانیهای تشکیلدهنده، سختی کلی سنگ به دلیل بافت متفاوت است)
- وزن مخصوص: 2.8 - 3.1 گرم بر سانتیمتر مکعب
- سیستم بلوری: تریتکلینیک (پلاژیوکلاز)، مونوکلینیک (پیروکسن)، اورتورومبیک (الیوین)
- رنگ: تیره، خاکستری تیره تا سیاه
- جلا: مات تا نیمهفلزی
- شفافیت: کدر
- شکستگی: صدفی تا نامنظم
- رخ: کانیهای تشکیلدهنده دارای کلیواژ هستند (پلاژیوکلاز: دو جهت، پیروکسن: دو جهت تقریباً عمود بر هم، الیوین: کلیواژ ضعیف یا عدم وجود کلیواژ)
- ترکیب: غنی از کانیهای مافیک (پیروکسن، الیوین) و پلاژیوکلاز کلسیک (لابرادوریت). حاوی مقادیر کمی مگنتیت، ایلمنیت و آپاتیت.
بررسی سریع
- رنگ: تیره (خاکستری تیره تا سیاه)
- جلا: مات تا نیمهفلزی در زمینه، شیشهای تا مرواریدی در فنوکریستها
- رنگ خاکه: خاکستری تا خاکستری مایل به سبز
ویژگیهای فیزیکی
- عادت بلوری: فنکریستها معمولاً منشوری یا تابولار، زمینه ریزبلور یا شیشهای
- نوع رخ: بسته به کانیهای تشکیلدهنده (پلاژیوکلاز: خوب در دو جهت، پیروکسن: خوب در دو جهت، الیوین: ضعیف)
- نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم
- چقرمگی: شکننده
- نوع جلا: مات تا نیمهفلزی در زمینه، شیشهای تا مرواریدی در فنوکریستها
نحوه تشکیل
بازالت پورفیری در نتیجه سرد شدن سریع گدازههای بازالتی در سطح زمین یا نزدیک به سطح زمین تشکیل میشود. بافت پورفیری نشاندهنده دو مرحله سرد شدن است: مرحله اول، سرد شدن آهسته در عمق زمین که منجر به تشکیل بلورهای بزرگ (فنوکریستها) میشود، و مرحله دوم، سرد شدن سریع در سطح که باعث تشکیل زمینه ریزبلور (ماتریکس) میشود.
کاربرد
به دلیل سختی و مقاومت بالا، در ساخت و ساز (سنگدانه، سنگفرش، مصالح ساختمانی)، جادهسازی، و به عنوان سنگ تزئینی استفاده میشود. همچنین به دلیل خواص حرارتی و مکانیکی، در برخی کاربردهای صنعتی خاص نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
توزیع سنی
از پرکامبرین تا عهد حاضر، در تمام دورانهای زمینشناسی که فعالیت آتشفشانی وجود داشته است، یافت میشود.
کجا پیدا کنیم
ایسلند
به دلیل فعالیتهای آتشفشانی گسترده، بازالت پورفیری در سراسر این کشور یافت میشود.
هاوایی، ایالات متحده
جزایر هاوایی که از آتشفشانهای سپری تشکیل شدهاند، منابع غنی از بازالت پورفیری هستند.
فلات دکن، هند
یکی از بزرگترین استانهای آذرین بزرگ (Large Igneous Provinces) جهان که شامل مقادیر زیادی بازالت پورفیری است.
ایران
در مناطق آتشفشانی و کوهستانی ایران، به ویژه در البرز و زاگرس، بازالتهای پورفیری یافت میشوند.
نکات پیدا کردن
جستجو در مناطق آتشفشانی
به دنبال مناطق با فعالیتهای آتشفشانی گذشته یا حال باشید. جریانهای گدازه قدیمی و دایکها مکانهای خوبی برای یافتن بازالت پورفیری هستند.
بررسی بافت
به دنبال سنگی تیره رنگ باشید که در آن بلورهای بزرگ و مجزا در یک زمینه ریزبلور قابل مشاهده باشند. این ویژگی کلیدی برای شناسایی بازالت پورفیری است.
استفاده از چکش زمینشناسی
برای شکستن نمونهها و مشاهده سطح تازه شکستگی که بافت پورفیری را بهتر نشان میدهد، از چکش زمینشناسی استفاده کنید.
سنگهای مشابه
بازالت
Aphanitic Basalt
همچنین شناخته شده به عنوان: بازالت آفانیتی
آندزیت پورفیری
Porphyritic Andesite
همچنین شناخته شده به عنوان: آندزیت با بافت پورفیری
گابرو
Phaneritic Gabbro
همچنین شناخته شده به عنوان: گابرو فانریتی
طبقهبندی علمی
- رده کانی
- سنگ آذرین بیرونی
- گروه
- بازالت
- سیستم بلوری
- مجموعهای از سیستمهای بلوری کانیهای تشکیلدهنده (تریتکلینیک، مونوکلینیک، اورتورومبیک)
- فرمول شیمیایی
- ترکیب شیمیایی پیچیده شامل سیلیکاتهای آهن، منیزیم، کلسیم، سدیم و آلومینیوم
- ترکیب
- سیلیکا (SiO2) حدود 45-52 درصد وزنی، آلومینا (Al2O3) 14-18 درصد، اکسید آهن (FeO + Fe2O3) 8-12 درصد، منیزیم اکسید (MgO) 6-10 درصد، کلسیم اکسید (CaO) 8-12 درصد، سدیم اکسید (Na2O) 2-3 درصد، پتاسیم اکسید (K2O) 0.5-1.5 درصد.
کشف بیشتر درباره بازالت پورفیری
هرجا سنگها را شناسایی کنید
رایگان در iOS، اندروید و وب. شناسایی با عکس، پایگاه داده کامل و مجموعه شخصی شما.