عکس گرفتهاید؟ با اپلیکیشن Rockby فوراً سنگها را شناسایی کنید
باز کردن اپتوضیحات
بازالت پورفیری یک سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی) است که با بافت پورفیری مشخص میشود. این بافت شامل بلورهای بزرگ و قابل مشاهده (فنوکریستها) است که در یک ماتریس ریزدانه یا شیشهای قرار گرفتهاند. فنوکریستها معمولاً از کانیهایی مانند پلاژیوکلاز (لابرادوریت)، الیوین، پیروکسن (اوژیت) و گاهی آمفیبول تشکیل شدهاند. رنگ کلی سنگ معمولاً تیره، از خاکستری تیره تا سیاه است.
نحوه شناسایی
- رنگ
- خاکستری تیره تا سیاه. رنگ ماتریس معمولاً تیره است، در حالی که فنوکریستها ممکن است رنگهای روشنتر (پلاژیوکلاز) یا سبز تیره (الیوین) داشته باشند.
- جلا
- ماتریس معمولاً کدر تا نیمهمات است، در حالی که فنوکریستها ممکن است جلای شیشهای تا مرواریدی داشته باشند.
- بافت
- پورفیری. وجود بلورهای بزرگ (فنوکریستها) که در یک زمینه ریزدانه یا شیشهای (ماتریس) قرار گرفتهاند، مشخصه اصلی است. اندازه فنوکریستها میتواند از چند میلیمتر تا چند سانتیمتر متغیر باشد.
- شکل بلور
- فنوکریستها معمولاً به صورت بلورهای خودشکل (euhedral) تا نیمهخودشکل (subhedral) دیده میشوند، در حالی که بلورهای ماتریس ریزدانه و اغلب ناخودشکل (anhedral) هستند.
- رخ
- کانیهای تشکیلدهنده مانند پلاژیوکلاز دارای رخ دو جهتی و پیروکسن دارای رخ دو جهتی با زاویه تقریباً 90 درجه هستند. الیوین رخ مشخصی ندارد.
- محیط زمینشناسی
- مناطق آتشفشانی فعال، کمانهای آتشفشانی، پشتههای میان اقیانوسی، نقاط داغ (hotspots) و فلاتهای بازالتی. این سنگها در جریانهای گدازه، دایکها و سیلها یافت میشوند.
حقایق کلیدی
- سختی: 6 تا 7 در مقیاس موس (برای کانیهای تشکیلدهنده مانند پلاژیوکلاز و پیروکسن)
- وزن مخصوص: 2.8 تا 3.1 گرم بر سانتیمتر مکعب
- سیستم بلوری: مونوکلینیک (پیروکسن، آمفیبول)، تریکلینیک (پلاژیوکلاز)، اورتورومبیک (الیوین)
- رنگ: خاکستری تیره تا سیاه
- جلا: کدر تا نیمهمات (ماتریس)، شیشهای تا مرواریدی (فنوکریستها)
- شفافیت: کدر (سنگ)، شفاف تا نیمهشفاف (فنوکریستها)
- شکستگی: صدفی تا نامنظم
- رخ: رخ دو جهتی در پلاژیوکلاز و پیروکسن، عدم وجود رخ مشخص در الیوین
- ترکیب: عمدتاً از پلاژیوکلاز کلسیک (لابرادوریت)، پیروکسن (اوژیت)، الیوین و گاهی آمفیبول تشکیل شده است. ممکن است مقادیر کمی مگنتیت و ایلمنیت نیز داشته باشد. ترکیب شیمیایی آن مافیک است.
بررسی سریع
- رنگ: خاکستری تیره تا سیاه
- جلا: کدر تا نیمهمات (ماتریس)، شیشهای تا مرواریدی (فنوکریستها)
- رنگ خاکه: خاکستری تا بیرنگ
ویژگیهای فیزیکی
- عادت بلوری: فنوکریستها معمولاً به صورت بلورهای منشوری یا تابولار، و ماتریس به صورت دانههای ریز و نامنظم.
- نوع رخ: رخ کامل تا خوب در پلاژیوکلاز و پیروکسن.
- نوع شکستگی: صدفی تا نامنظم، بسته به اندازه بلورها و ترکیب.
- چقرمگی: شکننده
- نوع جلا: کدر تا نیمهمات (ماتریس)، شیشهای تا مرواریدی (فنوکریستها)
نحوه تشکیل
بازالت پورفیری در نتیجه سرد شدن دو مرحلهای ماگمای بازالتی تشکیل میشود. در مرحله اول، بلورهای بزرگ (فنوکریستها) در عمق و در شرایط سرد شدن آهسته در داخل پوسته زمین تشکیل میشوند. سپس، این ماگما به سرعت به سطح زمین فوران کرده و بقیه مذاب به سرعت سرد شده و ماتریس ریزدانه یا شیشهای را تشکیل میدهد.
کاربرد
به دلیل سختی و مقاومت بالا، در ساخت و ساز (سنگدانه، سنگفرش، مصالح ساختمانی)، راهسازی، و به عنوان سنگ تزئینی استفاده میشود. همچنین، به دلیل خواص حرارتی و مکانیکی، در برخی کاربردهای صنعتی خاص نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
توزیع سنی
از پرکامبرین تا عهد حاضر، در تمام دورانهای زمینشناسی که فعالیت آتشفشانی وجود داشته است، یافت میشود.
کجا پیدا کنیم
ایسلند
به دلیل فعالیتهای آتشفشانی گسترده، بازالت پورفیری در سراسر این کشور به وفور یافت میشود.
هاوایی، ایالات متحده
جزایر هاوایی که از نقاط داغ آتشفشانی تشکیل شدهاند، دارای مقادیر زیادی بازالت پورفیری هستند.
فلات دکن، هند
یکی از بزرگترین فلاتهای بازالتی جهان که شامل مقادیر زیادی بازالت پورفیری است.
شمال غرب اقیانوس آرام، ایالات متحده (فلات رود کلمبیا)
این منطقه نیز دارای جریانهای گدازه بازالتی گستردهای است که شامل انواع پورفیری نیز میشود.
ایران
در مناطق آتشفشانی و کوهستانی ایران، به ویژه در البرز و زاگرس، و همچنین در مناطق مرکزی که فعالیتهای آتشفشانی نئوژن و کواترنری داشتهاند، بازالت پورفیری یافت میشود.
نکات پیدا کردن
جستجو در مناطق آتشفشانی
به دنبال مناطق با فعالیتهای آتشفشانی گذشته یا حال باشید. جریانهای گدازه قدیمی و جدید، دایکها و سیلها مکانهای خوبی برای یافتن بازالت پورفیری هستند.
بررسی بافت سنگ
به دنبال سنگهایی باشید که دارای بلورهای بزرگ و قابل مشاهده (فنوکریستها) در یک زمینه ریزدانه یا شیشهای هستند. این ویژگی کلیدی برای شناسایی بازالت پورفیری است.
رنگ و سختی
بازالت پورفیری معمولاً تیره رنگ و سخت است. سعی کنید با یک چاقو یا ابزار فلزی روی آن خراش ایجاد کنید؛ اگر خراشیده نشد، احتمالاً سخت است.
استفاده از ذرهبین
برای مشاهده بهتر بلورهای ریز در ماتریس و تشخیص کانیهای تشکیلدهنده فنوکریستها، استفاده از ذرهبین توصیه میشود.
سنگهای مشابه
بازالت
Basalt
همچنین شناخته شده به عنوان: بازالت معمولی
آندزیت پورفیری
Porphyritic Andesite
همچنین شناخته شده به عنوان: آندزیت دانه درشت
دولریت
Dolerite (Diabase)
همچنین شناخته شده به عنوان: دیاباز
طبقهبندی علمی
- رده کانی
- سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی)
- گروه
- بازالت
- سیستم بلوری
- مونوکلینیک، تریکلینیک، اورتورومبیک (بسته به کانیهای تشکیلدهنده)
- فرمول شیمیایی
- ترکیب شیمیایی پیچیده شامل سیلیکاتهای آهن، منیزیم، کلسیم، سدیم و آلومینیوم (SiO2 حدود 45-52 درصد)
- ترکیب
- پلاژیوکلاز کلسیک (لابرادوریت)، پیروکسن (اوژیت)، الیوین، و گاهی آمفیبول. کانیهای فرعی شامل مگنتیت، ایلمنیت و آپاتیت.
کشف بیشتر درباره بازالت پورفیری
هرجا سنگها را شناسایی کنید
رایگان در iOS، اندروید و وب. شناسایی با عکس، پایگاه داده کامل و مجموعه شخصی شما.