Concretie

Beschrijving

Een concretie is een compacte, harde massa van sedimentair gesteente die is gevormd door de precipitatie van minerale cementen rond een kern in een sedimentaire matrix. Ze variëren sterk in grootte, van enkele millimeters tot meerdere meters in diameter. De vorm is vaak bolvormig, schijfvormig, elliptisch of onregelmatig, en ze zijn doorgaans harder en dichter dan het omringende gesteente. De samenstelling van de cementerende stof bepaalt de hardheid en kleur van de concretie. Veelvoorkomende cementen zijn calciet, silica, ijzeroxiden en pyriet. Concreties kunnen fossielen, mineralen of andere fragmenten als kern bevatten.

Hoe te identificeren

Kleur

Variabel, afhankelijk van de cementerende stof en de insluitsels. Veelvoorkomende kleuren zijn grijs, bruin, roodbruin (door ijzeroxiden), geel, zwart (door organisch materiaal of pyriet) en wit (door calciet of silica).

Glans

Mat tot aardachtig, soms glasachtig (bij silica-cement) of submetallisch (bij pyriet-cement).

Textuur

Fijnkorrelig tot dicht, vaak glad aan de buitenkant. De interne textuur kan variëren van homogeen tot gelaagd (concentrisch) of radiaal. Kan ruw aanvoelen als het omringende gesteente is geërodeerd.

Kristalvorm

Meestal amorf of microkristallijn. De externe vorm is vaak bolvormig, schijfvormig, elliptisch, nier- of knolvormig, of onregelmatig. Interne kristallen kunnen voorkomen in holtes (bijv. kwarts of calciet in geodes of septaria).

Splijting

Geen specifieke splijting voor de concretie als geheel. De individuele mineralen waaruit de concretie is opgebouwd, kunnen wel splijting vertonen (bijv. calciet).

Geologische omgeving

Voornamelijk te vinden in sedimentaire gesteenten zoals schalie, zandsteen, siltsteen, kalksteen en kleisteen. Ze ontstaan in mariene, lacustriene en fluviatiele afzettingsmilieus waar poriënwatercirculatie en diagenetische processen plaatsvinden.

Belangrijke feiten

• Hardheid: Variabel, afhankelijk van de cementerende stof. Calciet-cement: 3 op de schaal van Mohs. Silica-cement: 7. IJzeroxide-cement: 5-6. Pyriet-cement: 6-6.5.
• Soortelijk gewicht: Variabel, afhankelijk van de samenstelling. Typisch tussen 2.6 en 4.0 g/cm³.
• Kristalstelsel: Amorf of microkristallijn voor de concretie als geheel. Individuele mineralen kunnen kristallijn zijn (bijv. trigonaal voor calciet, hexagonaal voor kwarts).
• Kleur: Zie 'quickCheck'.
• Glans: Zie 'quickCheck'.
• Transparantie: Opaak.
• Breuk: Conchoïdaal, onregelmatig, splinterig, of subconchoïdaal, afhankelijk van de samenstelling.
• Splijting: Geen voor de concretie als geheel. Individuele mineralen kunnen splijting vertonen.
• Samenstelling: Aggregaat van sedimentaire deeltjes (zand, silt, klei) gecementeerd door mineralen zoals calciet (CaCO₃), silica (SiO₂), ijzeroxiden (Fe₂O₃, FeO(OH)), of pyriet (FeS₂).

Snelle controle

• Kleur: Variabel (grijs, bruin, roodbruin, geel, zwart, wit)
• Glans: Mat tot aardachtig, soms glasachtig of submetallisch
• Streekkleur: Wit, bruin, roodbruin, zwart (afhankelijk van de samenstelling)

Fysische kenmerken

• Kristalhabitus: Massief, bolvormig, schijfvormig, elliptisch, nier- of knolvormig. Intern vaak concentrisch gelaagd of radiaal.
• Splijtingstype: Niet van toepassing voor de concretie als geheel.
• Breuktype: Conchoïdaal, onregelmatig, splinterig, subconchoïdaal.
• Taaiheid: Broos tot taai, afhankelijk van de cementerende stof.
• Glanstype: Mat, aardachtig, glasachtig, submetallisch.

Vorming

Concreties zijn compacte, harde massa's die ontstaan door de precipitatie van minerale cementen rond een kern in sedimentaire gesteenten. De kern kan organisch zijn (bijv. een fossiel, houtfragment) of anorganisch (bijv. een mineraalfragment). De precipitatie vindt plaats in de poriënruimte van het sediment, vaak door de activiteit van micro-organismen die de lokale chemische omstandigheden beïnvloeden. De groei is concentrisch, wat resulteert in een bolvormige, elliptische of onregelmatige vorm. De meest voorkomende cementen zijn calciet (calciumcarbonaat), silica (kwarts), ijzeroxiden (limoniet, goethiet, hematiet) en pyriet (ijzersulfide). De vorming kan miljoenen jaren duren en vindt plaats tijdens diagenese, de processen die sediment omzetten in sedimentair gesteente.

Gebruik

Concreties hebben geen wijdverbreide industriële toepassingen, maar worden gewaardeerd door verzamelaars en wetenschappers. Sommige grote, esthetisch aantrekkelijke concreties worden gebruikt als decoratieve objecten. Fossielhoudende concreties zijn van groot wetenschappelijk belang voor paleontologisch onderzoek. Septaria, een type concreties met interne scheuren gevuld met mineralen, worden soms geslepen en gepolijst voor sieraden of decoratie.

Ouderdomsverdeling

Voorkomend in sedimentaire gesteenten van alle geologische tijdperken, van het Precambrium tot het Kwartair.

Waar te vinden

Zoektips

Vergelijkbare stenen

Wetenschappelijke classificatie

Mineraalklasse

Niet van toepassing, concreties zijn gesteenten, geen mineralen.

Groep

Sedimentair gesteente

Kristalstelsel

Niet van toepassing voor de concretie als geheel.

Chemische formule

Geen specifieke formule, aangezien het een aggregaat is van verschillende mineralen en sedimentaire deeltjes.

Samenstelling

Variabel, hoofdzakelijk silicaten (kwarts, kleimineralen) en/of carbonaten (calciet) en/of ijzeroxiden/sulfiden, gecementeerd door een van deze mineralen.

Ontdek Concretie