Steenkool

Beschrijving

Bitumineuze steenkool is een hard, zwart of donkerbruin sedimentair gesteente dat voornamelijk bestaat uit koolstof, samen met variërende hoeveelheden water, vluchtige stoffen en anorganische as. Het is het meest voorkomende type steenkool en wordt gekenmerkt door zijn relatief hoge calorische waarde en de aanwezigheid van bitumen, wat het een glanzend uiterlijk geeft en het brandbaar maakt. Het kan zowel gelaagd als massief voorkomen en vertoont vaak banden van afwisselend glanzend (vitrain) en dof (durain, fusain) materiaal, wat de oorspronkelijke plantenstructuren weerspiegelt.

Hoe te identificeren

Kleur

Zwart tot donkerbruin, soms met een lichtbruine streep.

Glans

Variërend van dof tot glasachtig (vitreus) of harsachtig (resinous), vaak met een kenmerkende glans die 'bitumineuze glans' wordt genoemd.

Textuur

Fijnkorrelig tot amorf, vaak met zichtbare banden of lagen die de oorspronkelijke plantenstructuren weerspiegelen. Kan bros zijn.

Kristalvorm

Amorf; geen kristalvorming. Kan echter macroscopische structuren vertonen zoals vitrain (glanzend), clarain (glanzend met fijne banden), durain (dof) en fusain (vezelig, houtskoolachtig).

Splijting

Geen echte splijting, maar vertoont vaak een onregelmatige tot conchoïdale breuk. Kan ook breken langs beddingvlakken of diaklazen (joints).

Geologische omgeving

Gevormd in uitgestrekte moerassen en veengebieden, typisch in deltaïsche, kustvlakte- of intermontane bekkenomgevingen. Deze omgevingen bevorderen de snelle begraving van organisch materiaal onder zuurstofarme omstandigheden, wat essentieel is voor de conservering en verkoling van plantenresten.

Belangrijke feiten

• Hardheid: 1.0 - 2.5 op de schaal van Mohs (zeer zacht, gemakkelijk te krassen met een vingernagel of mes).
• Soortelijk gewicht: 1.2 - 1.5 (licht, drijft soms in water als het poreus is).
• Kristalstelsel: Amorf (geen kristalstructuur).
• Kleur: Zwart, soms met een bruinachtige tint.
• Glans: Variërend van dof tot glasachtig of harsachtig, vaak met een kenmerkende 'bitumineuze' glans.
• Transparantie: Opaak (ondoorzichtig).
• Breuk: Onregelmatig tot conchoïdaal, vaak bros.
• Splijting: Geen echte splijting, maar breekt vaak langs beddingvlakken of diaklazen.
• Samenstelling: Hoofdzakelijk koolstof (75-90% op droge, asvrije basis), met variërende hoeveelheden water, vluchtige stoffen (bitumen), zwavel, stikstof en anorganische as (silicaten, pyriet, kleimineralen).

Snelle controle

• Kleur: Zwart tot donkerbruin
• Glans: Dof tot glasachtig/harsachtig
• Streekkleur: Zwart tot donkerbruin

Fysische kenmerken

• Kristalhabitus: Massief, gelaagd, amorf. Kan banden van vitrain, clarain, durain en fusain vertonen.
• Splijtingstype: Geen echte splijting, maar kan breken langs natuurlijke zwakke vlakken.
• Breuktype: Onregelmatig, conchoïdaal, bros.
• Taaiheid: Bros.
• Glanstype: Dof, glasachtig, harsachtig.

Vorming

Bitumineuze steenkool ontstaat uit de accumulatie en diagenese van organisch materiaal, voornamelijk plantenresten, in zuurstofarme, moerassige omgevingen. Onder invloed van toenemende druk en temperatuur (door begraving onder sedimenten) ondergaat het organische materiaal een proces van 'verkoling' (coalificatie). Dit proces omvat de geleidelijke verwijdering van vluchtige bestanddelen (water, methaan, koolstofdioxide) en de verrijking van koolstof. Bitumineuze steenkool vertegenwoordigt een intermediair stadium tussen subbitumineuze steenkool en antraciet, gekenmerkt door een hoger koolstofgehalte en calorische waarde dan subbitumineuze steenkool, maar lager dan antraciet.

Gebruik

Bitumineuze steenkool is historisch en actueel een van de belangrijkste energiebronnen ter wereld. Het wordt voornamelijk gebruikt voor elektriciteitsopwekking in thermische centrales, als brandstof in de staalindustrie (cokesproductie), en in mindere mate voor industriële verwarming en chemische productie. Het is een cruciale grondstof voor de productie van cokes, een poreuze koolstofrijke brandstof die essentieel is voor de hoogovens in de ijzer- en staalindustrie.

Ouderdomsverdeling

Voornamelijk Carboon (ongeveer 359 tot 299 miljoen jaar geleden), maar ook in het Perm, Jura en Krijt.

Waar te vinden

Zoektips

Vergelijkbare stenen

Wetenschappelijke classificatie

Mineraalklasse

Organisch sedimentair gesteente (geen mineraal in strikte zin, maar een gesteente bestaande uit organisch materiaal).

Groep

Kolen (een reeks van organische sedimentaire gesteenten met toenemende verkolingsgraad).

Kristalstelsel

Amorf.

Chemische formule

Geen vaste chemische formule; complexe mengeling van organische polymeren en verbindingen, voornamelijk koolstof (C), waterstof (H), zuurstof (O), stikstof (N) en zwavel (S).

Samenstelling

Koolstof (75-90%), waterstof (4-6%), zuurstof (3-10%), stikstof (1-2%), zwavel (0.5-5%), en anorganische as (5-15%).

Ontdek Steenkool