ریولیت

توضیحات

ریولیت یک سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی) با ترکیب شیمیایی معادل گرانیت است، اما به دلیل سرد شدن سریع در سطح زمین، دارای بافت ریزدانه (آفانیتیک) یا شیشه‌ای است. این سنگ معمولاً به رنگ‌های روشن مانند صورتی، خاکستری روشن، کرم، یا قرمز دیده می‌شود و ممکن است حاوی فنوکریست‌های (بلورهای بزرگتر) کوارتز، فلدسپات پتاسیم، یا بیوتیت باشد. بافت آن می‌تواند جریانی (فلوئیدال)، پورفیری، یا حتی شیشه‌ای باشد. ریولیت از نظر شیمیایی غنی از سیلیس (بیش از 69 درصد SiO2) است و جزء سنگ‌های اسیدی طبقه‌بندی می‌شود.

نحوه شناسایی

رنگ

معمولاً روشن، از صورتی، خاکستری روشن، کرم تا قرمز. ممکن است رگه‌های تیره یا لکه‌هایی از کانی‌های فرعی داشته باشد.

جلا

کدر تا شیشه‌ای (در صورت وجود بلورهای کوارتز یا فلدسپات). بافت کلی سنگ معمولاً کدر است.

بافت

ریزدانه (آفانیتیک) تا شیشه‌ای. ممکن است بافت پورفیری (بلورهای بزرگتر در زمینه ریزدانه) یا بافت جریانی (فلوئیدال) نشان دهد.

شکل بلور

بلورهای منفرد در زمینه ریزدانه (فنوکریست‌ها) معمولاً به صورت بلورهای کوارتز شش‌وجهی، فلدسپات‌های منشوری یا بیوتیت‌های ورقه‌ای دیده می‌شوند. زمینه اصلی ریزدانه است و بلورهای قابل تشخیص با چشم غیرمسلح نادرند.

رخ

ریولیت به عنوان یک سنگ، کلیواژ ندارد. کانی‌های تشکیل‌دهنده آن ممکن است کلیواژ داشته باشند (مانند فلدسپات).

محیط زمین‌شناسی

مناطق آتشفشانی قاره‌ای و کمان‌های آتشفشانی، جایی که ماگمای اسیدی فوران می‌کند. اغلب در ارتباط با گنبدهای گدازه‌ای، جریان‌های گدازه‌ای ضخیم، و نهشته‌های آذرآواری یافت می‌شود.

حقایق کلیدی

• سختی: 6 تا 7 در مقیاس موس (به دلیل وجود کوارتز)
• وزن مخصوص: 2.3 تا 2.7 گرم بر سانتی‌متر مکعب
• سیستم بلوری: بلورهای تشکیل‌دهنده (مانند کوارتز و فلدسپات) دارای سیستم بلوری خاص خود هستند، اما خود سنگ ریولیت به دلیل بافت ریزدانه یا شیشه‌ای، سیستم بلوری مشخصی ندارد.
• رنگ: صورتی، خاکستری روشن، کرم، قرمز، قهوه‌ای روشن
• جلا: کدر، مات، گاهی شیشه‌ای (در صورت وجود بلورهای کوارتز یا زمینه شیشه‌ای)
• شفافیت: کدر تا نیمه‌شفاف (در بلورهای منفرد)
• شکستگی: صدفی (در انواع شیشه‌ای) تا نامنظم
• رخ: ندارد (به عنوان یک سنگ)
• ترکیب: غنی از سیلیس (SiO2 > 69%)، آلومینیوم، سدیم، پتاسیم. کانی‌های اصلی شامل کوارتز، فلدسپات پتاسیم (ارتوکلاز)، پلاژیوکلاز (آلبیت)، و کانی‌های فرعی مانند بیوتیت، هورنبلند، مگنتیت.

بررسی سریع

• رنگ: روشن (صورتی، خاکستری روشن، کرم، قرمز)
• جلا: کدر تا شیشه‌ای
• رنگ خاکه: سفید

ویژگی‌های فیزیکی

• عادت بلوری: بلورهای ریزدانه یا شیشه‌ای در زمینه، با فنوکریست‌های (بلورهای بزرگتر) کوارتز شش‌وجهی، فلدسپات منشوری، یا بیوتیت ورقه‌ای.
• نوع رخ: ندارد (به عنوان یک سنگ). کانی‌های تشکیل‌دهنده ممکن است کلیواژ داشته باشند.
• نوع شکستگی: صدفی (در انواع شیشه‌ای) تا نامنظم و خشن.
• چقرمگی: شکننده
• نوع جلا: کدر تا شیشه‌ای

نحوه تشکیل

ریولیت از سرد شدن سریع ماگمای اسیدی (غنی از سیلیس) در سطح زمین یا نزدیک به سطح زمین تشکیل می‌شود. این ماگما معمولاً دارای ویسکوزیته بالا است و به صورت گدازه‌های ضخیم، گنبدهای گدازه‌ای، یا جریان‌های آذرآواری فوران می‌کند. سرد شدن سریع مانع از تشکیل بلورهای بزرگ می‌شود و بافت ریزدانه یا شیشه‌ای ایجاد می‌کند.

کاربرد

ریولیت به دلیل سختی و مقاومت در برابر هوازدگی، در ساخت و ساز به عنوان مصالح ساختمانی، سنگدانه، و سنگ تزئینی استفاده می‌شود. انواع خاصی از ریولیت که دارای بافت شیشه‌ای هستند (مانند ابسیدین) در گذشته برای ساخت ابزار و سلاح به کار می‌رفتند. همچنین، به دلیل زیبایی و تنوع رنگ، در ساخت جواهرات و اشیاء هنری نیز کاربرد دارد.

توزیع سنی

از پرکامبرین تا عهد حاضر، در مناطق آتشفشانی فعال یافت می‌شود.

کجا پیدا کنیم

نکات پیدا کردن

سنگ‌های مشابه

طبقه‌بندی علمی

رده کانی

سنگ آذرین بیرونی (آتشفشانی)

گروه

سنگ‌های آذرین اسیدی

سیستم بلوری

آفانیتیک (ریزدانه) یا شیشه‌ای (فاقد سیستم بلوری مشخص برای کل سنگ)

فرمول شیمیایی

ترکیب شیمیایی پیچیده شامل SiO2، Al2O3، Na2O، K2O، FeO، MgO، CaO و غیره.

ترکیب

کوارتز (20-60%)، فلدسپات قلیایی (35-90% از کل فلدسپات)، پلاژیوکلاز (0-65% از کل فلدسپات)، بیوتیت، هورنبلند، پیروکسن (کانی‌های فرعی).

کشف بیشتر درباره ریولیت