Rockby LogoRockby

Gips

Mineraal (Evaporiet)

CaSO4 H2O

Ook bekend als: Seleniet (transparante variëteit), Albast (fijne, compacte variëteit), Woestijnroos (rozetvormige aggregaten)

Heb je een foto? Identificeer stenen direct met de Rockby-app

App openen

Beschrijving

Gips is een zacht sulfaatmineraal dat bestaat uit gehydrateerd calciumsulfaat (CaSO4·2H2O). Het is een van de meest voorkomende evaporietmineralen en staat bekend om zijn relatief lage hardheid en perfecte splijting. Het komt voor in verschillende vormen, waaronder massieve, vezelige, lamellaire en kristallijne aggregaten. De transparante, goed gevormde kristallen staan bekend als seleniet, terwijl de compacte, fijnkorrelige variëteit albast wordt genoemd. Gips is niet giftig en vormt geen directe veiligheidsrisico's bij normaal gebruik. Echter, bij het bewerken van gips (zagen, schuren) kan fijn stof vrijkomen dat irritatie van de luchtwegen kan veroorzaken. Adequate ventilatie en stofmaskers worden aanbevolen bij langdurige blootstelling aan gipsstof.

Hoe te identificeren

Kleur
Kleurloos, wit, grijs, geel, roodachtig, bruin. Transparante variëteiten (seleniet) zijn kleurloos.
Glans
Glasachtig tot parelmoerachtig op splijtvlakken, zijdeachtig in vezelige variëteiten (satijngips), dof in massieve variëteiten.
Textuur
Kan variëren van fijnkorrelig en compact (albast) tot grof kristallijn (seleniet) of vezelig (satijngips).
Kristalvorm
Monokliene kristallen, vaak tabulair, prismatisch of lensvormig. Komt ook voor als massieve, vezelige, lamellaire of rozetvormige aggregaten (woestijnroos). Tweelingvorming is zeer gebruikelijk, vooral zwaluwstaart-tweelingen.
Splijting
Perfecte splijting in één richting (parallel aan {010}), goede splijting in een tweede richting (parallel aan {100}), en onduidelijke splijting in een derde richting (parallel aan {011}). Dit resulteert vaak in dunne, flexibele bladen.
Geologische omgeving
Voornamelijk in sedimentaire evaporietafzettingen, vaak geassocieerd met haliet, anhydriet, dolomiet en kalksteen. Ook te vinden in kleiige sedimenten, als neerslag uit hydrothermale oplossingen, in vulkanische fumarolen, en als verweringsproduct van sulfidemineralen.

Belangrijke feiten

  • Hardheid: 2 op de schaal van Mohs (kan met een vingernagel worden bekrast)
  • Soortelijk gewicht: 2.31 - 2.32 g/cm³
  • Kristalstelsel: Monoklien
  • Kleur: Kleurloos, wit, grijs, geel, roodachtig, bruin
  • Glans: Glasachtig tot parelmoerachtig
  • Transparantie: Transparant tot doorschijnend
  • Breuk: Conchoïdaal tot ongelijk
  • Splijting: Perfect in één richting ({010}), goed in een tweede ({100}), onduidelijk in een derde ({011})
  • Samenstelling: Gehydrateerd calciumsulfaat

Snelle controle

  • Kleur: Wit, kleurloos, grijs, geel, roodachtig, bruin
  • Glans: Glasachtig tot parelmoerachtig
  • Streekkleur: Wit

Fysische kenmerken

  • Kristalhabitus: Tabulair, prismatisch, lensvormig, massief, vezelig (satijngips), lamellair, rozetvormig (woestijnroos)
  • Splijtingstype: Perfecte basale splijting, goede prismatische splijting, onduidelijke pinacoïdale splijting
  • Breuktype: Conchoïdaal tot ongelijk
  • Taaiheid: Broos, maar dunne splijtbladen zijn flexibel
  • Glanstype: Glasachtig tot parelmoerachtig op splijtvlakken, zijdeachtig in vezelige variëteiten, dof in massieve variëteiten

Vorming

Gips is een evaporietmineraal dat voornamelijk wordt gevormd door de verdamping van zout water (zeewater of zoutmeren) in aride of semi-aride klimaten. Wanneer water verdampt, neemt de concentratie van opgeloste mineralen toe, waardoor gips neerslaat. Het kan ook ontstaan door hydratatie van anhydriet (CaSO4) in de aanwezigheid van water, of als een bijproduct van vulkanische activiteit (fumarolen) en hydrothermale processen. In sedimentaire bekkens vormt het vaak dikke lagen in associatie met haliet en andere evaporieten.

Gebruik

Gips is een veelzijdig mineraal met uitgebreide industriële toepassingen. Het wordt voornamelijk gebruikt voor de productie van gipsplaat (pleisterplaat) in de bouwsector, als bindmiddel in cement (vertrager van de uitharding), en in landbouw als bodemverbeteraar (om de bodemstructuur te verbeteren en natrium te verwijderen). Fijnkorrelige variëteiten zoals albast worden gebruikt voor sculpturen en decoratieve objecten. Medisch wordt het gebruikt in gipsverbanden voor botbreuken. Het is ook een bron van zwavelzuur en wordt gebruikt in de voedingsmiddelenindustrie (E516) en brouwerijen.

Ouderdomsverdeling

Gipsafzettingen komen voor in gesteenten van alle geologische tijdperken, van het Precambrium tot het Kwartair, maar zijn bijzonder prominent in het Perm, Trias, Jura en Tertiair.

Waar te vinden

Naica Mine, Chihuahua, Mexico

Beroemd om zijn gigantische selenietkristallen in de 'Grot van de Kristallen', met kristallen tot wel 12 meter lang.

Montmartre, Parijs, Frankrijk

Historisch belangrijke vindplaats van gips, waar 'Parijse pleister' vandaan kwam.

Coober Pedy, Zuid-Australië

Bekend om zijn opaalafzettingen, maar ook om grote gipskristallen die in de ondergrondse mijnen worden gevonden.

Utah, Verenigde Staten

Diverse locaties met grote gipsafzettingen, waaronder de 'White Sands National Park' in New Mexico (hoewel dit technisch gezien in New Mexico ligt, is Utah ook rijk aan gips).

Sicilië, Italië

Belangrijke historische en huidige bron van gips, met name de zwavel-gipsformaties.

Zoektips

Zoek in Evaporietafzettingen

Gips wordt vaak gevonden in sedimentaire lagen die zijn afgezet in voormalige zoutmeren of ondiepe zeeën die zijn verdampt. Zoek naar associaties met haliet, anhydriet en kalksteen.

Controleer op Zachtheid

Gips is een zeer zacht mineraal (hardheid 2 op de schaal van Mohs). Het kan gemakkelijk met een vingernagel worden bekrast. Dit is een belangrijke onderscheidende factor van hardere mineralen zoals calciet.

Let op Splijting

De perfecte splijting van gips resulteert in dunne, flexibele bladen. Dit is vooral duidelijk bij selenietkristallen.

Zoek naar Specifieke Vormen

Houd uitkijk naar de karakteristieke kristalvormen zoals tabulaire of prismatische kristallen, zwaluwstaart-tweelingen, of de rozetvormige 'woestijnrozen'.

Wees Voorzichtig met Seleniet

Selenietkristallen zijn fragiel en kunnen gemakkelijk breken of splijten. Behandel ze voorzichtig bij het verzamelen.

Vergelijkbare stenen

Anhydriet

Anhydriet (CaSO4)

Ook bekend als: Watervrij calciumsulfaat

Haliet

Haliet (NaCl)

Ook bekend als: Steenzout

Calciet

Calciet (CaCO3)

Ook bekend als: Kalkspaat

Wetenschappelijke classificatie

Mineraalklasse
Sulfaten
Groep
Gipsgroep
Kristalstelsel
Monoklien
Chemische formule
CaSO4·2H2O
Samenstelling
Calcium (Ca), Zwavel (S), Zuurstof (O), Water (H2O)

Ontdek Gips

Identificeer stenen overal

Gratis op iOS, Android en web. Foto-identificatie, complete database en je persoonlijke collectie.

Openen in app