Heb je een foto? Identificeer stenen direct met de Rockby-app
App openenBeschrijving
Schalie is een fijnkorrelig, klastisch sedimentair gesteente dat voornamelijk bestaat uit kleimineralen en kleine hoeveelheden kwarts en veldspaat. Het kenmerkende aspect van schalie is de fissiliteit, wat betekent dat het gemakkelijk splijt langs parallelle lagen die zijn gevormd door de oriëntatie van de kleimineralen tijdens de compactie. De kleur varieert sterk afhankelijk van de samenstelling, van zwart (rijk aan organisch materiaal) tot grijs, groen, rood en bruin.
Hoe te identificeren
- Kleur
- Zeer variabel: zwart, grijs, groen, rood, bruin, geel. Zwarte schalie duidt vaak op een hoog organisch gehalte.
- Glans
- Dof tot aards, soms licht zijdeachtig op splijtvlakken.
- Textuur
- Fijnkorrelig, glad aanvoelend. De individuele korrels zijn meestal niet met het blote oog zichtbaar. Kenmerkend is de gelaagdheid en fissiliteit.
- Kristalvorm
- Geen macroscopische kristalvormen; bestaat uit microscopische kleimineralen.
- Splijting
- Perfecte fissiliteit (splijtbaarheid) langs de sedimentaire lagen, wat resulteert in dunne, platte platen. Dit is een van de meest onderscheidende kenmerken van schalie.
- Geologische omgeving
- Ontstaat in rustige, laag-energetische afzettingsmilieus zoals diepe zeeën, meren, lagunes, rivierdelta's en overstromingsvlakten. Vaak geassocieerd met andere sedimentaire gesteenten zoals zandsteen en kalksteen.
Belangrijke feiten
- Hardheid: 2.5-4 op de schaal van Mohs (afhankelijk van de samenstelling en mate van compactie)
- Soortelijk gewicht: 2.0-2.8 g/cm³
- Kristalstelsel: Niet van toepassing (amorf/microkristallijn aggregaat)
- Kleur: Zeer variabel (zwart, grijs, groen, rood, bruin, geel)
- Glans: Dof tot aards, soms zijdeachtig op splijtvlakken
- Transparantie: Opaak
- Breuk: Conchoïdaal (schelpvormig) tot onregelmatig, maar zelden waargenomen door de sterke fissiliteit
- Splijting: Perfecte fissiliteit (splijtbaarheid) langs de sedimentaire lagen
- Samenstelling: Voornamelijk kleimineralen (illiet, kaoliniet, smectiet), kwarts, veldspaat, mica's, organisch materiaal, carbonaten, ijzeroxiden.
Snelle controle
- Kleur: Variabel (zwart, grijs, groen, rood, bruin)
- Glans: Dof tot aards
- Streekkleur: Wit, grijs, of de kleur van het gesteente
Fysische kenmerken
- Kristalhabitus: Microkristallijn aggregaat, geen macroscopische kristallen
- Splijtingstype: Fissiliteit (splijtbaarheid) langs de gelaagdheid
- Breuktype: Onregelmatig tot subconchoïdaal, maar zelden dominant door fissiliteit
- Taaiheid: Broos
- Glanstype: Aards tot dof
Vorming
Schalie ontstaat door de compactie en lithificatie van klei, slib en andere fijne sedimentdeeltjes. Deze deeltjes worden afgezet in rustige wateromgevingen zoals meren, lagunes, rivierdelta's en diepe zeeën. De geleidelijke accumulatie van lagen sediment, gevolgd door begraving en diagenese (compactie, ontwatering en cementatie), leidt tot de vorming van schalie. Organisch materiaal kan ook worden ingesloten, wat kan leiden tot de vorming van olieschalie of gasschalie.
Gebruik
Historisch gebruikt als dakbedekking (na metamorfose tot leisteen), bouwmateriaal en als bron voor klei in de keramische industrie. Tegenwoordig is het vooral van belang als moedergesteente voor aardolie en aardgas (schaliegas, schalieolie) en als bron van uranium en andere metalen. Het wordt ook gebruikt als vulmiddel in cement en als grondstof voor bakstenen.
Ouderdomsverdeling
Komt voor in alle geologische tijdperken, van het Precambrium tot het Kwartair, met significante afzettingen in het Paleozoïcum en Mesozoïcum.
Waar te vinden
Noord-Amerika
Uitgebreide schalieafzettingen, waaronder de Marcellus Shale (Appalachen), Bakken Formation (North Dakota, Montana), Eagle Ford Shale (Texas) en Barnett Shale (Texas), die belangrijke bronnen zijn van schaliegas en -olie.
Europa
Voorkomen in het Verenigd Koninkrijk (bijv. Kimmeridge Clay), Frankrijk, Duitsland en Polen. Historisch belangrijk voor leisteenwinning in Wales en Bretagne.
Azië
Grote afzettingen in China, Rusland en het Midden-Oosten, met name in gebieden die rijk zijn aan koolwaterstoffen.
Nederland en België
Schalieafzettingen komen voor in de ondergrond, met name in het Carboon (steenkoollagen) en het Devoon. In Nederland zijn er discussies geweest over de winning van schaliegas in onder andere de provincies Brabant en Limburg.
Zoektips
Zoek naar gelaagdheid
Schalie is herkenbaar aan zijn duidelijke gelaagdheid en de neiging om in dunne platen te splijten. Zoek naar ontsluitingen in rivierbeddingen, weginsnijdingen en kliffen.
Locatie van afzetting
Schalie wordt gevormd in rustige wateromgevingen. Zoek in gebieden die in het geologische verleden dergelijke omstandigheden hadden, vaak in de buurt van voormalige zeebekkens of grote meren.
Fossielen
Vanwege de fijne korrel en rustige afzetting, bevat schalie vaak goed bewaarde fossielen van mariene organismen, planten en insecten. Dit kan een goede indicator zijn.
Geur
Sommige schalie, vooral die rijk is aan organisch materiaal (olieschalie), kan een zwavelachtige of bitumineuze geur afgeven wanneer het wordt gebroken of verhit.
Vergelijkbare stenen
Siltsteen
Siltstone
Ook bekend als: Siltiet
Moddersteen
Mudstone
Ook bekend als: Mudstone
Leisteen
Slate
Ook bekend als: Lei
Argilliet
Argillite
Ook bekend als: Verharde kleisteen
Wetenschappelijke classificatie
- Mineraalklasse
- Sedimentair gesteente (klastisch)
- Groep
- Fijnkorrelige klastische gesteenten
- Kristalstelsel
- Niet van toepassing (aggregaat van mineralen)
- Chemische formule
- Geen specifieke formule, complex mengsel van mineralen
- Samenstelling
- Overheersend kleimineralen (bijv. Al2Si2O5(OH)4 voor kaoliniet), kwarts (SiO2), veldspaat (bijv. KAlSi3O8), mica's, organisch materiaal, carbonaten.
Ontdek Schalie
Identificeer stenen overal
Gratis op iOS, Android en web. Foto-identificatie, complete database en je persoonlijke collectie.