بازالت حاوی زئولیت

توضیحات

بازالت حاوی زئولیت سنگی آذرین، تیره رنگ و ریزدانه است که مشخصه اصلی آن وجود حفره‌های پر شده با کانی‌های ثانویه است. این حفره‌ها که آمیگدال نامیده می‌شوند، معمولاً گرد یا بیضی شکل هستند و می‌توانند اندازه‌های متفاوتی داشته باشند. کانی‌های پرکننده اغلب زئولیت‌ها (مانند استیلبیت، هولاندیت، چابازیت، ناترولیت، هولمکوئیستیت)، کلسیت، کوارتز یا اوپال هستند. رنگ بازالت معمولاً سیاه، خاکستری تیره یا سبز تیره است، در حالی که کانی‌های زئولیت می‌توانند بی‌رنگ، سفید، صورتی، نارنجی، زرد یا سبز باشند و کلسیت معمولاً سفید یا بی‌رنگ است. این سنگ نشان‌دهنده فرآیندهای پس از تشکیل سنگ آذرین و فعالیت‌های هیدروترمال است.

نحوه شناسایی

رنگ

رنگ زمینه بازالت معمولاً سیاه، خاکستری تیره یا سبز تیره است. کانی‌های زئولیت می‌توانند بی‌رنگ، سفید، صورتی، نارنجی، زرد یا سبز باشند. کلسیت معمولاً سفید یا بی‌رنگ است.

جلا

بازالت دارای جلای مات تا نیمه‌فلزی است. زئولیت‌ها معمولاً جلای شیشه‌ای تا مرواریدی دارند. کلسیت جلای شیشه‌ای دارد.

بافت

بافت بازالت ریزدانه (آفانیتیک) است. وجود حفره‌های پر شده (آمیگدال‌ها) با کانی‌های ثانویه مشخصه اصلی است. این حفره‌ها می‌توانند اندازه‌ها و اشکال مختلفی داشته باشند و بلورهای کانی‌های ثانویه را در خود جای دهند.

شکل بلور

بلورهای کانی‌های اولیه بازالت (پلاژیوکلاز، پیروکسن، الیوین) معمولاً میکروسکوپی هستند. زئولیت‌ها می‌توانند به صورت بلورهای منشوری، صفحه‌ای، شعاعی یا خوشه‌ای در حفره‌ها رشد کنند. کلسیت نیز می‌تواند به صورت بلورهای رومبوهدرال یا اسکالنوئدرال دیده شود.

رخ

کانی‌های اولیه بازالت معمولاً رخ ندارند یا رخ ضعیفی دارند. زئولیت‌ها بسته به نوعشان می‌توانند رخ‌های مختلفی داشته باشند (مثلاً ناترولیت دارای رخ کامل در یک جهت است). کلسیت دارای رخ کامل در سه جهت (رومبوهدرال) است.

محیط زمین‌شناسی

این سنگ در مناطق آتشفشانی، جریان‌های گدازه، دایک‌ها و سیل‌های بازالتی یافت می‌شود. تشکیل کانی‌های ثانویه در حفره‌ها نشان‌دهنده فعالیت‌های هیدروترمال پس از سرد شدن گدازه است که در آن محلول‌های غنی از سیلیس، آلومینیوم، کلسیم، سدیم و پتاسیم در سنگ نفوذ کرده و رسوب کرده‌اند.

حقایق کلیدی

• سختی: بازالت: 5-6 در مقیاس موس. زئولیت‌ها: 3.5-5.5. کلسیت: 3.
• وزن مخصوص: بازالت: 2.8-3.0. زئولیت‌ها: 2.0-2.4. کلسیت: 2.71.
• سیستم بلوری: بازالت: معمولاً آفانیتیک (بلورهای میکروسکوپی). زئولیت‌ها: مونوکلینیک، اورتورومبیک، تتراگونال، هگزاگونال، تریگونال، کوبیک (بسته به نوع زئولیت). کلسیت: تریگونال.
• رنگ: زمینه تیره (سیاه، خاکستری تیره) با پرشدگی‌های روشن (سفید، صورتی، بی‌رنگ) در حفره‌ها.
• جلا: بازالت مات تا نیمه‌فلزی، زئولیت‌ها و کلسیت شیشه‌ای تا مرواریدی.
• شفافیت: بازالت: اوپاک. زئولیت‌ها و کلسیت: شفاف تا نیمه‌شفاف.
• شکستگی: بازالت: صدفی تا نامنظم. زئولیت‌ها و کلسیت: صدفی تا نامنظم.
• رخ: بازالت: معمولاً ندارد. زئولیت‌ها: بسته به نوع، از رخ کامل تا عدم رخ. کلسیت: رخ کامل رومبوهدرال در سه جهت.
• ترکیب: بازالت: عمدتاً پلاژیوکلاز (لابرادوریت)، پیروکسن (اوژیت)، الیوین و مگنتیت. زئولیت‌ها: آلومینوسیلیکات‌های هیدراته سدیم، کلسیم، پتاسیم و باریم. کلسیت: کربنات کلسیم (CaCO3).

بررسی سریع

• رنگ: زمینه تیره (سیاه، خاکستری تیره) با پرشدگی‌های روشن (سفید، صورتی، بی‌رنگ) در حفره‌ها.
• جلا: بازالت مات تا نیمه‌فلزی، زئولیت‌ها و کلسیت شیشه‌ای تا مرواریدی.
• رنگ خاکه: خاکستری تیره تا سیاه برای بازالت، سفید برای زئولیت‌ها و کلسیت.

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: بازالت: توده‌ای، ریزدانه. زئولیت‌ها: منشوری، صفحه‌ای، شعاعی، خوشه‌ای، توده‌ای. کلسیت: رومبوهدرال، اسکالنوئدرال، توده‌ای.
• نوع رخ: بازالت: ندارد. زئولیت‌ها: متغیر (از کامل تا عدم رخ). کلسیت: کامل رومبوهدرال.
• نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم.
• چقرمگی: شکننده.
• نوع جلا: بازالت: مات تا نیمه‌فلزی. زئولیت‌ها و کلسیت: شیشه‌ای تا مرواریدی.

نحوه تشکیل

بازالت یک سنگ آذرین بیرونی است که از سرد شدن سریع گدازه‌های مافیک در سطح زمین یا نزدیک به آن تشکیل می‌شود. در حین سرد شدن، گازهای محبوس شده در گدازه فرار کرده و حفره‌هایی (وزیکول‌ها) در سنگ ایجاد می‌کنند. در طول زمان، محلول‌های آبی غنی از یون‌ها در این حفره‌ها نفوذ کرده و کانی‌های ثانویه مانند زئولیت‌ها، کلسیت، کوارتز، اوپال، کلریت و سایر کانی‌های هیدروترمال را رسوب می‌دهند. این فرآیند به عنوان آمیگدال‌سازی (amygdaloidal infilling) شناخته می‌شود.

کاربرد

بازالت به طور گسترده در ساخت و ساز (سنگدانه، سنگفرش)، مجسمه‌سازی و به عنوان سنگ تزئینی استفاده می‌شود. زئولیت‌های موجود در آن نیز کاربردهای صنعتی فراوانی دارند، از جمله جاذب‌ها، کاتالیزورها، تبادل‌کننده‌های یونی (در تصفیه آب و فاضلاب)، و افزودنی در کشاورزی و خوراک دام. نمونه‌های با کیفیت بالا و بلورهای زئولیت زیبا نیز مورد علاقه کلکسیونرها هستند.

توزیع سنی

از پرکامبرین تا عهد حاضر، اما بیشتر در سنگ‌های آتشفشانی جوان‌تر و مناطق فعال آتشفشانی یافت می‌شود.

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

بازالت: سنگ آذرین. زئولیت‌ها: سیلیکات‌ها (تکتوسیلیکات‌ها). کلسیت: کربنات‌ها.

گروه

بازالت: گروه سنگ‌های آذرین مافیک. زئولیت‌ها: گروه زئولیت. کلسیت: گروه کلسیت.

سیستم بلوری

بازالت: آفانیتیک. زئولیت‌ها: متغیر (مونوکلینیک، اورتورومبیک، تتراگونال، هگزاگونال، تریگونال، کوبیک). کلسیت: تریگونال.

فرمول شیمیایی

بازالت: ترکیب پیچیده سیلیکات‌های آهن و منیزیم. زئولیت‌ها: فرمول کلی M_x[(AlO2)_x(SiO2)_y]·nH2O (که M کاتیون‌های فلزی است). کلسیت: CaCO3.

ترکیب

بازالت: غنی از آهن و منیزیم، فقیر از سیلیس. زئولیت‌ها: آلومینوسیلیکات‌های هیدراته. کلسیت: کربنات کلسیم.

کشف بیشتر درباره بازالت حاوی زئولیت