عکس گرفتهاید؟ با اپلیکیشن Rockby فوراً سنگها را شناسایی کنید
باز کردن اپتوضیحات
کوارتز (SiO2) یک کانی سیلیکاتی تکتوسیلیکات است که از شبکهای پیوسته از چهاروجهیهای سیلیس-اکسیژن (SiO4) تشکیل شده است که هر اتم اکسیژن بین دو چهاروجهی مشترک است. این ساختار باعث پایداری و سختی بالای آن میشود. هنگامی که کوارتز در یک سنگ میزبان سیلیکاتی یافت میشود، به این معنی است که بلورهای کوارتز در ماتریکس سنگی که عمدتاً از کانیهای سیلیکاتی دیگر تشکیل شده است، پراکنده شدهاند یا رگهها و تودههایی را تشکیل دادهاند. این سنگهای میزبان میتوانند آذرین (مانند گرانیت، ریولیت)، دگرگونی (مانند گنیس، شیست، کوارتزیت) یا رسوبی (مانند ماسهسنگ، کنگلومرا) باشند. حضور کوارتز در این سنگها نشاندهنده شرایط تشکیل و تاریخچه زمینشناسی آنها است.
نحوه شناسایی
- رنگ
- کوارتز خالص بیرنگ و شفاف است، اما ناخالصیها میتوانند رنگهای متنوعی از جمله سفید، خاکستری، صورتی (رز کوارتز)، بنفش (آمیتیست)، زرد (سیترین)، قهوهای (کوارتز دودی) و سیاه به آن بدهند. در سنگ میزبان، رنگ آن ممکن است با رنگ کانیهای دیگر ترکیب شود.
- جلا
- براقیت شیشهای تا چرب. در سنگ میزبان، ممکن است به دلیل اندازه بلورهای کوچک یا هوازدگی، کدرتر به نظر برسد.
- بافت
- در سنگهای آذرین، بلورهای کوارتز ممکن است به صورت دانههای درشت و بیشکل (آنهدرال) یا گاهی اوقات بلورهای شکلدار (یوهدرال) در ماتریکس سنگی دیده شوند. در سنگهای دگرگونی، ممکن است به صورت نوارهای کشیده یا دانههای بازبلور شده ظاهر شود. در سنگهای رسوبی، به صورت دانههای گرد شده یا سیمانکننده بین دانهها یافت میشود.
- شکل بلور
- کوارتز در سیستم بلوری تریگونال متبلور میشود. بلورهای کامل آن معمولاً منشوری ششوجهی با پایانههای هرمی هستند. با این حال، در سنگ میزبان، اغلب به صورت دانههای بیشکل یا تودهای یافت میشود که فضای بین کانیهای دیگر را پر کرده است.
- رخ
- کوارتز فاقد کلیواژ مشخص است و به صورت شکستگی صدفی میشکند. این ویژگی مهمی برای تمایز آن از کانیهایی مانند فلدسپات است که دارای کلیواژ هستند.
- محیط زمینشناسی
- کوارتز در طیف وسیعی از محیطهای زمینشناسی یافت میشود: سنگهای آذرین (مانند گرانیت، گرانودیوریت، ریولیت)، سنگهای دگرگونی (مانند گنیس، شیست، کوارتزیت، هورنفلس)، و سنگهای رسوبی (مانند ماسهسنگ، کنگلومرا، چرت). همچنین در رگههای هیدروترمال و پگماتیتها فراوان است.
حقایق کلیدی
- سختی: 7 در مقیاس موس
- وزن مخصوص: 2.65 گرم بر سانتیمتر مکعب
- سیستم بلوری: تریگونال
- رنگ: متغیر، اغلب بیرنگ یا سفید
- جلا: شیشهای
- شفافیت: شفاف تا نیمهشفاف
- شکستگی: صدفی
- رخ: ندارد
- ترکیب: دیاکسید سیلیسیم (SiO2)
بررسی سریع
- رنگ: بیرنگ، سفید، خاکستری، صورتی، بنفش، زرد، قهوهای، سیاه
- جلا: شیشهای تا چرب
- رنگ خاکه: سفید (کوارتز خالص)
ویژگیهای فیزیکی
- عادت بلوری: منشوری ششوجهی با پایانههای هرمی (در بلورهای کامل)، تودهای، دانهای، فیبری، کریپتوکریستالین
- نوع رخ: فاقد کلیواژ
- نوع شکستگی: صدفی
- چقرمگی: شکننده
- نوع جلا: شیشهای تا چرب
نحوه تشکیل
کوارتز میتواند در طیف وسیعی از فرآیندهای زمینشناسی تشکیل شود. در سنگهای آذرین، از ماگمای غنی از سیلیس متبلور میشود. در سنگهای دگرگونی، تحت فشار و دمای بالا از کانیهای سیلیکاتی دیگر دگرگون میشود. در سنگهای رسوبی، به عنوان ذرات تخریبی از فرسایش سنگهای قدیمیتر یا به عنوان سیمانکننده شیمیایی رسوبات تشکیل میشود. حضور آن در سنگ میزبان سیلیکاتی به معنای تبلور یا جایگزینی آن در ماتریکس سنگی است که خود از کانیهای سیلیکاتی (مانند فلدسپاتها، میکاها، آمفیبولها و پیروکسنها) تشکیل شده است.
کاربرد
کوارتز به دلیل سختی، پایداری شیمیایی و خواص پیزوالکتریک و نوری، کاربردهای صنعتی فراوانی دارد. از آن در ساخت شیشه، سرامیک، مواد ساینده، الکترونیک (نوسانسازهای کوارتز)، ساعتسازی، فیلترهای نوری و به عنوان سنگ قیمتی (انواع مختلف آن مانند آمیتیست، سیترین، عقیق) استفاده میشود. در صنعت ساختمان نیز به عنوان مصالح ساختمانی و تزئینی کاربرد دارد. حضور آن در سنگ میزبان سیلیکاتی میتواند بر خواص مکانیکی و شیمیایی سنگ میزبان تأثیر بگذارد و کاربردهای آن را تعیین کند.
توزیع سنی
کوارتز یکی از فراوانترین کانیها در پوسته زمین است و در سنگهای با سنین مختلف، از پرکامبرین تا دوران کواترنری، یافت میشود.
کجا پیدا کنیم
برزیل
یکی از بزرگترین تولیدکنندگان کوارتز در جهان، به ویژه برای انواع قیمتی مانند آمیتیست و سیترین. در پگماتیتها و رگههای هیدروترمال یافت میشود.
ایالات متحده آمریکا
در ایالتهایی مانند آرکانزاس (بلورهای کوارتز شفاف)، کارولینای شمالی (رز کوارتز) و کالیفرنیا (در سنگهای آذرین و دگرگونی) یافت میشود.
هند
منابع قابل توجهی از کوارتز در سنگهای آذرین و دگرگونی دارد.
روسیه
در مناطق اورال و سیبری، انواع مختلف کوارتز از جمله آمیتیست و کوارتز دودی یافت میشود.
ایران
کوارتز در بسیاری از مناطق ایران، به ویژه در سنگهای آذرین (مانند گرانیتهای الوند و شیرکوه)، دگرگونی (مانند شیستها و گنیسها) و رگههای هیدروترمال (مانند معادن طلا و مس) یافت میشود. ماسهسنگهای کوارتزی نیز در مناطق مختلف کشور گستردهاند.
نکات پیدا کردن
جستجو در رگهها و شکستگیها
کوارتز اغلب به صورت رگههای سفید یا شفاف در سنگهای میزبان، به ویژه در مناطق گسلی و شکستگیها، یافت میشود. این رگهها میتوانند حاوی بلورهای درشت کوارتز باشند.
بررسی سنگهای آذرین و دگرگونی
در گرانیتها، گنیسها و شیستها، کوارتز به عنوان یک کانی اصلی یا فرعی حضور دارد. به دنبال دانههای شفاف یا سفید با براقیت شیشهای باشید که فاقد کلیواژ هستند.
شناسایی در ماسهسنگها
ماسهسنگهای کوارتزی عمدتاً از دانههای کوارتز تشکیل شدهاند. این سنگها معمولاً سخت و مقاوم در برابر هوازدگی هستند و ممکن است در مناطق ساحلی یا بیابانی یافت شوند.
استفاده از سختی
کوارتز دارای سختی 7 در مقیاس موس است، به این معنی که میتواند شیشه و فولاد را خراش دهد. این یک ویژگی کلیدی برای تمایز آن از کانیهای نرمتر است.
احتیاط در جمعآوری
کوارتز به خودی خود خطرناک نیست، اما هنگام جمعآوری نمونهها از سنگهای میزبان، همیشه از ابزار مناسب (چکش زمینشناسی، اسکنه) و تجهیزات ایمنی (عینک ایمنی، دستکش) استفاده کنید تا از آسیبهای فیزیکی جلوگیری شود. در صورت خرد کردن سنگها، از استنشاق گرد و غبار سیلیس (سیلیس کریستالی) خودداری کنید، زیرا میتواند باعث بیماریهای ریوی مانند سیلیکوزیس شود. در محیطهای بسته یا با تهویه نامناسب، استفاده از ماسک تنفسی توصیه میشود.
سنگهای مشابه
فلدسپات
KAlSi3O8 - NaAlSi3O8 - CaAl2Si2O8
همچنین شناخته شده به عنوان: فلدسپار
کلسیت
CaCO3
همچنین شناخته شده به عنوان: کربنات کلسیم
ژاسپر
SiO2 (میکروکریستالین)
همچنین شناخته شده به عنوان: کوارتز میکروکریستالین
طبقهبندی علمی
- رده کانی
- سیلیکاتها (تکتوسیلیکات)
- گروه
- گروه کوارتز
- سیستم بلوری
- تریگونال
- فرمول شیمیایی
- SiO2
- ترکیب
- سیلیسیم دیاکسید
کشف بیشتر درباره کوارتز در سنگ میزبان
هرجا سنگها را شناسایی کنید
رایگان در iOS، اندروید و وب. شناسایی با عکس، پایگاه داده کامل و مجموعه شخصی شما.