عکس گرفتهاید؟ با اپلیکیشن Rockby فوراً سنگها را شناسایی کنید
باز کردن اپتوضیحات
ماسه سنگ غنی از آهن یک سنگ رسوبی آواری است که از دانههای ماسه (با اندازه 0.0625 تا 2 میلیمتر) تشکیل شده و توسط سیمان اکسید آهن به هم چسبیدهاند. این سیمانشدگی باعث میشود سنگ رنگهای قرمز، قهوهای، زرد یا نارنجی تیره به خود بگیرد. میزان آهن میتواند از چند درصد تا بیش از 20-30 درصد وزنی متغیر باشد. بافت آن معمولاً دانهریز تا متوسط است و میتواند دارای لایهبندی، ساختارهای متقاطع (cross-bedding) و سایر ویژگیهای رسوبی باشد. سختی و مقاومت آن بسته به میزان و نوع سیمان و همچنین میزان کوارتز موجود متفاوت است.
نحوه شناسایی
- رنگ
- قرمز، قهوهای مایل به قرمز، زرد، نارنجی، قهوهای تیره. رنگ به دلیل وجود اکسیدهای آهن مانند هماتیت (قرمز) و لیمونیت/گوتیت (زرد-قهوهای) است.
- جلا
- کدر تا خاکی. در برخی موارد، اگر هماتیت به صورت بلورهای ریز وجود داشته باشد، ممکن است درخشندگی کمی فلزی داشته باشد.
- بافت
- آواری، دانهریز تا متوسط (0.0625 تا 2 میلیمتر). دانهها معمولاً گرد یا نیمهگرد هستند و توسط سیمان اکسید آهن به هم چسبیدهاند. ممکن است بافت ساینده داشته باشد.
- شکل بلور
- دانههای ماسه معمولاً بلوری شکل نیستند، بلکه قطعات فرسایش یافته کانیها (عمدتاً کوارتز) هستند. سیمان اکسید آهن نیز معمولاً به صورت تودهای یا پوششی بر روی دانهها ظاهر میشود.
- رخ
- ندارد. ماسه سنگ به دلیل ماهیت آواری و سیمانی، کلیواژ مشخصی ندارد. شکستگی آن نامنظم است.
- محیط زمینشناسی
- محیطهای رسوبی کمعمق دریایی، دلتاها، رودخانهها، سواحل، و محیطهای قارهای که در آنها آبهای زیرزمینی غنی از آهن وجود داشته و شرایط اکسیدکننده برای تهنشینی اکسیدهای آهن فراهم بوده است. اغلب در ارتباط با سازندهای قارهای قرمز (red beds) یافت میشود.
حقایق کلیدی
- سختی: متغیر، معمولاً 6-7 (برای دانههای کوارتز) اما به دلیل سیمان اکسید آهن ممکن است کمتر باشد (3-5 در مقیاس موس برای سیمان).
- وزن مخصوص: 2.65 - 3.0 (بسته به میزان و نوع اکسید آهن و کوارتز).
- سیستم بلوری: دانههای کوارتز هگزاگونال، سیمان اکسید آهن معمولاً بیشکل یا میکروکریستالی.
- رنگ: قرمز، قهوهای مایل به قرمز، زرد، نارنجی، قهوهای تیره.
- جلا: کدر تا خاکی.
- شفافیت: کدر.
- شکستگی: نامنظم تا صدفی (در دانههای کوارتز).
- رخ: ندارد.
- ترکیب: عمدتاً SiO2 (کوارتز) با سیمان Fe2O3 (هماتیت) یا FeO(OH)·nH2O (لیمونیت/گوتیت). ممکن است حاوی مقادیر کمی از فلدسپات، میکا و سایر کانیهای فرعی باشد.
بررسی سریع
- رنگ: قرمز، قهوهای مایل به قرمز، زرد، نارنجی
- جلا: کدر تا خاکی
- رنگ خاکه: بسته به نوع اکسید آهن: قرمز مایل به قهوهای (هماتیت)، زرد مایل به قهوهای (لیمونیت/گوتیت)
ویژگیهای فیزیکی
- عادت بلوری: دانههای ماسه معمولاً گرد یا نیمهگرد. سیمان اکسید آهن به صورت پوشش یا پرکننده فضاهای بین دانهها.
- نوع رخ: ندارد.
- نوع شکستگی: نامنظم تا صدفی.
- چقرمگی: شکننده.
- نوع جلا: کدر تا خاکی.
نحوه تشکیل
ماسه سنگ غنی از آهن از سیمانی شدن دانههای ماسه (عمدتاً کوارتز) توسط کانیهای اکسید آهن مانند هماتیت (Fe2O3)، لیمونیت (FeO(OH)·nH2O) یا گوتیت (FeO(OH)) تشکیل میشود. این سیمانشدگی معمولاً در محیطهای اکسیدکننده، مانند مناطق کمعمق دریایی، دلتاها، یا محیطهای قارهای با آبهای زیرزمینی غنی از آهن رخ میدهد. منبع آهن میتواند از هوازدگی سنگهای آذرین یا دگرگونی غنی از آهن، یا از فعالیتهای هیدروترمال باشد. فرآیند دیاژنز و اکسیداسیون بعدی نقش مهمی در تمرکز و تهنشینی اکسیدهای آهن دارد.
کاربرد
به دلیل رنگهای جذاب و مقاومت نسبی، گاهی اوقات به عنوان سنگ تزئینی و ساختمانی استفاده میشود. در گذشته، برخی از ماسه سنگهای غنی از آهن با غلظت بالای هماتیت به عنوان سنگ معدن آهن با عیار پایین استخراج میشدند. همچنین به عنوان سنگ بستر برای مطالعه فرآیندهای دیاژنتیکی و محیطهای رسوبی باستانی اهمیت علمی دارد.
توزیع سنی
در تمام دورانهای زمینشناسی که شرایط مناسب برای رسوبگذاری و سیمانی شدن با اکسیدهای آهن فراهم بوده، یافت میشود. به ویژه در سازندهای رسوبی پالئوزوئیک، مزوزوئیک و سنوزوئیک رایج است.
کجا پیدا کنیم
ایالات متحده آمریکا
در بسیاری از ایالتها از جمله کلرادو، یوتا، آریزونا (به ویژه در سازندهای ماسه سنگی پارک ملی زایون و گرند کنیون)، و مناطق آپالاش یافت میشود.
استرالیا
در مناطق غنی از سنگ آهن مانند پیلبارا، ماسه سنگهای آهندار به وفور یافت میشوند.
برزیل
در سازندهای رسوبی مرتبط با ذخایر بزرگ سنگ آهن، ماسه سنگهای غنی از آهن نیز مشاهده میشوند.
ایران
در برخی از سازندهای رسوبی ایران، به ویژه در مناطق مرکزی و جنوب شرقی که دارای رخنمونهای سازندهای ماسه سنگی هستند، میتوان ماسه سنگهای غنی از آهن را یافت. به عنوان مثال، در برخی از بخشهای سازندهای کرتاسه و ترشیری.
نکات پیدا کردن
جستجو در رخنمونهای ماسه سنگی
به دنبال رخنمونهای ماسه سنگی با رنگهای قرمز، قهوهای یا زرد تیره باشید. این رنگها نشاندهنده وجود اکسیدهای آهن هستند.
بررسی محیطهای رسوبی
در مناطقی که شواهد از محیطهای رسوبی کمعمق دریایی، دلتاها یا رودخانههای باستانی وجود دارد، احتمال یافتن این سنگ بیشتر است.
استفاده از آهنربا
اگرچه بیشتر اکسیدهای آهن (هماتیت، گوتیت) مغناطیسی نیستند، اما در صورت وجود مگنتیت (Fe3O4) به عنوان سیمان یا کانی فرعی، سنگ ممکن است کمی به آهنربا واکنش نشان دهد. این یک روش قطعی نیست اما میتواند کمککننده باشد.
توجه به سازندهای قرمز
سازندهای رسوبی قرمز رنگ (red beds) که نشاندهنده محیطهای اکسیدکننده هستند، مکانهای خوبی برای یافتن ماسه سنگهای غنی از آهن هستند.
سنگهای مشابه
ماسه سنگ کوارتزی
Quartz Arenite
همچنین شناخته شده به عنوان: کوارتز آرنایت
ماسه سنگ آرکوزی
Arkose
همچنین شناخته شده به عنوان: آرکوز
ماسه سنگ گریواک
Greywacke
همچنین شناخته شده به عنوان: گریواک
سنگ آهن نواری
Banded Iron Formation
همچنین شناخته شده به عنوان: BIF
طبقهبندی علمی
- رده کانی
- سنگ رسوبی آواری
- گروه
- ماسه سنگ
- سیستم بلوری
- دانههای کوارتز: هگزاگونال. سیمان اکسید آهن: معمولاً بیشکل یا میکروکریستالی (هماتیت: تریگونال، گوتیت: اورتورومبیک).
- فرمول شیمیایی
- عمدتاً SiO2 (کوارتز) + Fe2O3 (هماتیت) یا FeO(OH)·nH2O (لیمونیت/گوتیت).
- ترکیب
- سیلیس (SiO2) به عنوان دانههای اصلی و اکسیدهای آهن (Fe2O3, FeO(OH)) به عنوان سیمان اصلی. ممکن است حاوی مقادیر کمی از کانیهای رسی، فلدسپات و سایر کانیهای فرعی باشد.
کشف بیشتر درباره ماسه سنگ غنی از آهن
هرجا سنگها را شناسایی کنید
رایگان در iOS، اندروید و وب. شناسایی با عکس، پایگاه داده کامل و مجموعه شخصی شما.