بازالت حفره‌دار با زئولیت

توضیحات

بازالت حفره‌دار با زئولیت سنگی آذرین بیرونی است که مشخصه اصلی آن وجود حفره‌های متعدد (وزیکول‌ها) است. این حفره‌ها اغلب توسط کانی‌های ثانویه، به ویژه کانی‌های گروه زئولیت، پر شده‌اند. زئولیت‌ها کانی‌های سیلیکات آلومینیوم آبدار هستند که ساختار بلوری باز و متخلخلی دارند. رنگ بازالت معمولاً تیره (سیاه، خاکستری تیره، قهوه‌ای تیره) است و زئولیت‌ها می‌توانند رنگ‌های متنوعی از جمله سفید، بی‌رنگ، زرد، صورتی، سبز یا قهوه‌ای داشته باشند. این سنگ نشان‌دهنده فعالیت‌های آتشفشانی و فرآیندهای پس از تشکیل سنگ است که منجر به پر شدن فضاهای خالی توسط کانی‌های ثانویه شده است.

نحوه شناسایی

رنگ

رنگ زمینه بازالت معمولاً سیاه، خاکستری تیره یا قهوه‌ای تیره است. زئولیت‌ها می‌توانند بی‌رنگ، سفید، زرد، صورتی، سبز یا قهوه‌ای باشند.

جلا

بازالت معمولاً کدر تا نیمه‌فلزی است. زئولیت‌ها معمولاً شیشه‌ای تا مرواریدی هستند.

بافت

بافت بازالت حفره‌دار است، به این معنی که دارای فضاهای خالی (وزیکول‌ها) است. این حفره‌ها ممکن است توسط کانی‌های زئولیت پر شده باشند که به آن بافت آمیگدالوئیدال (بادامی‌شکل) می‌دهد. بافت کلی سنگ ریزدانه تا آفانیتیک (بدون بلورهای قابل مشاهده با چشم غیرمسلح) است.

شکل بلور

بلورهای زئولیت در داخل حفره‌ها می‌توانند به صورت بلورهای کوچک منشوری، سوزنی، صفحه‌ای، یا توده‌های شعاعی و کروی (مانند استیلبیت، هولاندیت، کلسیت) رشد کنند. بلورهای تشکیل‌دهنده بازالت (پلاژیوکلاز، پیروکسن، الیوین) معمولاً میکروسکوپی هستند.

رخ

بازالت به دلیل ریزدانه بودن، کلیواژ مشخصی ندارد. کانی‌های زئولیت بسته به نوعشان، ممکن است دارای کلیواژ خوب تا کامل باشند (مثلاً استیلبیت دارای کلیواژ کامل در یک جهت است).

محیط زمین‌شناسی

این سنگ در مناطق آتشفشانی، به ویژه در جریان‌های گدازه بازالتی، گنبدهای گدازه، و دایک‌ها و سیل‌های بازالتی یافت می‌شود. تشکیل زئولیت‌ها در این سنگ‌ها معمولاً در محیط‌های پس از آتشفشانی، در اثر گردش سیالات هیدروترمال یا آب‌های زیرزمینی غنی از سیلیس و آلومینیوم در داخل حفره‌ها و شکستگی‌های سنگ میزبان بازالتی رخ می‌دهد.

حقایق کلیدی

• سختی: بازالت: 5-6 در مقیاس موس. زئولیت‌ها: 3.5-5.5 در مقیاس موس (بسته به نوع زئولیت).
• وزن مخصوص: بازالت: 2.8-3.0. زئولیت‌ها: 2.0-2.4 (معمولاً سبک‌تر از بازالت).
• سیستم بلوری: بازالت: معمولاً توده‌ای یا ریزبلورین (بلورهای تشکیل‌دهنده آن ممکن است مونوکلینیک یا تری‌کلینیک باشند). زئولیت‌ها: بسته به نوع زئولیت، می‌توانند مونوکلینیک، اورتورومبیک، تتراگونال، هگزاگونال یا تری‌کلینیک باشند.
• رنگ: بازالت: سیاه، خاکستری تیره، قهوه‌ای تیره. زئولیت‌ها: بی‌رنگ، سفید، زرد، صورتی، سبز، قهوه‌ای.
• جلا: بازالت: کدر تا نیمه‌فلزی. زئولیت‌ها: شیشه‌ای تا مرواریدی.
• شفافیت: بازالت: کدر. زئولیت‌ها: شفاف تا نیمه‌شفاف.
• شکستگی: بازالت: صدفی تا نامنظم. زئولیت‌ها: نامنظم تا صدفی.
• رخ: بازالت: ندارد. زئولیت‌ها: بسته به نوع، از خوب تا کامل در یک یا دو جهت.
• ترکیب: بازالت: عمدتاً از پلاژیوکلاز (لابرادوریت)، پیروکسن (اوژیت) و الیوین تشکیل شده است. زئولیت‌ها: سیلیکات‌های آلومینیوم آبدار با کاتیون‌های قلیایی و قلیایی خاکی (مانند Na, K, Ca, Ba).

بررسی سریع

• رنگ: زمینه تیره (سیاه، خاکستری تیره) با پرشدگی‌های روشن‌تر (سفید، بی‌رنگ، زرد، صورتی) در حفره‌ها.
• جلا: بازالت کدر تا نیمه‌فلزی، زئولیت‌ها شیشه‌ای تا مرواریدی.
• رنگ خاکه: بازالت: خاکستری تیره تا سیاه. زئولیت‌ها: سفید.

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: بازالت: توده‌ای، ریزدانه. زئولیت‌ها: بلورهای منشوری، سوزنی، صفحه‌ای، شعاعی، کروی، توده‌ای.
• نوع رخ: بازالت: ندارد. زئولیت‌ها: بسته به نوع، از خوب تا کامل در یک یا دو جهت (مثلاً استیلبیت: کامل در {010}).
• نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم.
• چقرمگی: شکننده.
• نوع جلا: بازالت: کدر تا نیمه‌فلزی. زئولیت‌ها: شیشه‌ای تا مرواریدی.

نحوه تشکیل

بازالت حفره‌دار در اثر سرد شدن سریع گدازه‌های بازالتی غنی از گاز در سطح زمین یا نزدیک به سطح تشکیل می‌شود. حفره‌ها (وزیکول‌ها) فضاهای خالی هستند که در اثر خروج گازهای فرار از گدازه در حال سرد شدن ایجاد می‌شوند. کانی‌های زئولیت متعاقباً در این حفره‌ها و شکستگی‌های سنگ، از طریق فرآیندهای هیدروترمال یا دیاژنتیکی، با واکنش سیالات غنی از سیلیس و آلومینیوم با سنگ میزبان بازالتی تشکیل می‌شوند.

کاربرد

بازالت حفره‌دار به خودی خود کاربردهای ساختمانی و راهسازی دارد. زئولیت‌های موجود در آن، به دلیل خواص تبادل یونی، جذب سطحی و غربال مولکولی، در صنایع مختلفی از جمله تصفیه آب و فاضلاب، کاتالیزورها، جاذب‌های گاز، افزودنی‌های کشاورزی و دامپروری، و در برخی موارد به عنوان سنگ‌های زینتی و کلکسیونی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

توزیع سنی

از پرکامبرین تا عهد حاضر، اما زئولیت‌ها معمولاً در محیط‌های پس از تشکیل سنگ بازالت (دیاژنز) شکل می‌گیرند.

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

بازالت: سنگ آذرین. زئولیت‌ها: سیلیکات‌ها (تکتوسیلیکات‌ها).

گروه

بازالت: گروه سنگ‌های آذرین مافیک. زئولیت‌ها: گروه زئولیت‌ها (شامل بیش از 200 کانی مختلف).

سیستم بلوری

بازالت: توده‌ای/ریزبلورین. زئولیت‌ها: مونوکلینیک، اورتورومبیک، تتراگونال، هگزاگونال، تری‌کلینیک (بسته به نوع).

فرمول شیمیایی

بازالت: ترکیب شیمیایی پیچیده‌ای از اکسیدهای Si, Al, Fe, Mg, Ca, Na, K. زئولیت‌ها: فرمول عمومی M_x[(AlO2)_x(SiO2)_y]·nH2O که M کاتیون‌های قلیایی یا قلیایی خاکی است.

ترکیب

بازالت: عمدتاً از پلاژیوکلاز، پیروکسن و الیوین تشکیل شده است. زئولیت‌ها: سیلیکات‌های آلومینیوم آبدار با کاتیون‌های تبادل‌پذیر.

کشف بیشتر درباره بازالت حفره‌دار با زئولیت