اوپال

توضیحات

اوپال یک کانی‌نما (مینرالوئید) است که از سیلیس آبدار (SiO2·nH2O) تشکیل شده است. محتوای آب آن می‌تواند از 3 تا 21 درصد وزنی متغیر باشد، اما معمولاً بین 6 تا 10 درصد است. اوپال به دلیل ساختار آمورف خود، فاقد سیستم بلوری مشخص است. ویژگی بارز اوپال‌های قیمتی، پدیده 'بازی رنگ' (play-of-color) است که به دلیل پراش نور توسط کره‌های میکروسکوپی سیلیس با اندازه‌های یکنواخت و چیدمان منظم ایجاد می‌شود. اوپال‌های معمولی (potch opal) فاقد این پدیده هستند. اوپال می‌تواند در رنگ‌های بسیار متنوعی از جمله بی‌رنگ، سفید، خاکستری، سیاه، قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی و بنفش یافت شود. شفافیت آن از شفاف تا مات متغیر است و جلای آن معمولاً شیشه‌ای تا مومی است.

نحوه شناسایی

رنگ

اوپال می‌تواند در طیف وسیعی از رنگ‌ها از جمله بی‌رنگ، سفید، خاکستری، سیاه، قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی و بنفش یافت شود. اوپال‌های قیمتی دارای پدیده 'بازی رنگ' هستند که در آن رنگ‌های طیفی مختلفی با تغییر زاویه دید مشاهده می‌شوند.

جلا

جلای اوپال معمولاً شیشه‌ای (vitreous) تا مومی (waxy) یا رزینی (resinous) است.

بافت

بافت اوپال معمولاً صاف و یکنواخت است. در مقیاس میکروسکوپی، اوپال‌های قیمتی از کره‌های سیلیس با اندازه‌های یکنواخت تشکیل شده‌اند.

شکل بلور

اوپال آمورف است و فاقد ساختار بلوری منظم است. به صورت توده‌ای، رگه‌ای، ندولار (گرهکی)، استالاکتیتی یا به عنوان جایگزین فسیلی یافت می‌شود.

رخ

اوپال فاقد کلیواژ (رخ) است.

محیط زمین‌شناسی

اوپال در محیط‌های مختلفی یافت می‌شود، از جمله: 1. شکاف‌ها و حفره‌های سنگ‌های آتشفشانی (مانند ریولیت و آندزیت). 2. سنگ‌های رسوبی، به ویژه شیل‌ها، ماسه‌سنگ‌ها و کنگلومراها، جایی که سیلیس از آب‌های زیرزمینی رسوب می‌کند. 3. مناطق هوازده و دگرسان شده. 4. به عنوان جایگزین مواد آلی در فسیل‌ها (مانند چوب اوپالی شده).

حقایق کلیدی

• سختی: 5.5 - 6.5 در مقیاس موس
• وزن مخصوص: 1.98 - 2.25 (متغیر با محتوای آب)
• سیستم بلوری: آمورف (فاقد سیستم بلوری)
• رنگ: متنوع، شامل بی‌رنگ، سفید، خاکستری، سیاه، قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی، بنفش. اوپال‌های قیمتی دارای پدیده بازی رنگ هستند.
• جلا: شیشه‌ای تا مومی یا رزینی
• شفافیت: شفاف تا مات
• شکستگی: صدفی (conchoidal) تا نامنظم
• رخ: فاقد کلیواژ
• ترکیب: سیلیس آبدار (SiO2·nH2O)

بررسی سریع

• رنگ: بی‌رنگ، سفید، خاکستری، سیاه، قرمز، نارنجی، زرد، سبز، آبی، بنفش (با یا بدون بازی رنگ)
• جلا: شیشه‌ای تا مومی یا رزینی
• رنگ خاکه: سفید

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: توده‌ای، رگه‌ای، ندولار، استالاکتیتی، جایگزین فسیلی
• نوع رخ: فاقد کلیواژ
• نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم
• چقرمگی: شکننده
• نوع جلا: شیشه‌ای، مومی، رزینی

نحوه تشکیل

اوپال یک کانی‌نما (مینرالوئید) آمورف از سیلیس آبدار (SiO2·nH2O) است که فاقد ساختار بلوری منظم می‌باشد. تشکیل آن معمولاً در دماهای پایین و از محلول‌های غنی از سیلیس اتفاق می‌افتد. این فرآیند می‌تواند شامل رسوب‌گذاری سیلیس از آب‌های زیرزمینی غنی از سیلیس در شکاف‌ها، حفره‌ها و فضاهای خالی در سنگ‌ها باشد. در برخی موارد، سیلیس می‌تواند جایگزین مواد آلی مانند چوب یا استخوان شود و اوپال‌های فسیلی را تشکیل دهد. پدیده بازی رنگ (play-of-color) در اوپال‌های قیمتی ناشی از پراش نور توسط کره‌های میکروسکوپی سیلیس با اندازه‌های یکنواخت است که در یک شبکه سه‌بعدی منظم چیده شده‌اند. این کره‌ها نور را به طول موج‌های مختلف تجزیه می‌کنند و رنگ‌های طیفی را ایجاد می‌کنند.

کاربرد

اوپال عمدتاً به عنوان سنگ قیمتی در جواهرسازی استفاده می‌شود، به ویژه انواع دارای بازی رنگ. همچنین، اوپال‌های معمولی (بدون بازی رنگ) در برخی موارد به عنوان سنگ‌های تزئینی یا در کاربردهای صنعتی خاص (مانند ساینده‌ها یا فیلترها) به کار می‌روند، اگرچه این کاربردها کمتر رایج هستند.

توزیع سنی

اوپال در محیط‌های زمین‌شناسی مختلف و در بازه‌های زمانی گسترده‌ای تشکیل می‌شود، از دوران مزوزوئیک تا سنین کواترنری. اوپال‌های قیمتی اغلب در سنگ‌های رسوبی با سن کرتاسه تا ترشیاری یافت می‌شوند.

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

اکسیدها (کانی‌نما)

گروه

سیلیس

سیستم بلوری

آمورف

فرمول شیمیایی

SiO2·nH2O

ترکیب

سیلیس آبدار

کشف بیشتر درباره اوپال