سنگ آذرین هوازده

توضیحات

سنگ آذرین هوازده به سنگی اطلاق می‌شود که از یک سنگ آذرین اولیه (مانند گرانیت، بازالت، دیوریت و غیره) منشأ گرفته و تحت تأثیر فرآیندهای هوازدگی فیزیکی و شیمیایی قرار گرفته است. در حالت 'بسیار هوازده'، سنگ بخش عمده‌ای از ویژگی‌های اصلی خود را از دست داده است. کانی‌های اولیه ممکن است به کانی‌های ثانویه مانند کائولینیت، اسمکتیت، ایلیت، اکسیدهای آهن (مانند هماتیت و لیمونیت) و هیدروکسیدها تبدیل شده باشند. بافت اصلی سنگ ممکن است تا حدی حفظ شده باشد (مانند بافت گرانولار شبح‌وار در گرانیت‌های هوازده) یا کاملاً از بین رفته و به توده‌ای از مواد رسی و دانه‌های کوارتز (در صورت وجود) تبدیل شده باشد. رنگ سنگ معمولاً به دلیل اکسیداسیون آهن به سمت قرمز، قهوه‌ای یا زرد متمایل می‌شود. مقاومت مکانیکی آن به شدت کاهش یافته و ممکن است به راحتی با دست خرد شود.

نحوه شناسایی

رنگ

متغیر، اغلب قرمز، قهوه‌ای، زرد یا خاکستری مایل به قهوه‌ای به دلیل اکسیداسیون آهن و تشکیل کانی‌های رسی. رنگ اصلی سنگ آذرین اولیه معمولاً محو شده است.

جلا

کدر تا خاکی، به دلیل حضور کانی‌های رسی و اکسیدهای آهن. در صورت وجود دانه‌های کوارتز، ممکن است جلای شیشه‌ای ضعیفی مشاهده شود.

بافت

بسیار متغیر، از بافت شبح‌وار (ghost texture) که در آن شکل کانی‌های اولیه قابل تشخیص است اما به راحتی خرد می‌شوند، تا بافت خاکی یا رسی که در آن ساختار اصلی سنگ کاملاً از بین رفته است. ممکن است حاوی دانه‌های سست و متخلخل باشد.

شکل بلور

کانی‌های اولیه معمولاً شکل بلوری خود را از دست داده‌اند یا به صورت شبه‌مورف (pseudomorph) توسط کانی‌های ثانویه جایگزین شده‌اند. کانی‌های رسی به صورت توده‌های ریزدانه یا لایه‌ای دیده می‌شوند.

رخ

شکستگی‌های نامنظم و خاکی. رخ کانی‌های اولیه (مانند فلدسپات) ممکن است به دلیل هوازدگی از بین رفته یا بسیار ضعیف شده باشد.

محیط زمین‌شناسی

مناطق با اقلیم گرم و مرطوب که فرآیندهای هوازدگی شیمیایی شدید هستند (مانند مناطق استوایی و نیمه‌استوایی). همچنین در مناطق با اقلیم معتدل در طول زمان‌های زمین‌شناسی طولانی. در معرض سطح زمین، در دامنه‌ها، برش‌های جاده‌ای و مناطق با پوشش گیاهی کم.

حقایق کلیدی

• سختی: بسیار پایین، معمولاً کمتر از 2.5 در مقیاس موس (به راحتی با ناخن خراشیده می‌شود) تا 5 (در صورت وجود دانه‌های کوارتز مقاوم). مقاومت مکانیکی به شدت کاهش یافته است.
• وزن مخصوص: متغیر، معمولاً کمتر از سنگ آذرین اولیه، به دلیل تخلخل و جایگزینی کانی‌های چگال‌تر با کانی‌های سبک‌تر (مانند کانی‌های رسی). حدود 1.8 تا 2.5.
• سیستم بلوری: نامشخص یا از بین رفته، زیرا کانی‌های اولیه تخریب شده‌اند و کانی‌های ثانویه معمولاً ریزدانه و بی‌شکل هستند.
• رنگ: قرمز، قهوه‌ای، زرد، خاکستری مایل به قهوه‌ای، بسته به نوع کانی‌های ثانویه و میزان اکسیداسیون.
• جلا: کدر، خاکی، مات.
• شفافیت: کدر.
• شکستگی: نامنظم، خاکی، شکننده.
• رخ: معمولاً نامشخص یا از بین رفته.
• ترکیب: ترکیبی از کانی‌های رسی (مانند کائولینیت، اسمکتیت، ایلیت)، اکسیدهای آهن (هماتیت، لیمونیت، گوتیت)، هیدروکسیدها، و کانی‌های اولیه مقاوم باقی‌مانده (مانند کوارتز، زیرکن). ترکیب شیمیایی اصلی سنگ آذرین اولیه به شدت تغییر یافته است.

بررسی سریع

• رنگ: قرمز، قهوه‌ای، زرد، خاکستری مایل به قهوه‌ای
• جلا: کدر تا خاکی
• رنگ خاکه: متغیر، اغلب سفید، زرد یا قهوه‌ای روشن (بسته به کانی‌های رسی و اکسیدهای آهن)

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: توده‌ای، خاکی، ریزدانه، بدون شکل بلوری مشخص.
• نوع رخ: نامشخص یا از بین رفته.
• نوع شکستگی: نامنظم، خاکی، شکننده.
• چقرمگی: شکننده، خردشونده، نرم.
• نوع جلا: کدر، خاکی، مات.

نحوه تشکیل

سنگ‌های آذرین هوازده در نتیجه فرآیندهای فیزیکی و شیمیایی هوازدگی بر روی سنگ‌های آذرین اولیه (مانند گرانیت، بازالت، گابرو، ریولیت و غیره) تشکیل می‌شوند. هوازدگی فیزیکی شامل یخ‌زدگی و ذوب، انبساط و انقباض حرارتی، و سایش است که منجر به خرد شدن سنگ می‌شود. هوازدگی شیمیایی شامل انحلال، هیدرولیز، اکسیداسیون و کربناتاسیون است که کانی‌های اولیه را به کانی‌های ثانویه (مانند کانی‌های رسی، اکسیدهای آهن و هیدروکسیدها) تبدیل می‌کند. شدت هوازدگی به عوامل اقلیمی (دما، رطوبت)، ترکیب کانی‌شناسی سنگ اولیه، وجود شکستگی‌ها و زمان بستگی دارد. در هوازدگی شدید، ساختار اصلی سنگ ممکن است کاملاً از بین برود و به خاک یا رگولیت تبدیل شود.

کاربرد

سنگ‌های آذرین بسیار هوازده معمولاً ارزش اقتصادی کمی دارند. در برخی موارد، می‌توانند به عنوان مصالح پرکننده یا بستر برای ساخت و سازهای کم‌اهمیت استفاده شوند. خاک‌های حاصل از هوازدگی شدید سنگ‌های آذرین (مانند لاتریت‌ها) می‌توانند منابعی برای بوکسیت (آلومینیوم) یا نیکل باشند. در مهندسی ژئوتکنیک، شناسایی و ارزیابی این سنگ‌ها برای پایداری شیب‌ها و پی‌سازی سازه‌ها حیاتی است، زیرا مقاومت مکانیکی آنها به شدت کاهش یافته است.

توزیع سنی

بسته به سن سنگ آذرین اولیه، از پرکامبرین تا کواترنری

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

سنگ هوازده (نه یک کانی واحد)

گروه

سنگ‌های آذرین تخریب شده

سیستم بلوری

نامشخص (به دلیل تخریب ساختار بلوری)

فرمول شیمیایی

متغیر و پیچیده، ترکیبی از سیلیکات‌های آلومینیوم آبدار (کانی‌های رسی)، اکسیدهای آهن و سایر عناصر.

ترکیب

سیلیکات‌های آلومینیوم آبدار، اکسیدهای آهن، هیدروکسیدها، کوارتز (در صورت وجود در سنگ اولیه)، و مقادیر کمی از کانی‌های اولیه مقاوم.

کشف بیشتر درباره سنگ آذرین هوازده