آندزیت پورفیری

توضیحات

آندزیت پورفیری یک سنگ آذرین بیرونی با ترکیب حدواسط است که مشخصه اصلی آن بافت پورفیری است. این بافت شامل بلورهای درشت و قابل رؤیت (فنوکریست‌ها) از کانی‌هایی مانند پلاژیوکلاز (معمولاً لابرادوریت یا آندزین)، پیروکسن (اوژیت یا هیپرستن) و گاهی آمفیبول (هورنبلند) است که در یک زمینه ریزبلور یا شیشه‌ای (ماتریکس) قرار گرفته‌اند. رنگ کلی سنگ معمولاً خاکستری تیره تا قهوه‌ای مایل به خاکستری است.

نحوه شناسایی

رنگ

خاکستری تیره، خاکستری مایل به قهوه‌ای، گاهی مایل به سبز یا قرمز (بسته به کانی‌های فرعی و اکسیداسیون).

جلا

مات تا نیمه‌مات در زمینه، بلورهای فنوکریست ممکن است جلای شیشه‌ای تا مرواریدی داشته باشند.

بافت

پورفیری، شامل فنوکریست‌های درشت (میلی‌متری تا سانتی‌متری) در یک زمینه ریزبلور (آفانیتی) یا شیشه‌ای. فنوکریست‌ها معمولاً پلاژیوکلاز، پیروکسن و گاهی آمفیبول هستند.

شکل بلور

فنوکریست‌ها معمولاً به صورت بلورهای خودشکل (euhedral) تا نیمه‌خودشکل (subhedral) دیده می‌شوند. زمینه ریزبلور است و بلورها با چشم غیرمسلح قابل تشخیص نیستند.

رخ

در کانی‌های فنوکریست مانند پلاژیوکلاز (دو جهت با زاویه نزدیک به 90 درجه) و پیروکسن (دو جهت با زاویه نزدیک به 90 درجه) قابل مشاهده است. در زمینه ریزبلور، کلیواژ مشخصی وجود ندارد.

محیط زمین‌شناسی

مناطق فرورانش، کمان‌های آتشفشانی قاره‌ای و اقیانوسی، کوه‌های آتشفشانی فعال. این سنگ‌ها معمولاً در جریان‌های گدازه، گنبدهای گدازه و دایک‌ها یافت می‌شوند.

حقایق کلیدی

• سختی: 6-7 (سختی کانی‌های تشکیل‌دهنده مانند پلاژیوکلاز و پیروکسن)
• وزن مخصوص: 2.5 - 2.8 گرم بر سانتی‌متر مکعب
• سیستم بلوری: تریتکلینیک (پلاژیوکلاز)، مونوکلینیک (پیروکسن، آمفیبول) - مربوط به کانی‌های تشکیل‌دهنده
• رنگ: خاکستری تیره، خاکستری مایل به قهوه‌ای، گاهی مایل به سبز یا قرمز
• جلا: مات تا نیمه‌مات (زمینه)، شیشه‌ای تا مرواریدی (فنوکریست‌ها)
• شفافیت: کدر (سنگ)، شفاف تا نیمه‌شفاف (فنوکریست‌ها)
• شکستگی: صدفی تا نامنظم
• رخ: در فنوکریست‌ها (پلاژیوکلاز: دو جهت با زاویه نزدیک به 90 درجه؛ پیروکسن: دو جهت با زاویه نزدیک به 90 درجه؛ آمفیبول: دو جهت با زاویه 56 و 124 درجه)
• ترکیب: حدواسط (52-63 درصد SiO2)، غنی از پلاژیوکلاز (آندزین یا لابرادوریت)، پیروکسن (اوژیت، هیپرستن)، گاهی آمفیبول (هورنبلند) و بیوتیت. کوارتز کمتر از 5 درصد و فلدسپات قلیایی کمتر از 10 درصد.

بررسی سریع

• رنگ: خاکستری تیره تا قهوه‌ای مایل به خاکستری
• جلا: مات تا نیمه‌مات در زمینه، شیشه‌ای تا مرواریدی در فنوکریست‌ها
• رنگ خاکه: سفید یا خاکستری روشن (به دلیل ماهیت سیلیکاتی)

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: فنوکریست‌ها معمولاً منشوری یا تیغه‌ای، زمینه ریزبلور یا شیشه‌ای.
• نوع رخ: کامل تا خوب در فنوکریست‌های پلاژیوکلاز، پیروکسن و آمفیبول.
• نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم.
• چقرمگی: شکننده.
• نوع جلا: مات تا نیمه‌مات در زمینه، شیشه‌ای تا مرواریدی در فنوکریست‌ها.

نحوه تشکیل

آندزیت پورفیری در اثر سرد شدن سریع ماگمای آندزیتی در سطح زمین یا نزدیک به سطح تشکیل می‌شود. این سنگ دارای دو مرحله تبلور است: ابتدا بلورهای بزرگتر (فنوکریست‌ها) در عمق و در حین بالا آمدن ماگما تشکیل می‌شوند و سپس با فوران ماگما و سرد شدن سریع آن، زمینه ریزبلور یا شیشه‌ای (ماتریکس) شکل می‌گیرد.

کاربرد

به دلیل سختی و مقاومت نسبی، در ساخت و ساز (سنگدانه، سنگفرش)، مجسمه‌سازی و گاهی به عنوان سنگ تزئینی استفاده می‌شود. در گذشته، برخی تمدن‌ها از آن برای ساخت ابزار استفاده می‌کردند.

توزیع سنی

از پرکامبرین تا عهد حاضر، به ویژه در مناطق آتشفشانی فعال

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی)

گروه

سنگ‌های آذرین حدواسط

سیستم بلوری

مربوط به کانی‌های تشکیل‌دهنده (تریتکلینیک، مونوکلینیک)

فرمول شیمیایی

ترکیب شیمیایی پیچیده و متغیر، عمدتاً سیلیکات‌ها

ترکیب

SiO2: 52-63%, Al2O3: 15-20%, FeO: 3-8%, MgO: 2-5%, CaO: 5-9%, Na2O: 3-5%, K2O: 1-3%. کانی‌های اصلی: پلاژیوکلاز (آندزین-لابرادوریت)، پیروکسن، آمفیبول. کانی‌های فرعی: مگنتیت، ایلمنیت، آپاتیت، زیرکن.

کشف بیشتر درباره آندزیت پورفیری