Rockby LogoRockby

بازالت پورفیری

سنگ آذرین بیرونی (Extrusive Igneous Rock)

Igneous Rock, Extrusive, Mafic

همچنین شناخته شده به عنوان: بازالت با بافت پورفیری

عکس گرفته‌اید؟ با اپلیکیشن Rockby فوراً سنگ‌ها را شناسایی کنید

باز کردن اپ

توضیحات

بازالت پورفیری یک سنگ آذرین بیرونی مافیک است که با بافت پورفیری مشخص می‌شود. این بافت شامل بلورهای بزرگ و قابل مشاهده (فنوکریست) از کانی‌هایی مانند الیوین، پیروکسن (اوجیت) و پلاژیوکلاز (لابرادوریت) است که در یک زمینه ریزبلور یا شیشه‌ای تیره‌رنگ (ماتریکس) قرار گرفته‌اند. رنگ کلی سنگ معمولاً تیره، از خاکستری تیره تا سیاه است. ترکیب شیمیایی آن غنی از آهن، منیزیم و کلسیم و فقیر از سیلیس است (حدود 45-52 درصد SiO2). چگالی آن نسبتاً بالا (حدود 2.9-3.1 گرم بر سانتی‌متر مکعب) است.

نحوه شناسایی

رنگ
خاکستری تیره تا سیاه. فنوکریست‌ها ممکن است سبز (الیوین)، سیاه (پیروکسن) یا سفید/خاکستری (پلاژیوکلاز) باشند.
جلا
مات تا نیمه‌فلزی در زمینه، بلورهای بزرگ ممکن است جلای شیشه‌ای داشته باشند.
بافت
پورفیری، شامل بلورهای بزرگ (فنوکریست) در یک زمینه ریزبلور یا شیشه‌ای. اندازه فنوکریست‌ها معمولاً از چند میلی‌متر تا چند سانتی‌متر متغیر است.
شکل بلور
فنوکریست‌ها معمولاً به صورت بلورهای خودشکل (euhedral) یا نیمه‌خودشکل (subhedral) دیده می‌شوند. الیوین‌ها اغلب به صورت بلورهای شش‌وجهی یا دانه‌ای، پیروکسن‌ها به صورت منشوری و پلاژیوکلازها به صورت تیغه‌ای یا ستونی.
رخ
کانی‌های تشکیل‌دهنده مانند پیروکسن و پلاژیوکلاز دارای کلیواژ مشخص هستند، اما در زمینه ریزبلور سنگ، کلیواژ به راحتی قابل مشاهده نیست.
محیط زمین‌شناسی
جریان‌های گدازه آتشفشانی، گنبدهای گدازه، دایک‌ها و سیل‌های کم‌عمق. معمولاً در مناطق ریفت قاره‌ای، کمان‌های آتشفشانی و پشته‌های میان‌اقیانوسی یافت می‌شود.

حقایق کلیدی

  • سختی: 6-7 در مقیاس موس (برای کانی‌های تشکیل‌دهنده، سختی کلی سنگ به دلیل بافت ریزبلور ممکن است کمی کمتر به نظر برسد)
  • وزن مخصوص: 2.9-3.1 گرم بر سانتی‌متر مکعب
  • سیستم بلوری: کانی‌های تشکیل‌دهنده (مانند پلاژیوکلاز، پیروکسن، الیوین) دارای سیستم‌های بلوری مختلفی هستند (تری‌کلینیک، مونوکلینیک، اورتورومبیک).
  • رنگ: خاکستری تیره تا سیاه
  • جلا: مات تا نیمه‌فلزی
  • شفافیت: کدر
  • شکستگی: صدفی تا نامنظم
  • رخ: کانی‌های تشکیل‌دهنده دارای کلیواژ هستند، اما در مقیاس سنگ کلیواژ مشخصی ندارد.
  • ترکیب: عمدتاً از پلاژیوکلاز (لابرادوریت)، پیروکسن (اوجیت)، الیوین و مقادیر کمی مگنتیت و ایلمنیت تشکیل شده است. ترکیب شیمیایی مافیک (غنی از آهن و منیزیم، فقیر از سیلیس).

بررسی سریع

  • رنگ: خاکستری تیره تا سیاه
  • جلا: مات تا نیمه‌فلزی
  • رنگ خاکه: خاکستری مایل به سبز تا خاکستری تیره (در صورت وجود کانی‌های فرومنیزین)

ویژگی‌های فیزیکی

  • عادت بلوری: فنوکریست‌ها به صورت بلورهای خودشکل تا نیمه‌خودشکل، زمینه ریزبلور یا شیشه‌ای.
  • نوع رخ: کانی‌های تشکیل‌دهنده دارای کلیواژ خوب تا کامل هستند (مثلاً پیروکسن دو جهت با زاویه 90 درجه، پلاژیوکلاز دو جهت با زاویه نزدیک به 90 درجه).
  • نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم.
  • چقرمگی: شکننده.
  • نوع جلا: مات تا نیمه‌فلزی در زمینه، شیشه‌ای در فنوکریست‌ها.

نحوه تشکیل

بازالت پورفیری در نتیجه سرد شدن سریع گدازه‌های مافیک در سطح زمین یا نزدیک به سطح تشکیل می‌شود. بافت پورفیری نشان‌دهنده دو مرحله سرد شدن است: مرحله اول، سرد شدن آهسته در عمق، که منجر به تشکیل بلورهای بزرگ (فنوکریست) می‌شود، و مرحله دوم، سرد شدن سریع در سطح، که باعث تشکیل زمینه ریزبلور یا شیشه‌ای (ماتریکس) می‌گردد. این سنگ از ماگمای بازالتی غنی از آهن و منیزیم (مافیک) تشکیل شده است.

کاربرد

بازالت پورفیری به دلیل سختی و مقاومت بالا در برابر فرسایش، در ساخت و ساز، به عنوان مصالح ساختمانی، سنگفرش، سنگدانه در بتن و آسفالت، و همچنین در مجسمه‌سازی و تزئینات استفاده می‌شود. به دلیل ظاهر جذاب و مقاومت بالا، در نمای ساختمان‌ها و محوطه‌سازی نیز کاربرد دارد.

توزیع سنی

در تمام دوران‌های زمین‌شناسی که فعالیت‌های آتشفشانی مافیک رخ داده است، یافت می‌شود، از پرکامبرین تا دوران کواترنری.

کجا پیدا کنیم

ایران

در مناطق آتشفشانی و کوهستانی ایران، به ویژه در البرز و زاگرس، و همچنین در مناطق مرکزی ایران که فعالیت‌های آتشفشانی در گذشته داشته‌اند، می‌توان بازالت پورفیری را یافت. به عنوان مثال، در اطراف کوه دماوند و سایر آتشفشان‌های خاموش.

ایالات متحده آمریکا

در فلات کلمبیا (واشنگتن، اورگان، آیداهو)، هاوایی، و مناطق آتشفشانی کالیفرنیا و آریزونا.

هند

در دکن ترپس (Deccan Traps) که یکی از بزرگترین استان‌های آتشفشانی جهان است.

ایسلند

به دلیل فعالیت‌های آتشفشانی گسترده، بازالت پورفیری در سراسر این کشور یافت می‌شود.

اقیانوس‌ها

در پشته‌های میان‌اقیانوسی و جزایر اقیانوسی آتشفشانی.

نکات پیدا کردن

جستجو در مناطق آتشفشانی

به دنبال مناطق با فعالیت‌های آتشفشانی گذشته یا حال باشید. بازالت پورفیری اغلب در جریان‌های گدازه، دایک‌ها و سیل‌ها یافت می‌شود.

بررسی بافت

به دنبال سنگی باشید که دارای بلورهای بزرگ و قابل مشاهده (فنوکریست) در یک زمینه ریزبلور یا شیشه‌ای تیره‌رنگ باشد. این ویژگی کلیدی برای شناسایی بازالت پورفیری است.

رنگ و سختی

سنگ باید تیره رنگ (خاکستری تیره تا سیاه) و نسبتاً سخت باشد. با یک چاقو یا ابزار فلزی سعی کنید روی آن خراش ایجاد کنید؛ بازالت معمولاً خراشیده نمی‌شود.

استفاده از ذره‌بین

برای مشاهده بهتر فنوکریست‌ها و بافت زمینه، از یک ذره‌بین دستی استفاده کنید.

سنگ‌های مشابه

بازالت

Basalt

همچنین شناخته شده به عنوان: بازالت آفانیتی

گابرو

Gabbro

همچنین شناخته شده به عنوان: گابرو

آندزیت پورفیری

Porphyritic Andesite

همچنین شناخته شده به عنوان: آندزیت با بافت پورفیری

طبقه‌بندی علمی

رده کانی
سنگ آذرین بیرونی
گروه
بازالت
سیستم بلوری
مجموعه‌ای از سیستم‌های بلوری کانی‌های تشکیل‌دهنده (تری‌کلینیک، مونوکلینیک، اورتورومبیک)
فرمول شیمیایی
ترکیب شیمیایی پیچیده شامل سیلیکات‌های آهن، منیزیم، کلسیم، آلومینیوم و سدیم.
ترکیب
پلاژیوکلاز (لابرادوریت)، پیروکسن (اوجیت)، الیوین، مگنتیت، ایلمنیت.

کشف بیشتر درباره بازالت پورفیری

هرجا سنگ‌ها را شناسایی کنید

رایگان در iOS، اندروید و وب. شناسایی با عکس، پایگاه داده کامل و مجموعه شخصی شما.

باز کردن در اپ