Heb je een foto? Identificeer stenen direct met de Rockby-app
App openenBeschrijving
Chert is een hard, dicht, cryptokristallijn sedimentair gesteente dat voornamelijk bestaat uit siliciumdioxide (SiO₂). Het komt vaak voor als knollen, lenzen of lagen binnen kalksteen, dolomiet of andere sedimentaire gesteenten. De textuur is zo fijnkorrelig dat de individuele kwartskristallen niet met het blote oog of zelfs met een standaard microscoop zichtbaar zijn. De kleur varieert sterk, afhankelijk van de aanwezige sporenmineralen en organisch materiaal.
Hoe te identificeren
- Kleur
- Zeer variabel: wit, grijs, zwart, bruin, rood, groen, blauw. De kleur wordt beïnvloed door onzuiverheden zoals ijzeroxiden (rood, bruin), organisch materiaal (zwart, grijs) of chloriet (groen).
- Glans
- Wasachtig tot dof, soms glasachtig op verse breukvlakken.
- Textuur
- Extreem fijnkorrelig (cryptokristallijn), glad tot licht ruw aanvoelend. Dicht en compact.
- Kristalvorm
- Komt voor als onregelmatige knollen, lenzen, concreties of bedden. Individuele kristallen zijn microscopisch klein en anhedraal.
- Splijting
- Geen echte splijting. Vertoon conchoïdale (schelpvormige) breuk, vergelijkbaar met glas.
- Geologische omgeving
- Voornamelijk in sedimentaire gesteenten, met name kalksteen en dolomiet, waar het zich vormt als diagenetische vervanging. Ook te vinden in evaporieten en als bedden in diepzee-afzettingen (radiolarieten).
Belangrijke feiten
- Hardheid: 6.5 - 7 op de schaal van Mohs
- Soortelijk gewicht: 2.58 - 2.64 g/cm³
- Kristalstelsel: Trigonaal (cryptokristallijn)
- Kleur: Zeer variabel, afhankelijk van onzuiverheden
- Glans: Wasachtig, dof, soms glasachtig
- Transparantie: Ondoorzichtig tot doorschijnend
- Breuk: Conchoïdaal (schelpvormig)
- Splijting: Geen
- Samenstelling: Siliciumdioxide (SiO₂)
Snelle controle
- Kleur: Variabel (wit, grijs, zwart, bruin, rood, groen)
- Glans: Wasachtig tot dof
- Streekkleur: Wit
Fysische kenmerken
- Kristalhabitus: Cryptokristallijn, massief, knolvormig, gelaagd
- Splijtingstype: Geen
- Breuktype: Conchoïdaal, zeer scherp
- Taaiheid: Broos
- Glanstype: Wasachtig tot dof
Vorming
Chert knollen vormen zich typisch door de diagenetische vervanging van carbonaatgesteenten (zoals kalksteen of dolomiet) door silica. De silica is afkomstig van de oplossing van biogene silica (bijv. diatomeeën, radiolariën, sponzen) in de omringende sedimenten of van vulkanische as. Deze silica migreert en precipiteert in knollen of lagen binnen het gastgesteente. De precieze mechanismen omvatten vaak de omzetting van opaal-A naar opaal-CT en uiteindelijk naar kwarts, een proces dat miljoenen jaren kan duren en afhankelijk is van temperatuur, druk en de aanwezigheid van water.
Gebruik
Historisch gezien was chert, met name vuursteen, van cruciaal belang voor de vervaardiging van stenen werktuigen (bijlen, pijlpunten, schrapers) vanwege zijn conchoïdale breuk en scherpe randen. Tegenwoordig wordt het gebruikt als aggregaat in beton en wegenbouw, als slijpmiddel, en soms als decoratieve steen. Vuursteen wordt nog steeds gebruikt in vuurwapens (vuursteengeweren) en voor het maken van vuur.
Ouderdomsverdeling
Voornamelijk Paleozoïcum tot Cenozoïcum, maar kan in gesteenten van elke ouderdom voorkomen waar silica-rijke sedimenten zijn afgezet.
Waar te vinden
Krijtgesteenten in Noordwest-Europa
Overvloedig aanwezig als vuursteenknollen in de krijtlagen van landen als Nederland (Zuid-Limburg), België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Deze vuursteen is van biogene oorsprong (sponzen, diatomeeën).
Kalksteenformaties wereldwijd
Chertknollen zijn een veelvoorkomend kenmerk in veel kalksteen- en dolomietformaties van verschillende geologische ouderdommen, bijvoorbeeld in de Appalachen (VS) of de Jura-gebergten.
Diepzee-afzettingen
Chertbedden, vaak geassocieerd met radiolarieten, zijn te vinden in ophiolietcomplexen en andere diepzee-sedimentaire sequenties, bijvoorbeeld in Californië (Franciscan Complex) of de Alpen.
Zoektips
Zoek in kalksteengroeven
Kalksteengroeven zijn uitstekende plaatsen om chertknollen te vinden, aangezien ze vaak als bijproduct van de kalksteenwinning worden blootgelegd.
Let op erosiegebieden
Chert is resistenter tegen verwering dan kalksteen, dus het kan geconcentreerd worden gevonden in rivierbeddingen, stranden of akkers waar het omringende kalksteen is geërodeerd.
Gebruik een hamer en beitel
Voor het losmaken van chertknollen uit het moedergesteente kan een geologenhamer en beitel nodig zijn, maar wees voorzichtig om het exemplaar niet te beschadigen.
Veiligheidswaarschuwing: Silica
Chert bestaat voornamelijk uit silica. Bij het bewerken (zagen, slijpen, breken) van chert kan fijn silica-stof vrijkomen. Langdurige inademing van dit stof kan leiden tot silicose, een ernstige longziekte. Draag altijd geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals een P100-ademhalingsmasker, en werk in een goed geventileerde ruimte of nat om stofvorming te minimaliseren.
Vergelijkbare stenen
Chalcedoon
Chalcedoon
Ook bekend als: Microkristallijn kwarts
Jaspis
Jaspis
Ook bekend als: Ondoorzichtige chalcedoon
Agaat
Agaat
Ook bekend als: Gebande chalcedoon
Opaal
Opaal
Ook bekend als: Amorf silica
Wetenschappelijke classificatie
- Mineraalklasse
- Oxiden (specifiek: Tectosilicaten, hoewel cryptokristallijn)
- Groep
- Kwarts-groep
- Kristalstelsel
- Trigonaal (individuele kristallen zijn trigonaal, maar de aggregatie is cryptokristallijn)
- Chemische formule
- SiO₂
- Samenstelling
- Siliciumdioxide
Ontdek Chert Knol
Identificeer stenen overal
Gratis op iOS, Android en web. Foto-identificatie, complete database en je persoonlijke collectie.