عکس گرفتهاید؟ با اپلیکیشن Rockby فوراً سنگها را شناسایی کنید
باز کردن اپتوضیحات
ندول چرت در سنگ آهک به تودههای نامنظم، گرد یا بیضوی شکل از چرت (کوارتز کریپتوکریستالین) اطلاق میشود که در داخل یک ماتریس سنگ آهکی (کربنات کلسیم) قرار گرفتهاند. این ندولها معمولاً دارای رنگهای خاکستری، قهوهای، سیاه، سفید یا قرمز هستند و اغلب دارای پوستهای نازک و روشنتر در اطراف خود میباشند که نشاندهنده منطقه گذار بین چرت و سنگ آهک است. چرت بسیار سختتر از سنگ آهک است و در برابر هوازدگی مقاومت بیشتری دارد، به همین دلیل اغلب به صورت برجسته از سنگ آهک فرسایشیافته بیرون میزند. بافت چرت بسیار ریزدانه و متراکم است و شکستگی صدفی مشخصی از خود نشان میدهد.
نحوه شناسایی
- رنگ
- رنگ ندولهای چرت معمولاً خاکستری، قهوهای، سیاه، سفید، قرمز یا زرد است. سنگ آهک میزبان معمولاً سفید، خاکستری روشن یا کرم رنگ است.
- جلا
- چرت دارای جلای مومی تا مات است، در حالی که سنگ آهک جلای خاکی تا مات دارد.
- بافت
- چرت دارای بافت بسیار ریزدانه (کریپتوکریستالین) و متراکم است. سنگ آهک میتواند دارای بافتهای مختلفی از جمله ریزدانه، درشتدانه، فسیلی یا اُولیتی باشد.
- شکل بلور
- چرت به صورت تودههای ندولی یا لایهای نامنظم در سنگ آهک یافت میشود. بلورهای کوارتز در چرت میکروسکوپی هستند و با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیستند. سنگ آهک نیز معمولاً بلورهای قابل مشاهدهای ندارد مگر اینکه از نوع کریستالی باشد.
- رخ
- چرت فاقد کلیواژ مشخص است و شکستگی صدفی از خود نشان میدهد. سنگ آهک دارای کلیواژ سهجهتی (رومبوهدرال) است، اما در نمونههای ریزدانه ممکن است به وضوح دیده نشود.
- محیط زمینشناسی
- عمدتاً در محیطهای دریایی که رسوبگذاری کربناته (سنگ آهک) و منابع سیلیسی (مانند اسفنجها و رادیولاریا) همزمان وجود داشتهاند، تشکیل میشود. این ندولها در سازندهای آهکی در سراسر جهان یافت میشوند.
حقایق کلیدی
- سختی: چرت: 6.5-7 در مقیاس موس؛ سنگ آهک: 3 در مقیاس موس
- وزن مخصوص: چرت: 2.58-2.64؛ سنگ آهک: 2.71
- سیستم بلوری: چرت: تریگونال (کوارتز کریپتوکریستالین)؛ سنگ آهک: تریگونال (کلسیت)
- رنگ: متغیر (خاکستری، قهوهای، سیاه، سفید، قرمز) برای چرت؛ سفید، خاکستری روشن، کرم برای سنگ آهک
- جلا: مومی تا مات برای چرت؛ خاکی تا مات برای سنگ آهک
- شفافیت: نیمهشفاف تا مات برای چرت؛ مات برای سنگ آهک
- شکستگی: صدفی برای چرت؛ نامنظم تا صدفی برای سنگ آهک
- رخ: فاقد کلیواژ مشخص برای چرت؛ کلیواژ سهجهتی (رومبوهدرال) برای سنگ آهک
- ترکیب: چرت: دیاکسید سیلیسیم (SiO2)؛ سنگ آهک: کربنات کلسیم (CaCO3)
بررسی سریع
- رنگ: متغیر (خاکستری، قهوهای، سیاه، سفید) برای چرت؛ سفید، خاکستری روشن برای سنگ آهک
- جلا: مومی تا مات برای چرت؛ خاکی تا مات برای سنگ آهک
- رنگ خاکه: سفید برای هر دو جزء
ویژگیهای فیزیکی
- عادت بلوری: چرت: تودهای، ندولی، لایهای، کریپتوکریستالین؛ سنگ آهک: تودهای، دانهای، فسیلی، اُولیتی
- نوع رخ: چرت: ندارد؛ سنگ آهک: رومبوهدرال (سه جهت)
- نوع شکستگی: چرت: صدفی؛ سنگ آهک: نامنظم تا صدفی
- چقرمگی: چرت: شکننده؛ سنگ آهک: شکننده
- نوع جلا: چرت: مومی تا مات؛ سنگ آهک: خاکی تا مات
نحوه تشکیل
ندولهای چرت در سنگ آهک عمدتاً از طریق جایگزینی دیاژنتیکی (پس از رسوبگذاری) سیلیس (SiO2) با کربنات کلسیم (CaCO3) سنگ آهک میزبان تشکیل میشوند. منابع سیلیس میتوانند شامل اسفنجهای سیلیسی، رادیولاریا، دیاتومهها و خاکستر آتشفشانی باشند که در محیطهای دریایی رسوب کردهاند. سیلیس در طول زمان و تحت تأثیر سیالات زیرزمینی، از حالت آمورف به کوارتز کریپتوکریستالین تبدیل شده و به صورت ندولها یا لایههای نامنظم در سنگ آهک جایگزین میشود. این فرآیند معمولاً در محیطهای دریایی کمعمق تا عمیق رخ میدهد.
کاربرد
چرت به دلیل سختی بالا و شکست صدفی، از دوران پارینهسنگی برای ساخت ابزارهای سنگی مانند چاقو، سرنیزه، خراشنده و تبر استفاده میشده است. امروزه نیز در برخی مناطق به عنوان مصالح ساختمانی، سنگدانه در بتن، و در موارد خاص به عنوان سنگ تزئینی کاربرد دارد. ندولهای چرت در سنگ آهک به دلیل تفاوت در سختی و مقاومت در برابر هوازدگی، میتوانند در ساخت و ساز مشکلاتی ایجاد کنند، اما خود چرت به عنوان یک ماده خام ارزشمند شناخته میشود.
توزیع سنی
در سنگهای آهکی با سنین مختلف زمینشناسی، از پرکامبرین تا سنوزوئیک، یافت میشود. فراوانی آن در دورههای کرتاسه و ژوراسیک به دلیل فعالیتهای بیولوژیکی و رسوبگذاری سیلیسی بیشتر است.
کجا پیدا کنیم
سازندهای آهکی کرتاسه در انگلستان
به ویژه در گچهای سفید دوور و سایر مناطق، ندولهای فلینت (نوعی چرت) بسیار فراوان هستند.
سازندهای آهکی در آمریکای شمالی
در بسیاری از ایالتها مانند تگزاس، میسوری، اوهایو و ایندیانا، ندولهای چرت در سنگ آهکهای پالئوزوئیک و مزوزوئیک یافت میشوند.
سازندهای آهکی در خاورمیانه
در ایران و کشورهای همسایه، سازندهای آهکی متعددی حاوی ندولهای چرت هستند، به ویژه در زاگرس و البرز.
سازندهای آهکی در اروپا
در فرانسه، آلمان و سایر کشورهای اروپایی، ندولهای چرت در سنگ آهکهای با سنین مختلف زمینشناسی مشاهده میشوند.
نکات پیدا کردن
جستجو در برشهای جادهای و معادن
این مکانها اغلب بهترین فرصت را برای مشاهده رخنمونهای سنگ آهک حاوی ندولهای چرت فراهم میکنند.
توجه به تفاوت در مقاومت در برابر هوازدگی
چرت سختتر از سنگ آهک است و اغلب به صورت برجسته از سطح سنگ آهک فرسایشیافته بیرون میزند.
استفاده از چکش زمینشناسی
برای شکستن نمونهها و مشاهده سطح شکستگی صدفی چرت و تفاوت آن با سنگ آهک.
آزمایش با اسید رقیق
سنگ آهک (کربنات کلسیم) با اسید کلریدریک رقیق واکنش نشان داده و گاز دیاکسید کربن تولید میکند، در حالی که چرت (سیلیس) واکنشی نشان نمیدهد. این یک روش تشخیصی کلیدی است.
سنگهای مشابه
سنگ آهک
Limestone
همچنین شناخته شده به عنوان: کربنات کلسیم
چرت
Chert
همچنین شناخته شده به عنوان: فلینت، سنگ آتشزنه
دولومیت
Dolomite
همچنین شناخته شده به عنوان: سنگ دولومیتی
کوارتزیت
Quartzite
همچنین شناخته شده به عنوان: سنگ کوارتزی
طبقهبندی علمی
- رده کانی
- چرت: تکتوسیلیکات (اکسید)؛ سنگ آهک: کربنات
- گروه
- چرت: گروه کوارتز؛ سنگ آهک: گروه کلسیت
- سیستم بلوری
- چرت: تریگونال؛ سنگ آهک: تریگونال
- فرمول شیمیایی
- چرت: SiO2؛ سنگ آهک: CaCO3
- ترکیب
- چرت: دیاکسید سیلیسیم؛ سنگ آهک: کربنات کلسیم
کشف بیشتر درباره ندول چرت در سنگ آهک
هرجا سنگها را شناسایی کنید
رایگان در iOS، اندروید و وب. شناسایی با عکس، پایگاه داده کامل و مجموعه شخصی شما.