Heb je een foto? Identificeer stenen direct met de Rockby-app
App openenBeschrijving
Gips is een zacht sulfaatmineraal dat bestaat uit gehydrateerd calciumsulfaat (CaSO4·2H2O). Het is een van de meest voorkomende evaporietmineralen en staat bekend om zijn relatief lage hardheid en perfecte splijting. Het komt voor in verschillende vormen, waaronder massieve, vezelige, lamellaire en kristallijne aggregaten. De transparante, goed gevormde kristallen staan bekend als seleniet, terwijl de compacte, fijnkorrelige variëteit albast wordt genoemd. Gips is niet giftig en vormt geen directe veiligheidsrisico's bij normaal gebruik. Echter, bij het bewerken van gips (zagen, schuren) kan fijn stof vrijkomen dat irritatie van de luchtwegen kan veroorzaken. Adequate ventilatie en stofmaskers worden aanbevolen bij langdurige blootstelling aan gipsstof.
Hoe te identificeren
- Kleur
- Kleurloos, wit, grijs, geel, roodachtig, bruin. Transparante variëteiten (seleniet) zijn kleurloos.
- Glans
- Glasachtig tot parelmoerachtig op splijtvlakken, zijdeachtig in vezelige variëteiten (satijngips), dof in massieve variëteiten.
- Textuur
- Kan variëren van fijnkorrelig en compact (albast) tot grof kristallijn (seleniet) of vezelig (satijngips).
- Kristalvorm
- Monokliene kristallen, vaak tabulair, prismatisch of lensvormig. Komt ook voor als massieve, vezelige, lamellaire of rozetvormige aggregaten (woestijnroos). Tweelingvorming is zeer gebruikelijk, vooral zwaluwstaart-tweelingen.
- Splijting
- Perfecte splijting in één richting (parallel aan {010}), goede splijting in een tweede richting (parallel aan {100}), en onduidelijke splijting in een derde richting (parallel aan {011}). Dit resulteert vaak in dunne, flexibele bladen.
- Geologische omgeving
- Voornamelijk in sedimentaire evaporietafzettingen, vaak geassocieerd met haliet, anhydriet, dolomiet en kalksteen. Ook te vinden in kleiige sedimenten, als neerslag uit hydrothermale oplossingen, in vulkanische fumarolen, en als verweringsproduct van sulfidemineralen.
Belangrijke feiten
- Hardheid: 2 op de schaal van Mohs (kan met een vingernagel worden bekrast)
- Soortelijk gewicht: 2.31 - 2.32 g/cm³
- Kristalstelsel: Monoklien
- Kleur: Kleurloos, wit, grijs, geel, roodachtig, bruin
- Glans: Glasachtig tot parelmoerachtig
- Transparantie: Transparant tot doorschijnend
- Breuk: Conchoïdaal tot ongelijk
- Splijting: Perfect in één richting ({010}), goed in een tweede ({100}), onduidelijk in een derde ({011})
- Samenstelling: Gehydrateerd calciumsulfaat
Snelle controle
- Kleur: Wit, kleurloos, grijs, geel, roodachtig, bruin
- Glans: Glasachtig tot parelmoerachtig
- Streekkleur: Wit
Fysische kenmerken
- Kristalhabitus: Tabulair, prismatisch, lensvormig, massief, vezelig (satijngips), lamellair, rozetvormig (woestijnroos)
- Splijtingstype: Perfecte basale splijting, goede prismatische splijting, onduidelijke pinacoïdale splijting
- Breuktype: Conchoïdaal tot ongelijk
- Taaiheid: Broos, maar dunne splijtbladen zijn flexibel
- Glanstype: Glasachtig tot parelmoerachtig op splijtvlakken, zijdeachtig in vezelige variëteiten, dof in massieve variëteiten
Vorming
Gips is een evaporietmineraal dat voornamelijk wordt gevormd door de verdamping van zout water (zeewater of zoutmeren) in aride of semi-aride klimaten. Wanneer water verdampt, neemt de concentratie van opgeloste mineralen toe, waardoor gips neerslaat. Het kan ook ontstaan door hydratatie van anhydriet (CaSO4) in de aanwezigheid van water, of als een bijproduct van vulkanische activiteit (fumarolen) en hydrothermale processen. In sedimentaire bekkens vormt het vaak dikke lagen in associatie met haliet en andere evaporieten.
Gebruik
Gips is een veelzijdig mineraal met uitgebreide industriële toepassingen. Het wordt voornamelijk gebruikt voor de productie van gipsplaat (pleisterplaat) in de bouwsector, als bindmiddel in cement (vertrager van de uitharding), en in landbouw als bodemverbeteraar (om de bodemstructuur te verbeteren en natrium te verwijderen). Fijnkorrelige variëteiten zoals albast worden gebruikt voor sculpturen en decoratieve objecten. Medisch wordt het gebruikt in gipsverbanden voor botbreuken. Het is ook een bron van zwavelzuur en wordt gebruikt in de voedingsmiddelenindustrie (E516) en brouwerijen.
Ouderdomsverdeling
Gipsafzettingen komen voor in gesteenten van alle geologische tijdperken, van het Precambrium tot het Kwartair, maar zijn bijzonder prominent in het Perm, Trias, Jura en Tertiair.
Waar te vinden
Naica Mine, Chihuahua, Mexico
Beroemd om zijn gigantische selenietkristallen in de 'Grot van de Kristallen', met kristallen tot wel 12 meter lang.
Montmartre, Parijs, Frankrijk
Historisch belangrijke vindplaats van gips, waar 'Parijse pleister' vandaan kwam.
Coober Pedy, Zuid-Australië
Bekend om zijn opaalafzettingen, maar ook om grote gipskristallen die in de ondergrondse mijnen worden gevonden.
Utah, Verenigde Staten
Diverse locaties met grote gipsafzettingen, waaronder de 'White Sands National Park' in New Mexico (hoewel dit technisch gezien in New Mexico ligt, is Utah ook rijk aan gips).
Sicilië, Italië
Belangrijke historische en huidige bron van gips, met name de zwavel-gipsformaties.
Zoektips
Zoek in Evaporietafzettingen
Gips wordt vaak gevonden in sedimentaire lagen die zijn afgezet in voormalige zoutmeren of ondiepe zeeën die zijn verdampt. Zoek naar associaties met haliet, anhydriet en kalksteen.
Controleer op Zachtheid
Gips is een zeer zacht mineraal (hardheid 2 op de schaal van Mohs). Het kan gemakkelijk met een vingernagel worden bekrast. Dit is een belangrijke onderscheidende factor van hardere mineralen zoals calciet.
Let op Splijting
De perfecte splijting van gips resulteert in dunne, flexibele bladen. Dit is vooral duidelijk bij selenietkristallen.
Zoek naar Specifieke Vormen
Houd uitkijk naar de karakteristieke kristalvormen zoals tabulaire of prismatische kristallen, zwaluwstaart-tweelingen, of de rozetvormige 'woestijnrozen'.
Wees Voorzichtig met Seleniet
Selenietkristallen zijn fragiel en kunnen gemakkelijk breken of splijten. Behandel ze voorzichtig bij het verzamelen.
Vergelijkbare stenen
Anhydriet
Anhydriet (CaSO4)
Ook bekend als: Watervrij calciumsulfaat
Haliet
Haliet (NaCl)
Ook bekend als: Steenzout
Calciet
Calciet (CaCO3)
Ook bekend als: Kalkspaat
Wetenschappelijke classificatie
- Mineraalklasse
- Sulfaten
- Groep
- Gipsgroep
- Kristalstelsel
- Monoklien
- Chemische formule
- CaSO4·2H2O
- Samenstelling
- Calcium (Ca), Zwavel (S), Zuurstof (O), Water (H2O)
Ontdek Gips
Identificeer stenen overal
Gratis op iOS, Android en web. Foto-identificatie, complete database en je persoonlijke collectie.