Gefossiliseerde Zee-egel

Beschrijving

Gefossiliseerde zee-egels zijn de versteende resten van de kalkskeletten (testen) van uitgestorven of levende soorten zee-egels (klasse Echinoidea). Deze fossielen variëren sterk in grootte, van enkele millimeters tot meer dan 30 centimeter in diameter, en vertonen een karakteristieke radiale symmetrie, meestal pentameraal. De test is opgebouwd uit een groot aantal aaneengesloten calcietplaten die een stijve, bolvormige, hartvormige of afgeplatte structuur vormen. Op het oppervlak zijn vaak tubercula (knobbeltjes) zichtbaar, waar de stekels aan vastzaten. De mondopening (peristoom) bevindt zich meestal aan de onderzijde en de anus (periproct) aan de bovenzijde of achterzijde, afhankelijk van de groep (reguliere of irreguliere zee-egels). De ambulacrale platen zijn geperforeerd voor de uitsteeksels van het watervaatstelsel.

Hoe te identificeren

Kleur

Variabel, afhankelijk van de samenstelling van het omringende sediment en de diagenetische processen. Veelvoorkomende kleuren zijn wit, grijs, bruin, geel, oranje, roodachtig of zwart. De kleur kan uniform zijn of vlekkerig.

Glans

Mat tot aardachtig, soms glasachtig indien gesilicificeerd of kristallijn. De oorspronkelijke calciet heeft een parelmoerachtige glans op breukvlakken, maar dit is zelden zichtbaar bij fossielen.

Textuur

Glad tot ruw, afhankelijk van de conservering en de aanwezigheid van tubercula en stekelbasissen. Het oppervlak kan gedetailleerde structuren van de testplaten vertonen.

Kristalvorm

De fossiele test behoudt de oorspronkelijke morfologie van de zee-egel, die varieert van bolvormig, hartvormig, schijfvormig tot afgeplat. De interne structuur bestaat uit microkristallijne calcietplaten, vaak in een stereoomstructuur.

Splijting

Niet van toepassing op het fossiel als geheel, aangezien het een biogeen object is. De individuele calcietkristallen waaruit de test is opgebouwd, vertonen perfecte rhomboëdrische splijting (drie richtingen op 74° en 106°), maar dit is zelden zichtbaar zonder microscopische analyse.

Geologische omgeving

Voornamelijk te vinden in mariene sedimentaire gesteenten, zoals kalksteen, mergel, zandsteen en kleisteen. Ze komen voor in afzettingen die zijn gevormd in ondiepe tot diepe mariene omgevingen, variërend van kusten tot de diepzee, afhankelijk van de soort en de geologische periode.

Belangrijke feiten

• Hardheid: 3 op de schaal van Mohs (voor calciet, het primaire mineraal van de test). Indien gesilicificeerd, kan de hardheid oplopen tot 7 (kwarts).
• Soortelijk gewicht: 2.71 (voor calciet). Kan variëren afhankelijk van de mate van mineralisatie en vervanging.
• Kristalstelsel: Trigonaal (voor calciet). De test is een biogeen object, geen enkel kristal.
• Kleur: Variabel, afhankelijk van de diagenese en de matrix.
• Glans: Mat tot aardachtig.
• Transparantie: Ondoorzichtig.
• Breuk: Conchoïdaal tot onregelmatig (voor calciet).
• Splijting: Niet van toepassing op het fossiel als geheel; individuele calcietkristallen vertonen perfecte rhomboëdrische splijting.
• Samenstelling: Primair calciumcarbonaat (CaCO3) in de vorm van calciet. Kan secundair gesilicificeerd (SiO2), gepyritiseerd (FeS2) of anderszins gemineraliseerd zijn.

Snelle controle

• Kleur: Variabel (wit, grijs, bruin, geel, roodachtig, zwart)
• Glans: Mat tot aardachtig, soms glasachtig (gesilicificeerd)
• Streekkleur: Wit (indien voornamelijk calciet), of geen duidelijke streep bij andere mineralen.

Fysische kenmerken

• Kristalhabitus: De fossiele test behoudt de oorspronkelijke morfologie van de zee-egel, bestaande uit aaneengesloten calcietplaten. Geen macroscopische kristalhabitus in de zin van een mineraal.
• Splijtingstype: Niet van toepassing op het fossiel als geheel. De microkristallijne calciet waaruit de test is opgebouwd, heeft perfecte rhomboëdrische splijting.
• Breuktype: Onregelmatig tot conchoïdaal, afhankelijk van de mate van conservering en mineralisatie.
• Taaiheid: Broos.
• Glanstype: Mat tot aardachtig.

Vorming

Gefossiliseerde zee-egels ontstaan wanneer de kalkskeletten (testen) van dode zee-egels snel worden begraven in sedimenten op de zeebodem. Door diagenetische processen, zoals compactie en cementatie, worden de sedimenten omgezet in sedimentair gesteente, waarbij de oorspronkelijke test van calciet (CaCO3) behouden blijft of wordt vervangen door andere mineralen zoals silica (SiO2) door silicificatie, of pyriet (FeS2) door pyritisatie. De interne structuur en externe morfologie van de test blijven vaak uitzonderlijk goed bewaard.

Gebruik

Gefossiliseerde zee-egels hebben geen industriële of commerciële toepassingen buiten de wetenschap en verzamelaarsmarkt. Ze zijn van groot belang voor paleontologisch onderzoek, stratigrafie (biostratigrafie), paleoecologie en paleoklimatologie. Ze worden ook gewaardeerd als decoratieve objecten en verzamelstukken.

Ouderdomsverdeling

Van het Ordovicium (ongeveer 485 miljoen jaar geleden) tot heden, met een grote diversiteit vanaf het Mesozoïcum (ongeveer 252 miljoen jaar geleden).

Waar te vinden

Zoektips

Vergelijkbare stenen

Wetenschappelijke classificatie

Mineraalklasse

Niet van toepassing, het is een fossiel (biogeen object). De primaire minerale component is calciet, dat behoort tot de carbonaatklasse.

Groep

Echinoidea (klasse binnen de stam Echinodermata)

Kristalstelsel

Trigonaal (voor de calcietkristallen waaruit de test is opgebouwd).

Chemische formule

CaCO3 (voor de oorspronkelijke test, kan vervangen zijn door SiO2, FeS2, etc.)

Samenstelling

Calciumcarbonaat (calciet) is de primaire component van de oorspronkelijke test. Tijdens fossilisatie kan dit vervangen worden door silica (kwarts), pyriet, of andere mineralen.

Ontdek Gefossiliseerde Zee-egel