سنگ آذرین هوازده

توضیحات

سنگ آذرین هوازده به هر سنگ آذرینی اطلاق می‌شود که تحت تأثیر فرآیندهای هوازدگی فیزیکی و/یا شیمیایی قرار گرفته و خواص اولیه خود را از دست داده است. این تغییرات می‌تواند شامل تغییر رنگ، نرم شدن، خرد شدن، تشکیل کانی‌های جدید (مانند کانی‌های رسی)، و کاهش مقاومت مکانیکی باشد. ظاهر آن بسیار متغیر است و به نوع سنگ آذرین اولیه، شدت و مدت زمان هوازدگی و شرایط اقلیمی بستگی دارد.

نحوه شناسایی

رنگ

بسیار متغیر است و به نوع سنگ اولیه و شدت هوازدگی بستگی دارد. اغلب رنگ‌های قهوه‌ای، قرمز، زرد (به دلیل اکسیداسیون آهن) یا خاکستری روشن (به دلیل شستشوی مواد معدنی) مشاهده می‌شود. ممکن است لکه‌های رنگی یا نوارهای رنگی داشته باشد.

جلا

کدر تا خاکی. کانی‌های اولیه ممکن است در برخی نقاط براقیت خود را حفظ کرده باشند، اما کانی‌های ثانویه (مانند رس‌ها) معمولاً کدر هستند.

بافت

بسیار متغیر است. می‌تواند از دانه‌ریز تا درشت‌دانه باشد. اغلب بافت خرد شده، متخلخل، نرم و شکننده دارد. ممکن است ساختارهای اولیه سنگ آذرین (مانند بافت پورفیری) به صورت محو شده قابل تشخیص باشد.

شکل بلور

کانی‌های اولیه ممکن است اشکال بلوری خود را از دست داده باشند یا به صورت بلورهای فرسایش یافته دیده شوند. کانی‌های ثانویه (مانند کانی‌های رسی) معمولاً به صورت توده‌های ریزدانه یا پوشش‌های سطحی ظاهر می‌شوند.

رخ

کانی‌های اولیه ممکن است رخ‌های خود را حفظ کرده باشند، اما به دلیل هوازدگی، شکستگی‌های نامنظم و سطوح خرد شده غالب هستند. کانی‌های رسی رخ‌های بسیار ریز و نامشخصی دارند.

محیط زمین‌شناسی

در مناطق سطحی زمین، به ویژه در مناطقی با آب و هوای مرطوب و گرم (برای هوازدگی شیمیایی شدید) یا مناطق با تغییرات دمایی زیاد (برای هوازدگی فیزیکی) یافت می‌شود. در دامنه‌ها، بستر رودخانه‌ها، مناطق کوهستانی و هر جایی که سنگ‌های آذرین در معرض عوامل جوی قرار دارند.

حقایق کلیدی

• سختی: بسیار متغیر، از 1 (برای کانی‌های رسی) تا 7 (برای کوارتز باقی‌مانده). به طور کلی کمتر از سنگ آذرین اولیه.
• وزن مخصوص: متغیر، معمولاً کمتر از سنگ آذرین اولیه (به دلیل تخلخل و حضور کانی‌های سبک‌تر). حدود 1.8 تا 2.8 گرم بر سانتی‌متر مکعب.
• سیستم بلوری: نامشخص یا ترکیبی از سیستم‌های بلوری کانی‌های اولیه و ثانویه. کانی‌های رسی معمولاً مونوسیلینیک یا تری‌کلینیک هستند.
• رنگ: متغیر، اغلب قهوه‌ای، قرمز، زرد، خاکستری روشن.
• جلا: کدر تا خاکی.
• شفافیت: کدر.
• شکستگی: نامنظم، خاکی، شکننده.
• رخ: نامشخص یا رخ‌های ضعیف کانی‌های اولیه و ثانویه.
• ترکیب: ترکیبی از کانی‌های اولیه باقی‌مانده (مانند کوارتز، فلدسپات‌های فرسایش یافته) و کانی‌های ثانویه (مانند کانی‌های رسی، اکسیدهای آهن، هیدروکسیدهای آلومینیوم).

بررسی سریع

• رنگ: متغیر (اغلب قهوه‌ای، قرمز، زرد، خاکستری روشن)
• جلا: کدر تا خاکی
• رنگ خاکه: متغیر، معمولاً روشن‌تر از رنگ سنگ یا رنگ کانی‌های رسی (سفید، خاکستری)

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: توده‌ای، خاکی، ریزدانه، یا بقایای بلورهای اولیه.
• نوع رخ: نامشخص یا رخ‌های ضعیف در کانی‌های اولیه باقی‌مانده.
• نوع شکستگی: نامنظم، خاکی، شکننده.
• چقرمگی: شکننده، خاکی.
• نوع جلا: کدر، خاکی.

نحوه تشکیل

سنگ‌های آذرین هوازده از تخریب فیزیکی و شیمیایی سنگ‌های آذرین اولیه (مانند گرانیت، بازالت، گابرو، ریولیت و غیره) در اثر تماس با اتمسفر، هیدروسفر و بیوسفر تشکیل می‌شوند. فرآیندهای هوازدگی شامل انجماد-ذوب، انبساط-انقباض حرارتی، هیدراسیون، هیدرولیز، اکسیداسیون، کربناتاسیون و فعالیت‌های بیولوژیکی است. این فرآیندها منجر به تجزیه کانی‌های اولیه به کانی‌های ثانویه (مانند کانی‌های رسی، اکسیدهای آهن) و قطعات سنگی کوچک‌تر می‌شوند.

کاربرد

بسته به شدت هوازدگی و نوع سنگ اولیه، کاربردهای متفاوتی دارد. سنگ‌های آذرین کمی هوازده ممکن است همچنان در ساخت و ساز (به عنوان مصالح ساختمانی، سنگدانه) استفاده شوند، اما مقاومت مکانیکی آنها کاهش می‌یابد. سنگ‌های آذرین به شدت هوازده معمولاً به عنوان خاک، رسوبات یا مواد اولیه برای تولید آجر و سرامیک استفاده می‌شوند. لاتریت‌ها (سنگ‌های آذرین هوازده غنی از آهن و آلومینیوم) منبع مهمی برای بوکسیت و سنگ آهن هستند.

توزیع سنی

در تمام دوران‌های زمین‌شناسی که سنگ‌های آذرین تشکیل شده‌اند و در معرض عوامل هوازدگی قرار گرفته‌اند، یافت می‌شود. از پرکامبرین تا کواترنری.

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

سنگ (نه یک کانی واحد)

گروه

سنگ‌های آذرین دگرگون شده توسط هوازدگی

سیستم بلوری

نامشخص (مجموعه‌ای از کانی‌ها با سیستم‌های بلوری مختلف)

فرمول شیمیایی

متغیر (مجموعه‌ای از فرمول‌های شیمیایی کانی‌های مختلف)

ترکیب

سیلیکات‌ها، اکسیدها، هیدروکسیدها، کربنات‌ها (بسته به نوع سنگ اولیه و فرآیندهای هوازدگی).

کشف بیشتر درباره سنگ آذرین هوازده