عکس گرفتهاید؟ با اپلیکیشن Rockby فوراً سنگها را شناسایی کنید
باز کردن اپتوضیحات
پگماتیت یک سنگ آذرین نفوذی با بافت بسیار درشتدانه است که مشخصه اصلی آن وجود بلورهای کانی با اندازههای سانتیمتری تا متری است. این سنگ معمولاً از کوارتز، فلدسپات (ارتوکلاز، پلاژیوکلاز) و میکا (موسکویت، بیوتیت) تشکیل شده است، اما میتواند حاوی طیف وسیعی از کانیهای فرعی و کمیاب نیز باشد. ترکیب شیمیایی پگماتیتها اغلب گرانیتی است، اما پگماتیتهای گابرویی و سینیتیک نیز وجود دارند. بافت پگماتیتی نشاندهنده تبلور از یک ماگمای غنی از سیالات است که امکان رشد سریع و بزرگ بلورها را فراهم کرده است. این سنگها به دلیل تنوع کانیشناسی و اندازه بلورهایشان، از نظر اقتصادی و علمی اهمیت زیادی دارند.
نحوه شناسایی
- رنگ
- رنگ پگماتیت بسیار متغیر است و به ترکیب کانیشناسی آن بستگی دارد. معمولاً رنگهای روشن مانند صورتی، سفید، خاکستری یا زرد به دلیل وجود فلدسپات و کوارتز غالب هستند. کانیهای فرعی میتوانند رنگهای دیگری مانند سیاه (بیوتیت)، سبز (بریل)، قرمز (گارنت) یا آبی (تورمالین) ایجاد کنند.
- جلا
- جلای پگماتیت به جلای کانیهای تشکیلدهنده آن بستگی دارد. کوارتز جلای شیشهای، فلدسپات جلای شیشهای تا مرواریدی و میکا جلای مرواریدی تا ابریشمی دارد. به طور کلی، جلای کلی سنگ میتواند از شیشهای تا مرواریدی متغیر باشد.
- بافت
- بافت پگماتیت بسیار درشتدانه (فانریتیک) است، به طوری که بلورهای کانی به وضوح با چشم غیرمسلح قابل مشاهده هستند و اغلب اندازههای سانتیمتری تا دسیمتری و حتی متری دارند. این ویژگی بارزترین راه برای شناسایی پگماتیت است. ممکن است بافتهای گرافیکی (تداخل منظم کوارتز و فلدسپات) نیز مشاهده شود.
- شکل بلور
- بلورهای کانیها در پگماتیت اغلب به خوبی شکل گرفتهاند (یوهدرال) یا نیمهشکلگرفته (سابهدرال) هستند، به دلیل فضای کافی برای رشد در محیط غنی از سیالات. کوارتز ممکن است به صورت بلورهای ششوجهی، فلدسپات به صورت بلورهای منشوری و میکا به صورت صفحات ورقه ورقه دیده شود.
- رخ
- رخ در پگماتیت به رخ کانیهای تشکیلدهنده آن بستگی دارد. فلدسپاتها دارای دو جهت رخ با زاویه نزدیک به 90 درجه هستند. میکاها دارای یک جهت رخ بسیار کامل هستند که به صورت ورقههای نازک جدا میشوند. کوارتز فاقد رخ است و شکستگی صدفی دارد.
- محیط زمینشناسی
- پگماتیتها معمولاً به صورت دایکها، رگهها، لنزها یا تودههای نامنظم در سنگهای آذرین (به ویژه گرانیتها) و سنگهای دگرگونی (مانند گنایس و شیست) یافت میشوند. آنها اغلب در مناطق کوهزایی و کمربندهای دگرگونی منطقهای تشکیل میشوند و با تودههای بزرگ گرانیتی مرتبط هستند.
حقایق کلیدی
- سختی: متغیر، بسته به کانیهای تشکیلدهنده (کوارتز 7، فلدسپات 6-6.5، میکا 2-4)
- وزن مخصوص: متغیر، 2.5 - 3.0 گرم بر سانتیمتر مکعب (بسته به کانیشناسی)
- سیستم بلوری: متغیر، بسته به کانیهای تشکیلدهنده (کوارتز: تریگونال، فلدسپات: مونوسیلینیک یا تریکلینیک، میکا: مونوسیلینیک)
- رنگ: متغیر، اغلب روشن (سفید، صورتی، خاکستری) به دلیل فلدسپات و کوارتز، اما میتواند شامل رنگهای دیگر کانیهای فرعی باشد.
- جلا: شیشهای تا مرواریدی
- شفافیت: کانیهای تشکیلدهنده میتوانند شفاف تا نیمهشفاف یا مات باشند.
- شکستگی: شکستگی صدفی در کوارتز، نامنظم در فلدسپات
- رخ: رخ خوب در فلدسپات (دو جهت) و میکا (یک جهت بسیار کامل)، کوارتز فاقد رخ است.
- ترکیب: عمدتاً کوارتز، فلدسپات (ارتوکلاز، پلاژیوکلاز) و میکا (موسکویت، بیوتیت). میتواند حاوی کانیهای فرعی غنی از عناصر کمیاب مانند لیتیوم، بریلیم، تانتالیم، نیوبیم و عناصر خاکی کمیاب باشد.
بررسی سریع
- رنگ: متغیر (اغلب روشن: صورتی، سفید، خاکستری)
- جلا: شیشهای تا مرواریدی
- رنگ خاکه: سفید (برای کوارتز و فلدسپات)
ویژگیهای فیزیکی
- عادت بلوری: بلورهای بسیار بزرگ و اغلب یوهدرال تا سابهدرال (خوب شکل گرفته تا نیمهشکلگرفته) از کانیهای اصلی و فرعی.
- نوع رخ: رخ خوب در فلدسپات (دو جهت با زاویه نزدیک به 90 درجه) و رخ بسیار کامل در میکا (یک جهت).
- نوع شکستگی: شکستگی صدفی در کوارتز، نامنظم در فلدسپات.
- چقرمگی: شکننده (برای کوارتز و فلدسپات)، انعطافپذیر (برای میکا).
- نوع جلا: شیشهای (کوارتز)، شیشهای تا مرواریدی (فلدسپات)، مرواریدی تا ابریشمی (میکا).
نحوه تشکیل
پگماتیتها سنگهای آذرین نفوذی هستند که از ماگمای باقیمانده غنی از سیالات فرار (مانند آب، فلوئور، کلر، بور و لیتیوم) تشکیل میشوند. این سیالات باعث کاهش ویسکوزیته ماگما شده و امکان رشد بلورهای بسیار بزرگ را فراهم میکنند. پگماتیتها معمولاً در مراحل پایانی تبلور ماگماهای گرانیتی یا گابرویی تشکیل میشوند و اغلب به صورت دایکها، رگهها یا تودههای نامنظم در سنگهای اطراف نفوذ میکنند. نرخ سرد شدن نسبتاً سریع در مقایسه با تودههای بزرگ گرانیتی، همراه با غلظت بالای سیالات، به رشد بلورهای بزرگ کمک میکند.
کاربرد
پگماتیتها منبع مهمی برای کانیهای صنعتی و سنگهای قیمتی هستند. آنها حاوی کانیهای با ارزش مانند فلدسپات (برای سرامیک و شیشه)، کوارتز (برای الکترونیک و شیشه)، میکا (برای عایقکاری)، و کانیهای حاوی عناصر کمیاب مانند لیتیوم (اسپودومن)، بریلیم (بریل)، تانتالیم (کولومبیت-تانتالیت)، نیوبیم، اورانیوم، توریم و عناصر خاکی کمیاب هستند. همچنین، برخی از پگماتیتها حاوی سنگهای قیمتی مانند تورمالین، بریل (زمرد، آکوامارین)، توپاز و گارنت هستند. کوارتز و فلدسپات با کیفیت بالا از پگماتیتها استخراج میشوند.
توزیع سنی
پگماتیتها در تمام دورانهای زمینشناسی یافت میشوند، اما اغلب با سنگهای آذرین و دگرگونی پرکامبرین و پالئوزوئیک مرتبط هستند.
کجا پیدا کنیم
برزیل
برزیل به ویژه ایالت میناس گرایس، یکی از غنیترین مناطق جهان از نظر پگماتیتهای حاوی سنگهای قیمتی مانند تورمالین، بریل (زمرد، آکوامارین) و توپاز است.
ایالات متحده آمریکا
ایالتهای کارولینای شمالی، مین، کالیفرنیا و کلرادو دارای ذخایر مهم پگماتیت هستند که حاوی کانیهای صنعتی و سنگهای قیمتی مانند اسپودومن، بریل و تورمالین میباشند.
کانادا
مناطق سپر کانادا، به ویژه در انتاریو و مانیتوبا، دارای پگماتیتهای حاوی لیتیوم، سزیم و تانتالیم هستند.
افغانستان
افغانستان به دلیل پگماتیتهای حاوی سنگهای قیمتی مانند زمرد، تورمالین و لاجورد شهرت دارد.
ماداگاسکار
ماداگاسکار دارای پگماتیتهای غنی از بریل، تورمالین، کوارتز و کانیهای حاوی عناصر خاکی کمیاب است.
نروژ و سوئد
کشورهای اسکاندیناوی دارای پگماتیتهای حاوی کانیهای صنعتی و عناصر کمیاب هستند.
نکات پیدا کردن
جستجو در مناطق گرانیتی و دگرگونی
پگماتیتها اغلب در نزدیکی تودههای بزرگ گرانیتی یا در مناطق دگرگونی منطقهای یافت میشوند. به دنبال دایکها و رگههای روشنرنگ در این محیطها باشید.
توجه به بافت درشتدانه
بارزترین ویژگی پگماتیت، اندازه بسیار بزرگ بلورهای آن است. به دنبال سنگهایی باشید که بلورهای کانیهای اصلی (کوارتز، فلدسپات، میکا) به وضوح با چشم غیرمسلح قابل تشخیص و بزرگتر از 1 سانتیمتر هستند.
بررسی کانیهای فرعی
پگماتیتها میتوانند حاوی کانیهای فرعی متنوعی باشند که ممکن است رنگها و اشکال بلوری خاصی داشته باشند (مانند بلورهای سبز بریل، بلورهای سیاه تورمالین، یا صفحات میکا). این کانیها میتوانند نشانگر وجود پگماتیت باشند.
استفاده از چکش زمینشناسی
برای شکستن نمونهها و مشاهده سطح تازه شکستگی و اندازه بلورها، چکش زمینشناسی مفید است. همچنین، برای جدا کردن بلورهای کانیهای با ارزش ممکن است نیاز به ابزارهای دقیقتر باشد.
مطالعه نقشههای زمینشناسی
نقشههای زمینشناسی میتوانند محل احتمالی تودههای گرانیتی و مناطق دگرگونی را که میزبان پگماتیتها هستند، نشان دهند.
سنگهای مشابه
گرانیت
Granite
همچنین شناخته شده به عنوان: سنگ خارا
آپلیت
Aplite
همچنین شناخته شده به عنوان: دایک آپلیتی
دیوریت
Diorite
همچنین شناخته شده به عنوان: سنگ آذرین حدواسط
طبقهبندی علمی
- رده کانی
- سنگ آذرین نفوذی
- گروه
- سنگهای آذرین اسیدی تا حدواسط
- سیستم بلوری
- متغیر، بسته به کانیهای تشکیلدهنده
- فرمول شیمیایی
- ترکیبی از SiO2 (کوارتز)، KAlSi3O8 (ارتوکلاز)، NaAlSi3O8-CaAl2Si2O8 (پلاژیوکلاز) و KAl2(AlSi3O10)(OH)2 (موسکویت) و غیره.
- ترکیب
- عمدتاً سیلیکاتها (کوارتز، فلدسپات، میکا) با مقادیر متغیر از عناصر کمیاب و فرار.
کشف بیشتر درباره پگماتیت
هرجا سنگها را شناسایی کنید
رایگان در iOS، اندروید و وب. شناسایی با عکس، پایگاه داده کامل و مجموعه شخصی شما.