بازالت

توضیحات

بازالت یک سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی) دانه ریز و تیره رنگ است که از سرد شدن سریع گدازه‌های مافیک تشکیل می‌شود. این سنگ فراوان‌ترین سنگ آتشفشانی در پوسته زمین است و بخش عمده‌ای از کف اقیانوس‌ها و بسیاری از جزایر اقیانوسی را تشکیل می‌دهد. بازالت معمولاً دارای بافت آفانیتیک (بلورهای ریز که با چشم غیرمسلح قابل تشخیص نیستند) است، اما ممکن است دارای فنوکریست‌های (بلورهای بزرگتر) الیوین، پیروکسن یا پلاژیوکلاز نیز باشد. رنگ آن معمولاً سیاه تا خاکستری تیره است و ممکن است حاوی حباب‌های گازی (وزیکول) باشد که در صورت پر شدن با کانی‌های ثانویه، به آن بافت آمیگدالوئیدی می‌دهند.

نحوه شناسایی

رنگ

معمولاً سیاه تا خاکستری تیره. گاهی اوقات ممکن است به دلیل هوازدگی به رنگ قهوه‌ای مایل به قرمز دیده شود.

جلا

کدر تا نیمه‌فلزی در سطح شکستگی تازه.

بافت

بافت آفانیتیک (دانه ریز) است، به این معنی که بلورها با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیستند. ممکن است دارای بافت پورفیری (بلورهای بزرگتر در زمینه دانه ریز) یا وزیکولی (حاوی حباب‌های گازی) باشد. بافت آمیگدالوئیدی نیز در صورت پر شدن وزیکول‌ها با کانی‌های ثانویه دیده می‌شود.

شکل بلور

بلورهای تشکیل‌دهنده بازالت معمولاً بسیار ریز هستند و شکل مشخصی ندارند. در صورت وجود فنوکریست‌ها، ممکن است بلورهای منشوری الیوین، پیروکسن یا پلاژیوکلاز دیده شوند.

رخ

بازالت به عنوان یک سنگ، کلیواژ ندارد. کانی‌های تشکیل‌دهنده آن مانند پیروکسن و پلاژیوکلاز دارای کلیواژ هستند، اما در مقیاس سنگ، شکستگی نامنظم یا صدفی مشاهده می‌شود.

محیط زمین‌شناسی

بازالت در محیط‌های آتشفشانی، به ویژه در پشته‌های میان اقیانوسی، جزایر اقیانوسی (مانند هاوایی)، فلات‌های بازالتی قاره‌ای (مانند دکن در هند، کلمبیا ریور در آمریکا) و مناطق ریفت قاره‌ای یافت می‌شود. جریان‌های گدازه بازالتی می‌توانند مسافت‌های طولانی را طی کنند و دشت‌های وسیعی را بپوشانند.

حقایق کلیدی

• سختی: 6-7 در مقیاس موس (سختی کانی‌های تشکیل‌دهنده)
• وزن مخصوص: 2.8 - 3.0 گرم بر سانتی‌متر مکعب
• سیستم بلوری: بلورهای تشکیل‌دهنده معمولاً مونوکلینیک (پیروکسن، پلاژیوکلاز) یا اورتورومبیک (الیوین) هستند، اما سنگ به دلیل بافت دانه ریز، سیستم بلوری مشخصی ندارد.
• رنگ: سیاه، خاکستری تیره، قهوه‌ای مایل به قرمز (در اثر هوازدگی)
• جلا: کدر تا نیمه‌فلزی
• شفافیت: کدر
• شکستگی: نامنظم تا صدفی
• رخ: ندارد (در مقیاس سنگ)
• ترکیب: عمدتاً از کانی‌های پلاژیوکلاز (لابرادوریت تا بیتونیت)، پیروکسن (اوژیت)، و الیوین تشکیل شده است. ممکن است حاوی مقادیر کمی مگنتیت، ایلمنیت و آپاتیت نیز باشد. محتوای سیلیس (SiO2) آن بین 45 تا 52 درصد وزنی است.

بررسی سریع

• رنگ: سیاه تا خاکستری تیره
• جلا: کدر تا نیمه‌فلزی
• رنگ خاکه: خاکستری تیره تا سیاه (به دلیل سختی بالا، معمولاً روی صفحه چینی خط نمی‌اندازد)

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: دانه ریز (آفانیتیک)، گاهی پورفیری یا وزیکولی
• نوع رخ: ندارد (در مقیاس سنگ)
• نوع شکستگی: نامنظم تا صدفی
• چقرمگی: شکننده
• نوع جلا: کدر تا نیمه‌فلزی

نحوه تشکیل

بازالت از سرد شدن سریع گدازه‌های مافیک (غنی از آهن و منیزیم) در سطح زمین یا در نزدیکی آن تشکیل می‌شود. این گدازه‌ها معمولاً از گوشته زمین منشأ می‌گیرند و از طریق آتشفشان‌ها، شکاف‌های آتشفشانی یا پشته‌های میان اقیانوسی به سطح می‌رسند. سرد شدن سریع باعث تشکیل بلورهای ریز (بافت آفانیتیک) می‌شود.

کاربرد

بازالت به دلیل سختی و مقاومت بالا در برابر فرسایش، کاربردهای فراوانی در صنعت ساختمان‌سازی (سنگفرش، مصالح ساختمانی، بتن)، راهسازی (بالاست راه‌آهن، آسفالت)، تولید الیاف بازالتی (عایق حرارتی و صوتی، تقویت‌کننده کامپوزیت‌ها)، و همچنین در ساخت مجسمه‌ها و بناهای یادبود دارد. در کشاورزی نیز به عنوان اصلاح‌کننده خاک و منبع عناصر کمیاب استفاده می‌شود.

توزیع سنی

از پرکامبرین تا عهد حاضر، در تمام دوران‌های زمین‌شناسی یافت می‌شود.

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی)

گروه

سنگ‌های مافیک

سیستم بلوری

بلورهای تشکیل‌دهنده معمولاً مونوکلینیک یا اورتورومبیک هستند.

فرمول شیمیایی

ترکیب شیمیایی متغیر است، اما عمدتاً شامل SiO2, Al2O3, FeO, Fe2O3, MgO, CaO, Na2O, K2O, TiO2, P2O5 است.

ترکیب

پلاژیوکلاز (لابرادوریت تا بیتونیت)، پیروکسن (اوژیت)، الیوین، مگنتیت، ایلمنیت.

کشف بیشتر درباره بازالت