بازالت حفره‌دار

توضیحات

بازالت حفره‌دار یک سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی) است که مشخصه اصلی آن وجود حفره‌های متعدد (وزیکول‌ها) در بافت آن است. این حفره‌ها در اثر خروج گازهای آتشفشانی در حین سرد شدن گدازه تشکیل می‌شوند. رنگ آن معمولاً تیره (سیاه، خاکستری تیره، قهوه‌ای تیره) است و بافت آن از ریزدانه تا شیشه‌ای متغیر است. ترکیب کانی‌شناسی آن مشابه بازالت معمولی است و عمدتاً از پلاژیوکلاز (لابرادوریت)، پیروکسن (اوژیت) و گاهی الیوین تشکیل شده است. وجود حفره‌ها باعث کاهش چگالی سنگ می‌شود و ممکن است سطح آن خشن و ناهموار باشد. این حفره‌ها ممکن است خالی باشند یا با کانی‌های ثانویه مانند کلسیت، زئولیت‌ها، یا کوارتز (آمیگدال) پر شده باشند.

نحوه شناسایی

رنگ

معمولاً سیاه، خاکستری تیره، قهوه‌ای تیره یا سبز تیره.

جلا

کدر تا نیمه‌فلزی در سطح شکستگی تازه، اما به دلیل تخلخل ممکن است مات به نظر برسد.

بافت

پورفیریتی (در صورت وجود فنوکریست‌ها) تا آفانیتی (ریزبلور) با حفره‌های فراوان. حفره‌ها ممکن است گرد، بیضوی یا نامنظم باشند و اندازه آنها از میلی‌متر تا سانتی‌متر متغیر است.

شکل بلور

بلورهای کانی‌های تشکیل‌دهنده (پلاژیوکلاز، پیروکسن، الیوین) معمولاً ریز و به سختی با چشم غیرمسلح قابل مشاهده هستند. حفره‌ها شکل مشخصه این سنگ هستند.

رخ

عدم وجود رخ مشخص در مقیاس ماکروسکوپی به دلیل بافت ریزدانه و تخلخل بالا.

محیط زمین‌شناسی

جریان‌های گدازه بازالتی، گنبدهای گدازه، مخروط‌های آتشفشانی، و فلات‌های بازالتی در مناطق آتشفشانی فعال و غیرفعال. این سنگ در محیط‌های زیردریایی نیز یافت می‌شود.

حقایق کلیدی

• سختی: 5 تا 6 در مقیاس موس (سختی کانی‌های تشکیل‌دهنده)
• وزن مخصوص: 2.2 تا 2.8 (به دلیل تخلخل کمتر از بازالت متراکم)
• سیستم بلوری: بلورهای کانی‌های تشکیل‌دهنده معمولاً مونوکلینیک (پیروکسن) یا تری‌کلینیک (پلاژیوکلاز) هستند، اما سنگ به طور کلی فاقد سیستم بلوری مشخص است.
• رنگ: سیاه، خاکستری تیره، قهوه‌ای تیره
• جلا: کدر تا نیمه‌فلزی
• شفافیت: مات
• شکستگی: صدفی تا نامنظم
• رخ: عدم وجود رخ مشخص
• ترکیب: عمدتاً پلاژیوکلاز (لابرادوریت)، پیروکسن (اوژیت)، و گاهی الیوین. حاوی مقادیر کمی مگنتیت و ایلمنیت.

بررسی سریع

• رنگ: تیره (سیاه، خاکستری تیره، قهوه‌ای تیره)
• جلا: کدر تا نیمه‌فلزی
• رنگ خاکه: خاکستری مایل به سیاه

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: ریزبلور تا شیشه‌ای با حفره‌های فراوان
• نوع رخ: عدم وجود رخ مشخص
• نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم
• چقرمگی: شکننده
• نوع جلا: کدر تا نیمه‌فلزی

نحوه تشکیل

بازالت حفره‌دار در اثر سرد شدن سریع گدازه‌های بازالتی غنی از گاز در سطح زمین یا نزدیک به سطح تشکیل می‌شود. با کاهش فشار، گازهای محلول در ماگما (عمدتاً بخار آب، دی‌اکسید کربن، و دی‌اکسید گوگرد) از محلول خارج شده و حباب‌هایی را تشکیل می‌دهند. این حباب‌ها در حین سرد شدن و جامد شدن گدازه به دام افتاده و حفره‌هایی (وزیکول‌ها) را در سنگ ایجاد می‌کنند. اندازه و فراوانی این حفره‌ها به میزان گاز موجود در گدازه، ویسکوزیته آن و سرعت سرد شدن بستگی دارد.

کاربرد

به دلیل تخلخل بالا و وزن نسبتاً کم، بازالت حفره‌دار کاربردهای محدودی در ساخت و ساز دارد. با این حال، گاهی اوقات به عنوان سنگدانه سبک در بتن، مصالح زهکشی، یا در محوطه‌سازی و باغ‌آرایی استفاده می‌شود. در برخی موارد، به دلیل ظاهر منحصر به فردش، به عنوان سنگ تزئینی نیز به کار می‌رود. همچنین، به دلیل سطح متخلخل، می‌تواند زیستگاه مناسبی برای برخی میکروارگانیسم‌ها باشد و در فیلتراسیون آب نیز کاربرد دارد.

توزیع سنی

از پرکامبرین تا عهد حاضر، به ویژه در مناطق آتشفشانی فعال

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی)

گروه

بازالت

سیستم بلوری

فاقد سیستم بلوری مشخص (سنگ است، نه کانی)

فرمول شیمیایی

ترکیب شیمیایی پیچیده شامل سیلیکات‌های آهن، منیزیم، کلسیم، سدیم و آلومینیوم

ترکیب

مافیک (غنی از آهن و منیزیم، فقیر از سیلیس)

کشف بیشتر درباره بازالت حفره‌دار