عکس گرفتهاید؟ با اپلیکیشن Rockby فوراً سنگها را شناسایی کنید
باز کردن اپتوضیحات
بازالت پورفیری یک سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی) است که مشخصه اصلی آن وجود بلورهای بزرگ و قابل مشاهده (فنوکریست) در یک زمینه ریزبلور یا شیشهای (ماتریکس) است. این فنوکریستها معمولاً از کانیهایی مانند پلاژیوکلاز (لابرادوریت)، الیوین، پیروکسن (اوژیت) یا گاهی اوقات آمفیبول تشکیل شدهاند. رنگ کلی سنگ معمولاً تیره، از خاکستری تیره تا سیاه است. بافت پورفیری نشاندهنده تاریخچه سرد شدن دو مرحلهای ماگما است.
نحوه شناسایی
- رنگ
- معمولاً خاکستری تیره تا سیاه. فنوکریستها ممکن است رنگهای متفاوتی داشته باشند (مثلاً الیوین سبز، پلاژیوکلاز سفید تا خاکستری).
- جلا
- ماتریکس معمولاً کدر تا مات، فنوکریستها ممکن است جلای شیشهای تا مرواریدی داشته باشند.
- بافت
- پورفیری (بلورهای بزرگ در زمینهای ریزبلور یا شیشهای). اندازه فنوکریستها میتواند از چند میلیمتر تا چند سانتیمتر متغیر باشد.
- شکل بلور
- فنوکریستها معمولاً دارای اشکال بلوری خوب تا نیمهشکلدار هستند، در حالی که بلورهای زمینه ریز و نامنظم هستند.
- رخ
- کانیهای تشکیلدهنده (مانند پلاژیوکلاز و پیروکسن) دارای کلیواژ مشخص هستند که در فنوکریستها قابل مشاهده است. ماتریکس به دلیل ریزبودن بلورها کلیواژ مشخصی ندارد.
- محیط زمینشناسی
- جریانهای گدازه، گنبدهای گدازه، دایکها و سیلهای آتشفشانی، به ویژه در مناطق فرورانش، نقاط داغ و ریفتهای قارهای و اقیانوسی.
حقایق کلیدی
- سختی: سختی کلی سنگ به دلیل وجود کانیهای مختلف متغیر است، اما معمولاً بین 5 تا 6.5 در مقیاس موس (برای کانیهای اصلی مانند پلاژیوکلاز و پیروکسن).
- وزن مخصوص: 2.8 تا 3.1 گرم بر سانتیمتر مکعب.
- سیستم بلوری: کانیهای تشکیلدهنده (پلاژیوکلاز، پیروکسن، الیوین) دارای سیستمهای بلوری مختلفی هستند (مثلاً پلاژیوکلاز تریکلینیک، پیروکسن مونوکلینیک، الیوین اورتورومبیک).
- رنگ: خاکستری تیره تا سیاه.
- جلا: ماتریکس کدر تا مات، فنوکریستها شیشهای تا مرواریدی.
- شفافیت: ماتریکس کدر، فنوکریستها نیمهشفاف تا کدر.
- شکستگی: شکستگی صدفی تا نامنظم.
- رخ: کانیهای فنوکریست دارای کلیواژ مشخص هستند (مثلاً پلاژیوکلاز دو جهت با زاویه نزدیک به 90 درجه، پیروکسن دو جهت با زاویه 90 درجه).
- ترکیب: عمدتاً از پلاژیوکلاز کلسیک (لابرادوریت)، پیروکسن (اوژیت)، الیوین و مقادیر کمی مگنتیت و ایلمنیت تشکیل شده است. ماتریکس نیز دارای ترکیب مشابهی است اما به صورت ریزبلور.
بررسی سریع
- رنگ: تیره (خاکستری تیره تا سیاه) با فنوکریستهای روشنتر یا سبز.
- جلا: ماتریکس کدر، فنوکریستها شیشهای تا مرواریدی.
- رنگ خاکه: خاکستری مایل به سفید تا بیرنگ (برای کانیهای سیلیکاته).
ویژگیهای فیزیکی
- عادت بلوری: فنوکریستها معمولاً به صورت بلورهای درشت و شکلدار تا نیمهشکلدار، در حالی که بلورهای زمینه ریز و بیشکل هستند.
- نوع رخ: کانیهای فنوکریست دارای کلیواژ خوب تا کامل هستند.
- نوع شکستگی: شکستگی صدفی تا نامنظم.
- چقرمگی: شکننده.
- نوع جلا: ماتریکس کدر، فنوکریستها شیشهای تا مرواریدی.
نحوه تشکیل
بازالت پورفیری در نتیجه سرد شدن دو مرحلهای ماگمای بازالتی تشکیل میشود. در مرحله اول، ماگما در عمق کم یا در اتاقکهای ماگمایی زیرسطحی به آرامی سرد میشود و بلورهای بزرگ (فنوکریستها) تشکیل میشوند. سپس، ماگما به سرعت به سطح زمین فوران کرده و بقیه مذاب به صورت ریزبلور یا شیشه (ماتریکس) سرد میشود. این فرآیند دو مرحلهای منجر به بافت پورفیری میشود که در آن بلورهای بزرگ در زمینهای ریزبلور یا شیشهای قرار گرفتهاند.
کاربرد
به دلیل سختی و مقاومت بالا، بازالت پورفیری در صنعت ساختمانسازی به عنوان مصالح ساختمانی، سنگفرش، سنگدانه در بتن و آسفالت، و همچنین در ساخت مجسمهها و بناهای یادبود استفاده میشود. در برخی موارد، به دلیل زیبایی بصری ناشی از فنوکریستها، در کاربردهای تزئینی نیز به کار میرود.
توزیع سنی
در تمام دورانهای زمینشناسی که فعالیتهای آتشفشانی رخ داده است، یافت میشود، به ویژه در مناطق فعال تکتونیکی و نقاط داغ.
کجا پیدا کنیم
ایسلند
به دلیل فعالیتهای آتشفشانی گسترده، بازالت پورفیری در سراسر این کشور یافت میشود.
هاوایی، ایالات متحده
آتشفشانهای سپر هاوایی مقادیر زیادی بازالت پورفیری تولید میکنند.
فلات دکن، هند
یکی از بزرگترین استانهای آتشفشانی جهان که شامل جریانهای بازالتی گستردهای است.
شمال غرب اقیانوس آرام، ایالات متحده
جریانهای بازالتی رودخانه کلمبیا حاوی بازالتهای پورفیری هستند.
ایران
در مناطق آتشفشانی جوانتر مانند کوههای سبلان، سهند، دماوند و تفتان، بازالتهای پورفیری یافت میشوند.
نکات پیدا کردن
مناطق آتشفشانی
به دنبال مناطق با فعالیتهای آتشفشانی گذشته یا حال باشید. جریانهای گدازه، دایکها و سیلها مکانهای خوبی برای یافتن بازالت پورفیری هستند.
بررسی بافت
به دنبال سنگی باشید که دارای بلورهای بزرگ و قابل مشاهده (فنوکریست) در یک زمینه ریزدانه یا شیشهای تیره باشد. این ویژگی کلیدی برای شناسایی بازالت پورفیری است.
رنگ و کانیشناسی
رنگ تیره و وجود کانیهایی مانند الیوین سبز، پلاژیوکلاز سفید/خاکستری یا پیروکسن سیاه/سبز تیره به عنوان فنوکریست، نشانههای خوبی هستند.
سنگهای مشابه
آندزیت پورفیری
Porphyritic Andesite
همچنین شناخته شده به عنوان: آندزیت با فنوکریست
داسیت پورفیری
Porphyritic Dacite
همچنین شناخته شده به عنوان: داسیت با فنوکریست
ریولیت پورفیری
Porphyritic Rhyolite
همچنین شناخته شده به عنوان: ریولیت با فنوکریست
طبقهبندی علمی
- رده کانی
- سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی)
- گروه
- بازالت
- سیستم بلوری
- ماتریکس ریزبلور یا آمورف، فنوکریستها دارای سیستمهای بلوری مختلف (تریکلینیک، مونوکلینیک، اورتورومبیک).
- فرمول شیمیایی
- ترکیب شیمیایی پیچیده و متغیر، عمدتاً سیلیکاتهای آهن، منیزیم، کلسیم و آلومینیوم.
- ترکیب
- مافیک (غنی از آهن و منیزیم، فقیر از سیلیس). محتوای سیلیس معمولاً بین 45 تا 52 درصد وزنی.
کشف بیشتر درباره بازالت پورفیری
هرجا سنگها را شناسایی کنید
رایگان در iOS، اندروید و وب. شناسایی با عکس، پایگاه داده کامل و مجموعه شخصی شما.