کوارتزیت

توضیحات

کوارتزیت یک سنگ دگرگونی غیرورقه‌ای (non-foliated) است که عمدتاً از کانی کوارتز (SiO2) تشکیل شده است. این سنگ از دگرگونی ماسه‌سنگ‌های کوارتزی تحت شرایط دما و فشار بالا در پوسته زمین به وجود می‌آید. ویژگی بارز کوارتزیت، بافت گرانوبلاستیک (granoblastic) آن است که در آن دانه‌های کوارتز به طور کامل تبلور مجدد یافته و به هم پیوسته‌اند، به طوری که شکستگی از درون دانه‌ها عبور می‌کند و نه از مرز بین آنها. این ویژگی آن را از ماسه‌سنگ متمایز می‌کند. کوارتزیت معمولاً سفید یا خاکستری روشن است، اما ناخالصی‌های معدنی می‌توانند رنگ‌های صورتی، قرمز، زرد، سبز یا آبی به آن بدهند. این سنگ بسیار سخت و مقاوم در برابر هوازدگی شیمیایی و فیزیکی است.

نحوه شناسایی

رنگ

معمولاً سفید یا خاکستری روشن است، اما به دلیل وجود ناخالصی‌ها می‌تواند به رنگ‌های صورتی، قرمز، زرد، سبز یا آبی نیز دیده شود. رنگ قرمز یا صورتی معمولاً به دلیل وجود اکسید آهن است.

جلا

شیشه‌ای تا چرب (Vitreous to greasy) بر روی سطوح شکستگی تازه.

بافت

گرانوبلاستیک (Granoblastic) و دانه‌ریز تا متوسط. دانه‌های کوارتز به هم پیوسته و درهم‌تنیده هستند. بافت غیرورقه‌ای (non-foliated).

شکل بلور

بلورهای کوارتز معمولاً آنهدرال (anhedral) و درهم‌تنیده هستند. در برخی موارد، بلورهای بزرگتر ممکن است شکل‌های شبه‌هدرال (subhedral) داشته باشند.

رخ

فاقد کلیواژ واقعی است. شکستگی آن صدفی (conchoidal) یا نامنظم است و از درون دانه‌های کوارتز عبور می‌کند.

محیط زمین‌شناسی

در مناطق دگرگونی ناحیه‌ای (regional metamorphism) که ماسه‌سنگ‌های کوارتزی تحت فشار و دمای بالا قرار گرفته‌اند، و همچنین در مناطق دگرگونی مجاورتی (contact metamorphism) در اطراف توده‌های نفوذی ماگمایی یافت می‌شود.

حقایق کلیدی

• سختی: 7 در مقیاس موس
• وزن مخصوص: 2.65 - 2.68
• سیستم بلوری: تریگونال (برای کوارتز)
• رنگ: سفید، خاکستری روشن، صورتی، قرمز، زرد، سبز، آبی
• جلا: شیشه‌ای تا چرب
• شفافیت: کدر تا نیمه‌شفاف
• شکستگی: صدفی تا نامنظم
• رخ: فاقد کلیواژ واقعی
• ترکیب: عمدتاً کوارتز (SiO2)، با مقادیر کمی از کانی‌های فرعی مانند میکا، فلدسپات، گارنت، روتیل، زیرکن، و اکسیدهای آهن.

بررسی سریع

• رنگ: سفید، خاکستری روشن، صورتی، قرمز، زرد، سبز، آبی
• جلا: شیشه‌ای تا چرب
• رنگ خاکه: سفید

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: گرانولار، درهم‌تنیده، بلورهای آنهدرال تا شبه‌هدرال
• نوع رخ: فاقد کلیواژ
• نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم
• چقرمگی: شکننده
• نوع جلا: شیشه‌ای تا چرب

نحوه تشکیل

کوارتزیت سنگی دگرگونی است که از دگرگونی ماسه‌سنگ‌های غنی از کوارتز (کوارتز آرنایت) تحت تأثیر دما و فشار بالا در پوسته زمین تشکیل می‌شود. این فرآیند دگرگونی باعث تبلور مجدد دانه‌های کوارتز و سیمان سیلیسی موجود در ماسه‌سنگ می‌شود و ساختاری متراکم و درهم‌تنیده از بلورهای کوارتز ایجاد می‌کند. در طی این فرآیند، فضای متخلخل بین دانه‌های ماسه‌سنگ از بین رفته و سنگی بسیار سخت و مقاوم به وجود می‌آید. دگرگونی می‌تواند در اثر دفن عمیق (دگرگونی ناحیه‌ای) یا در مجاورت توده‌های نفوذی ماگمایی (دگرگونی مجاورتی) رخ دهد.

کاربرد

کوارتزیت به دلیل سختی، مقاومت در برابر هوازدگی و زیبایی، کاربردهای فراوانی دارد. از جمله کاربردهای آن می‌توان به مصالح ساختمانی (کفپوش، دیوارپوش، کانترتاپ)، سنگ‌فرش، سنگ‌ریزه برای جاده‌سازی، تولید فروسیلیسیم، سرامیک، شیشه، و به عنوان سنگ تزئینی اشاره کرد. همچنین به دلیل مقاومت بالا در برابر سایش، در صنایع ساینده نیز کاربرد دارد.

توزیع سنی

در سازندهای زمین‌شناسی با سنین مختلف، از پرکامبرین تا سنوزوئیک، یافت می‌شود.

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

سیلیکات (برای کوارتز)

گروه

سنگ دگرگونی

سیستم بلوری

تریگونال (برای کوارتز)

فرمول شیمیایی

SiO2 (عمدتاً)

ترکیب

دی‌اکسید سیلیسیم (کوارتز) با ناخالصی‌های معدنی جزئی.

کشف بیشتر درباره کوارتزیت