عکس گرفتهاید؟ با اپلیکیشن Rockby فوراً سنگها را شناسایی کنید
باز کردن اپتوضیحات
گروه سرپانتین شامل مجموعهای از کانیهای سیلیکات آبدار منیزیم-آهن است که فرمول شیمیایی کلی (Mg,Fe)3Si2O5(OH)4 را دارند. این گروه شامل سه پلیمورف اصلی است: آنتیگوریت، لیزاردیت و کریزوتیل. سرپانتین معمولاً به رنگهای سبز، زرد-سبز، قهوهای-سبز، یا سیاه دیده میشود و اغلب دارای ظاهری لکهدار یا رگهدار است که یادآور پوست مار است (از این رو نام آن از کلمه لاتین 'serpens' به معنای مار گرفته شده است). این کانیها معمولاً نرم تا متوسط سخت هستند و دارای جلای مومی، چرب یا ابریشمی هستند. سرپانتینیت نام سنگی است که عمدتاً از کانیهای گروه سرپانتین تشکیل شده است.
نحوه شناسایی
- رنگ
- معمولاً سبز تیره تا روشن، زرد-سبز، قهوهای-سبز، یا سیاه. اغلب دارای لکهها یا رگههایی با رنگهای مختلف است.
- جلا
- مومی، چرب، ابریشمی (به ویژه در کریزوتیل فیبری) یا کدر.
- بافت
- معمولاً متراکم، دانهای ریز، یا فیبری. ممکن است صاف، صابونی یا کمی خشن باشد.
- شکل بلور
- کانیهای سرپانتین معمولاً به صورت تودهای، لایهای (آنتیگوریت، لیزاردیت) یا فیبری (کریزوتیل) یافت میشوند. بلورهای منفرد نادر هستند و معمولاً میکروسکوپی هستند.
- رخ
- آنتیگوریت و لیزاردیت دارای رخ کامل در یک جهت هستند (001). کریزوتیل رخ مشخصی ندارد اما به صورت الیاف جدا میشود.
- محیط زمینشناسی
- در مناطق دگرگونی، به ویژه در کمربندهای کوهزایی و مناطق فرورانش، جایی که سنگهای اولترامافیک (مانند پریدوتیت) با آب واکنش میدهند. همچنین در کف اقیانوسها در نزدیکی پشتههای میاناقیانوسی یافت میشود.
حقایق کلیدی
- سختی: 2.5 - 5 در مقیاس موس
- وزن مخصوص: 2.5 - 2.9
- سیستم بلوری: تکشیب (مونوسیلینیک) یا ارتورومبیک (بسته به پلیمورف)
- رنگ: سبز، زرد-سبز، قهوهای-سبز، سیاه
- جلا: مومی، چرب، ابریشمی، کدر
- شفافیت: نیمهشفاف تا کدر
- شکستگی: صدفی، نامنظم، فیبری (در کریزوتیل)
- رخ: رخ کامل در یک جهت (001) در آنتیگوریت و لیزاردیت؛ در کریزوتیل رخ مشخصی ندارد اما به صورت الیاف جدا میشود.
- ترکیب: سیلیکات آبدار منیزیم-آهن
بررسی سریع
- رنگ: سبز، زرد-سبز، قهوهای-سبز، سیاه
- جلا: مومی، چرب، ابریشمی، کدر
- رنگ خاکه: سفید
ویژگیهای فیزیکی
- عادت بلوری: تودهای، لایهای، فیبری، دانهای
- نوع رخ: رخ کامل در یک جهت (001) در آنتیگوریت و لیزاردیت
- نوع شکستگی: صدفی، نامنظم، فیبری
- چقرمگی: شکننده تا انعطافپذیر (در کریزوتیل)
- نوع جلا: مومی، چرب، ابریشمی، کدر
نحوه تشکیل
سرپانتین از دگرگونی هیدروترمال سنگهای اولترامافیک (مانند پریدوتیت و دونیت) در حضور آب تشکیل میشود. این فرآیند که سرپانتینی شدن نامیده میشود، شامل واکنش کانیهای سیلیکات منیزیمدار (مانند الیوین و پیروکسن) با آب در دماهای پایین تا متوسط (حدود 200 تا 500 درجه سانتیگراد) است. این فرآیند منجر به تشکیل کانیهای گروه سرپانتین و مگنتیت میشود.
کاربرد
سرپانتین به دلیل زیبایی و قابلیت صیقلپذیری در جواهرسازی، ساخت اشیاء زینتی، مجسمهسازی و به عنوان سنگ تزئینی در معماری استفاده میشود. برخی از انواع آن (مانند کریزوتیل) قبلاً به عنوان آزبست در عایقبندی و مصالح ساختمانی کاربرد داشتند، اما به دلیل خطرات سلامتی ناشی از الیاف آزبست، استفاده از آن به شدت محدود شده است. همچنین به عنوان منبع منیزیم و در برخی موارد به عنوان سنگ میزبان برای کانیهای نیکل و کروم عمل میکند.
توزیع سنی
در سنگهای باستانی تا نسبتاً جوان یافت میشود، عمدتاً در مناطق دگرگونی و اقیانوسی.
کجا پیدا کنیم
ایران
در مناطق مختلفی از ایران، به ویژه در زونهای افیولیتی و کمربندهای کوهزایی زاگرس و البرز، سرپانتینیتها به وفور یافت میشوند. به عنوان مثال، در استانهای کرمان، سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی.
ایالات متحده آمریکا
کالیفرنیا (سنگ ایالتی)، اورگان، واشنگتن، آلاسکا، آپالاشیا.
کانادا
کبک، نیوفاندلند و لابرادور.
ایتالیا
آلپ، توسکانی.
یونان
تسالی، مقدونیه.
روسیه
اورال.
نکات پیدا کردن
جستجو در مناطق افیولیتی
سرپانتینیتها اغلب در کمپلکسهای افیولیتی یافت میشوند که بقایای پوسته اقیانوسی و گوشته بالایی هستند که بر روی قارهها رانده شدهاند. به دنبال مناطقی با سنگهای اولترامافیک باشید.
بررسی رنگ و جلا
به دنبال سنگهایی با رنگهای سبز، زرد-سبز یا سیاه و جلای مومی یا چرب باشید. سطح صابونی یا کمی لغزنده نیز میتواند نشانهای باشد.
تست سختی
سرپانتین نسبتاً نرم است (2.5 تا 5 در مقیاس موس) و میتوان آن را با چاقو یا سکه خراشید (البته با احتیاط).
احتیاط در مورد آزبست
اگر به نمونههای فیبری (کریزوتیل) برخورد کردید، از دست زدن مستقیم و استنشاق ذرات آن خودداری کنید. همیشه از ماسک و دستکش استفاده کنید و نمونهها را در کیسههای دربسته نگهداری کنید. بهترین کار این است که نمونههای فیبری را جمعآوری نکنید مگر اینکه متخصص باشید.
سنگهای مشابه
تالک
Mg3Si4O10(OH)2
همچنین شناخته شده به عنوان: سنگ صابون (برای سنگ)
کلریت
(Mg,Fe)3(Si,Al)4O10(OH)2·(Mg,Fe)3(OH)6
همچنین شناخته شده به عنوان: گروه کلریت
ژادئیت
NaAlSi2O6
همچنین شناخته شده به عنوان: یشم
طبقهبندی علمی
- رده کانی
- سیلیکاتها (فیلو سیلیکاتها)
- گروه
- گروه سرپانتین
- سیستم بلوری
- تکشیب (مونوسیلینیک) یا ارتورومبیک
- فرمول شیمیایی
- (Mg,Fe)3Si2O5(OH)4
- ترکیب
- اکسید منیزیم (MgO) 38-44%، دیاکسید سیلیسیم (SiO2) 36-43%، آب (H2O) 12-13%، و مقادیر کمی از اکسید آهن (FeO)، اکسید آلومینیوم (Al2O3) و سایر عناصر.
کشف بیشتر درباره سرپانتین
هرجا سنگها را شناسایی کنید
رایگان در iOS، اندروید و وب. شناسایی با عکس، پایگاه داده کامل و مجموعه شخصی شما.