عکس گرفتهاید؟ با اپلیکیشن Rockby فوراً سنگها را شناسایی کنید
باز کردن اپتوضیحات
سرپانتین در واقع نام گروهی از کانیهای سیلیکات لایهای هیدراته منیزیم-آهن است که فرمول شیمیایی کلی Mg3Si2O5(OH)4 را دارند. این گروه شامل سه پلیمورف اصلی است: آنتیگوریت، لیزاردیت و کریزوتیل. سرپانتین معمولاً به رنگهای سبز، زرد، قهوهای، سیاه و سفید دیده میشود و اغلب دارای ظاهری لکهدار یا رگهدار است که یادآور پوست مار است (از این رو نام آن از کلمه لاتین 'serpens' به معنای مار گرفته شده است). این کانیها نرم تا متوسط بوده و دارای جلای چرب تا ابریشمی هستند. سنگ سرپانتینیت، سنگی است که عمدتاً از کانیهای گروه سرپانتین تشکیل شده است.
نحوه شناسایی
- رنگ
- معمولاً سبز تیره تا روشن، زرد مایل به سبز، قهوهای مایل به سبز، سیاه یا سفید. اغلب دارای رگهها یا لکههایی با رنگهای مختلف است.
- جلا
- چرب، مومی، ابریشمی (در انواع فیبری مانند کریزوتیل) یا کدر.
- بافت
- معمولاً صاف و صابونی مانند در لمس. ممکن است فیبری، ورقهای یا تودهای باشد.
- شکل بلور
- به ندرت به صورت بلورهای مشخص یافت میشود. معمولاً به صورت تودهای، ورقهای، فیبری (آزبستی) یا دانهای ریز دیده میشود. آنتیگوریت و لیزاردیت معمولاً تودهای یا ورقهای هستند، در حالی که کریزوتیل فیبری است.
- رخ
- آنتیگوریت و لیزاردیت دارای رخ ضعیف تا نامشخص در یک جهت هستند. کریزوتیل رخ مشخصی ندارد اما به راحتی به الیاف تقسیم میشود.
- محیط زمینشناسی
- در سنگهای دگرگونی اولترامافیک (پریدوتیت، دونیت) و مافیک (گابرو) که تحت فرآیند سرپانتینی شدن قرار گرفتهاند. در مناطق فرورانش، پشتههای میان اقیانوسی، کمربندهای کوهزایی و مناطق گسلی عمیق.
حقایق کلیدی
- سختی: 2.5 تا 5 در مقیاس موس (بسته به نوع کانی، کریزوتیل نرمتر و آنتیگوریت سختتر است)
- وزن مخصوص: 2.5 تا 2.6 (نسبتاً سبک)
- سیستم بلوری: تکشیب (مونوسیلینیک) یا راستلوزی (اورتورومبیک) (بسته به پلیمورف)
- رنگ: سبز، زرد مایل به سبز، قهوهای مایل به سبز، سیاه، سفید
- جلا: چرب، مومی، ابریشمی، کدر
- شفافیت: نیمهشفاف تا کدر
- شکستگی: صدفی، ناصاف، الیافی (در کریزوتیل)
- رخ: رخ ضعیف تا نامشخص در یک جهت (در آنتیگوریت و لیزاردیت)، عدم رخ مشخص در کریزوتیل
- ترکیب: سیلیکات هیدراته منیزیم (Mg3Si2O5(OH)4)
بررسی سریع
- رنگ: سبز، زرد مایل به سبز، قهوهای مایل به سبز، سیاه
- جلا: چرب، مومی، ابریشمی
- رنگ خاکه: سفید
ویژگیهای فیزیکی
- عادت بلوری: تودهای، ورقهای، فیبری (آزبستی)، دانهای ریز
- نوع رخ: رخ ضعیف تا نامشخص در {001} برای آنتیگوریت و لیزاردیت، عدم رخ مشخص برای کریزوتیل
- نوع شکستگی: صدفی، ناصاف، الیافی
- چقرمگی: شکننده تا انعطافپذیر (در کریزوتیل)
- نوع جلا: چرب، مومی، ابریشمی
نحوه تشکیل
سرپانتین از دگرگونی هیدروترمال سنگهای اولترامافیک (مانند پریدوتیت و دونیت) و گاهی اوقات سنگهای مافیک (مانند گابرو) در حضور آب و در دماهای نسبتاً پایین (حدود 200 تا 500 درجه سانتیگراد) تشکیل میشود. این فرآیند به نام سرپانتینی شدن شناخته میشود و شامل واکنش کانیهای سیلیکات منیزیمدار مانند الیوین و پیروکسن با آب است. در محیطهای اقیانوسی، این فرآیند در پشتههای میان اقیانوسی و مناطق فرورانش رخ میدهد. در محیطهای قارهای، در کمربندهای کوهزایی و مناطق گسلی عمیق دیده میشود.
کاربرد
سرپانتین به دلیل زیبایی و قابلیت صیقلپذیری در جواهرسازی، ساخت اشیاء زینتی، مجسمهسازی و به عنوان سنگ نما در ساختمانسازی استفاده میشود. انواع فیبری آن (مانند کریزوتیل) قبلاً به عنوان آزبست در عایقبندی، لنت ترمز و مصالح ساختمانی کاربرد داشت، اما به دلیل خطرات بهداشتی آن، استفاده از آن به شدت محدود شده است. همچنین، سرپانتین میتواند به عنوان منبع منیزیم و در برخی موارد به عنوان جاذب دیاکسید کربن در فناوریهای جذب کربن مورد مطالعه قرار گیرد.
توزیع سنی
در سنگهای دگرگونی با سنین مختلف، از پرکامبرین تا سنوزوئیک یافت میشود.
کجا پیدا کنیم
ایران
در مناطق مختلفی از ایران، به ویژه در زونهای افیولیتی و کمربندهای کوهزایی مانند زاگرس و البرز، سرپانتین و سرپانتینیت یافت میشود. به عنوان مثال، در استانهای کرمان، سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی.
ایالات متحده آمریکا
کالیفرنیا (سنگ ایالتی)، اورگان، واشنگتن، آلاسکا، آپالاشیا.
کانادا
کبک، نیوفاندلند و لابرادور.
ایتالیا
آلپ، توسکانی.
یونان
تسالی، مقدونیه.
روسیه
اورال.
ترکیه
آناتولی.
نکات پیدا کردن
جستجو در مناطق افیولیتی
سرپانتین به وفور در مناطق افیولیتی یافت میشود که بقایای پوسته اقیانوسی و گوشته بالایی هستند که به سطح زمین آورده شدهاند.
بررسی سنگهای اولترامافیک
به دنبال سنگهای مادر اولترامافیک مانند پریدوتیت و دونیت باشید که اغلب به سرپانتینیت دگرگون شدهاند.
توجه به رنگ و بافت
رنگهای سبز مایل به زرد تا سبز تیره و بافت صابونی یا مومی شکل از نشانههای خوب سرپانتین هستند.
احتیاط در مورد آزبست
در صورت یافتن الیاف نرم و ابریشمی (کریزوتیل)، از دست زدن مستقیم و استنشاق ذرات آن خودداری کنید و از تجهیزات حفاظت فردی استفاده نمایید.
سنگهای مشابه
تالک
Mg3Si4O10(OH)2
همچنین شناخته شده به عنوان: سنگ صابون (در حالت تودهای)
کلریت
(Mg,Fe)3(Si,Al)4O10(OH)2·(Mg,Fe)3(OH)6
همچنین شناخته شده به عنوان: گروه کلریت
جید (نفریت)
Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2
همچنین شناخته شده به عنوان: یشم
طبقهبندی علمی
- رده کانی
- سیلیکاتها (فیلو سیلیکاتها)
- گروه
- گروه سرپانتین
- سیستم بلوری
- تکشیب (مونوسیلینیک) یا راستلوزی (اورتورومبیک)
- فرمول شیمیایی
- Mg3Si2O5(OH)4
- ترکیب
- اکسید منیزیم (MgO) حدود 43.0%، دیاکسید سیلیسیم (SiO2) حدود 44.1%، آب (H2O) حدود 12.9%. ممکن است مقادیر کمی آهن (Fe)، نیکل (Ni)، آلومینیوم (Al) و کروم (Cr) نیز داشته باشد.
کشف بیشتر درباره سرپانتین
هرجا سنگها را شناسایی کنید
رایگان در iOS، اندروید و وب. شناسایی با عکس، پایگاه داده کامل و مجموعه شخصی شما.