ابسیـدین

توضیحات

ابسیـدین یک شیشه آتشفشانی طبیعی است که به دلیل سرد شدن بسیار سریع گدازه‌های فلسیک (ریولیتی) تشکیل می‌شود. این سنگ فاقد ساختار بلوری منظم است و به همین دلیل به عنوان یک ماده آمورف طبقه‌بندی می‌شود. رنگ آن معمولاً تیره است، اما می‌تواند در رنگ‌های مختلفی از جمله سیاه، قهوه‌ای تیره، سبز تیره و حتی قرمز یا آبی (به ندرت) یافت شود. ابسیـدین به دلیل شکست صدفی برجسته و لبه‌های بسیار تیز خود شناخته شده است.

نحوه شناسایی

رنگ

معمولاً سیاه، قهوه‌ای تیره، سبز تیره. گاهی اوقات با رگه‌های سفید (کریستوبالیت) یا لکه‌های رنگین‌کمانی (ابسیـدین رنگین‌کمانی) دیده می‌شود.

جلا

شیشه‌ای (ویترئوس) تا رزینی.

بافت

بسیار صاف و یکنواخت، بدون بلورهای قابل مشاهده با چشم غیرمسلح. بافت شیشه‌ای.

شکل بلور

آمورف (بی‌شکل)، فاقد ساختار بلوری منظم.

رخ

فاقد کلیواژ (رخ). شکستگی صدفی (Conchoidal fracture) بسیار مشخص و برجسته دارد.

محیط زمین‌شناسی

در مناطق آتشفشانی فعال یا خاموش، به ویژه در ارتباط با گدازه‌های ریولیتی و داسیتی. در لبه‌های جریان‌های گدازه، گنبدهای گدازه و دایک‌ها یافت می‌شود.

حقایق کلیدی

• سختی: 5 تا 5.5 در مقیاس موس
• وزن مخصوص: 2.35 تا 2.60 گرم بر سانتی‌متر مکعب
• سیستم بلوری: آمورف (فاقد سیستم بلوری)
• رنگ: سیاه، قهوه‌ای تیره، سبز تیره، گاهی قرمز، آبی یا با رگه‌های رنگی
• جلا: شیشه‌ای (ویترئوس) تا رزینی
• شفافیت: کدر تا نیمه‌شفاف در لبه‌های نازک
• شکستگی: صدفی (Conchoidal) بسیار مشخص
• رخ: فاقد کلیواژ
• ترکیب: عمدتاً دی‌اکسید سیلیسیم (SiO2) با مقادیر کمی از اکسیدهای آلومینیوم، سدیم، پتاسیم، آهن و منیزیم. ترکیب شیمیایی مشابه ریولیت.

بررسی سریع

• رنگ: معمولاً سیاه، قهوه‌ای تیره، سبز تیره
• جلا: شیشه‌ای
• رنگ خاکه: سفید (به دلیل ماهیت شیشه‌ای و عدم وجود بلورهای رنگی)

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: توده‌ای، بی‌شکل، فاقد بلورهای ماکروسکوپی
• نوع رخ: فاقد کلیواژ
• نوع شکستگی: صدفی (Conchoidal) بسیار تیز و برنده
• چقرمگی: شکننده
• نوع جلا: شیشه‌ای (ویترئوس)

نحوه تشکیل

ابسیـدین در نتیجه سرد شدن سریع گدازه‌های آتشفشانی با ترکیب فلسیک (غنی از سیلیس) تشکیل می‌شود. سرد شدن آنقدر سریع است که اتم‌ها فرصت تشکیل ساختار بلوری منظم را پیدا نمی‌کنند و در نتیجه یک ماده آمورف (بی‌شکل) یا شیشه طبیعی به وجود می‌آید. این فرآیند معمولاً در لبه‌های جریان‌های گدازه، گنبدهای گدازه، یا در جایی که گدازه با آب تماس پیدا می‌کند، رخ می‌دهد.

کاربرد

ابسیـدین از دوران پارینه‌سنگی به دلیل لبه‌های بسیار تیز و برنده خود برای ساخت ابزارهای برش، سرنیزه، تیغ و ابزار جراحی استفاده می‌شده است. امروزه نیز در جراحی‌های دقیق (به دلیل لبه‌های تیزتر از فولاد جراحی)، ساخت جواهرات، اشیاء تزئینی و به عنوان سنگ قیمتی مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین در مطالعات زمین‌شناسی برای تعیین سن نسبی جریان‌های گدازه (با استفاده از روش هیدراسیون ابسیـدین) کاربرد دارد.

توزیع سنی

عمدتاً از دوران سنوزوئیک (پالئوژن تا کواترنری) تا زمان حال، اما نمونه‌های قدیمی‌تر نیز یافت شده‌اند.

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

شیشه طبیعی (نه یک کانی به معنای دقیق کلمه، زیرا آمورف است)

گروه

سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی)

سیستم بلوری

آمورف

فرمول شیمیایی

عمدتاً SiO2 (حدود 70-75%) با مقادیر کمی از Al2O3, Na2O, K2O, Fe2O3, MgO

ترکیب

سیلیکات آلومینیوم و قلیایی‌ها

کشف بیشتر درباره ابسیـدین