Zandsteen

Sedimentair gesteente

Sandstone

Ook bekend als: Areniet (algemene term voor zandsteen), Kwartsareniet (als kwarts dominant is), Arkose (als veldspaat dominant is), Lithische areniet (als gesteentefragmenten dominant zijn), Grauwacke (als er veel matrix is)

Heb je een foto? Identificeer stenen direct met de Rockby-app

App openen

Beschrijving

Zandsteen is een klastisch sedimentair gesteente dat voornamelijk bestaat uit zandkorrels (partikels met een diameter tussen 0,0625 mm en 2 mm). De samenstelling van deze korrels is variabel, maar kwarts is het meest voorkomende mineraal vanwege zijn weerstand tegen verwering. Andere veelvoorkomende mineralen zijn veldspaat, mica's en diverse gesteentefragmenten. De korrels zijn aan elkaar gecementeerd door een matrix van silica, calciet, ijzeroxiden of kleimineralen. De kleur van zandsteen varieert sterk en wordt beïnvloed door de samenstelling van de korrels en het cement. Het is een van de meest voorkomende sedimentaire gesteenten op aarde.

Hoe te identificeren

Kleur: Zeer variabel: wit, grijs, geel, bruin, rood, roze, groen, zwart. De kleur wordt bepaald door de samenstelling van de zandkorrels en het cement. IJzeroxiden geven vaak rode, bruine of gele tinten.
Glans: Dof tot glasachtig, afhankelijk van de mineralen en de mate van cementatie. Kwartsrijke zandsteen kan een enigszins glasachtige glans hebben.
Textuur: Klastisch, zandig. De korrels zijn voelbaar en zichtbaar, variërend van fijn tot grof zand. De textuur kan variëren van goed gesorteerd (uniforme korrelgrootte) tot slecht gesorteerd (diverse korrelgroottes).
Kristalvorm: Niet van toepassing voor het gesteente als geheel, aangezien het een aggregaat van mineralen is. De individuele zandkorrels (meestal kwarts) hebben vaak een afgeronde tot subangulaire vorm als gevolg van transport en verwering.
Splijting: Geen echte splijting voor het gesteente als geheel. Het kan breken langs zwakke cementlagen of beddingvlakken. Individuele minerale korrels (zoals kwarts) hebben geen duidelijke splijting.
Geologische omgeving: Afgezet in diverse sedimentaire omgevingen: rivierbeddingen (fluviatiel), stranden en duinen (eolisch, kust), delta's, ondiepe mariene omgevingen, en soms diepere mariene bekkens (turbidieten).

Belangrijke feiten

Hardheid: Variabel, afhankelijk van de samenstelling van de korrels en het cement. Kwarts (Mohs 7) is hard, maar het gesteente als geheel kan zachter zijn (Mohs 2-7).
Soortelijk gewicht: 2.2 - 2.8 g/cm³ (afhankelijk van porositeit en minerale samenstelling)
Kristalstelsel: Niet van toepassing voor het gesteente als geheel. De individuele minerale korrels (bijv. kwarts) zijn trigonaal.
Kleur: Zeer variabel: wit, grijs, geel, bruin, rood, roze, groen, zwart.
Glans: Dof tot glasachtig.
Transparantie: Opaak.
Breuk: Conchoïdaal (voor individuele kwartskorrels) tot onregelmatig of korrelig (voor het gesteente als geheel).
Splijting: Geen echte splijting voor het gesteente. Individuele kwartskorrels hebben geen splijting.
Samenstelling: Voornamelijk kwarts (SiO₂), maar kan ook veldspaat, mica's en gesteentefragmenten bevatten. Cement kan silica (SiO₂), calciet (CaCO₃), ijzeroxiden (Fe₂O₃, FeO(OH)) of kleimineralen zijn.

Snelle controle

Kleur: Variabel (wit, grijs, geel, bruin, rood, etc.)
Glans: Dof tot glasachtig
Streekkleur: Wit (voor kwartsrijke zandsteen), kan variëren afhankelijk van het cement en onzuiverheden

Fysische kenmerken

Kristalhabitus: Niet van toepassing voor het gesteente. Individuele korrels zijn meestal afgerond tot subangulair.
Splijtingstype: Geen.
Breuktype: Korrelig tot onregelmatig.
Taaiheid: Broos.
Glanstype: Dof tot glasachtig.

Vorming

Zandsteen ontstaat door de lithificatie van zand, wat een proces is van compactie en cementatie van zandkorrels. Zand wordt afgezet in diverse omgevingen zoals rivierbeddingen, stranden, woestijnen, delta's en ondiepe zeeën. Na afzetting worden de zandkorrels onder druk samengeperst door overliggende sedimenten (compactie). Vervolgens worden de poriën tussen de korrels opgevuld met cementerende mineralen, zoals silica (kwarts), calciumcarbonaat (calciet), ijzeroxiden of kleimineralen, die neerslaan uit circulerende grondwateroplossingen. Dit proces bindt de korrels samen tot een vast gesteente.

Gebruik

Zandsteen wordt veel gebruikt als bouwsteen voor gebouwen, bruggen en monumenten vanwege zijn duurzaamheid en esthetische kwaliteiten. Het wordt ook gebruikt als aggregaat in beton en asfalt, als grondstof voor glasproductie (vooral kwartsrijke zandsteen), en als slijpmiddel. Historisch gezien is het een belangrijk materiaal geweest voor beeldhouwkunst en architectuur.

Ouderdomsverdeling

Zandsteen komt voor in gesteentelagen van alle geologische tijdperken, van het Precambrium tot het Kwartair. De ouderdom is afhankelijk van de specifieke afzettingsomgeving en de bron van het sediment.

Waar te vinden

Verenigde Staten

Uitgebreide afzettingen in de Colorado Plateau-regio (bijv. Navajo Sandstone, Entrada Sandstone), Appalachen, en de Midwest.

Verenigd Koninkrijk

Belangrijke afzettingen in Schotland (Old Red Sandstone), Engeland (Millstone Grit, New Red Sandstone) en Wales.

India

Wijdverspreid, met name in de Vindhyan-reeks en de Thar-woestijn, gebruikt voor historische monumenten.

Australië

Grote afzettingen in de Sydney Basin (Hawkesbury Sandstone) en andere delen van het continent.

Duitsland

Bekend om de Buntsandstein-formatie, veel gebruikt in de bouw.

Nederland en België

Hoewel minder prominent dan in bergachtige gebieden, komen zandsteenlagen voor in de ondergrond en als zwerfstenen. Bijvoorbeeld de zandsteen van de Formatie van Breda in Nederland of de zandsteen van de Condroz in België.

Zoektips

Zoek in sedimentaire bekkens

Zandsteen is een sedimentair gesteente, dus zoek in gebieden met blootgestelde sedimentaire lagen, zoals rivierdalen, kliffen, steengroeven en berghellingen.

Let op korrelgrootte

Zandsteen bestaat uit zandkorrels. Voel aan het oppervlak; het moet korrelig aanvoelen. Als het te fijn is, kan het siltsteen zijn; als het te grof is, kan het conglomeraat zijn.

Observeer de kleur

De kleur kan een indicatie geven van de samenstelling van het cement. Rode of bruine tinten duiden vaak op ijzeroxiden, terwijl witte of grijze tinten kunnen wijzen op kwarts- of calcietcement.

Controleer op beddingvlakken

Zandsteen wordt vaak afgezet in lagen, dus zoek naar gelaagdheid of beddingvlakken, wat kenmerkend is voor sedimentaire gesteenten.

Test de hardheid (voorzichtig)

De hardheid van zandsteen varieert afhankelijk van het cement. Kwarts-gecementeerde zandsteen is harder dan calciet- of klei-gecementeerde zandsteen. Kwarts (Mohs 7) zal geen staal krassen, maar het gesteente als geheel kan wel krassen als het cement zwakker is.

Vergelijkbare stenen

Siltsteen

Ook bekend als: Siltiet

Schalie

Ook bekend als: Klei-schalie

Conglomeraat

Ook bekend als: Puddingsteen (bij ronde klasten)

Kwartsiet

Ook bekend als: Meta-zandsteen

Wetenschappelijke classificatie

Mineraalklasse: Niet van toepassing (gesteente).
Groep: Sedimentair gesteente, klastisch.
Kristalstelsel: Niet van toepassing voor het gesteente. Hoofdbestanddeel kwarts is trigonaal.
Chemische formule: Niet van toepassing (gesteente). Hoofdbestanddeel kwarts is SiO₂.
Samenstelling: Klastisch gesteente bestaande uit zandkorrels (0,0625 - 2 mm) van voornamelijk kwarts, veldspaat, mica's en/of gesteentefragmenten, gecementeerd door silica, calciet, ijzeroxiden of kleimineralen.

Ontdek Zandsteen

Identificatie Vindplaatsen en verzamelen Gelijkende stenen

Identificeer stenen overal

Gratis op iOS, Android en web. Foto-identificatie, complete database en je persoonlijke collectie.

Download opApp Store Verkrijg opGoogle Play Doorgaan opWeb

Openen in app