Andezyt

Opis

Andezyt to drobnoziarnista, wulkaniczna skała magmowa o składzie pośrednim, charakteryzująca się afanitową (niewidoczne gołym okiem kryształy) lub porfirową teksturą. Zazwyczaj ma barwę od szarej do ciemnoszarej, czasem zielonkawej lub czerwonobrązowej. Składa się głównie z plagioklazów (zazwyczaj andezynu), piroksenów (augit, hipersten) i/lub amfiboli (hornblenda). Może zawierać niewielkie ilości kwarcu, biotytu, magnetytu i apatytu. Jest to skała typowa dla wulkanizmu stref subdukcji, tworząca kopuły lawowe, potoki lawowe i stratowulkany.

Jak identyfikować

Kolor

Zazwyczaj szary do ciemnoszarego, czasem zielonkawy, czerwonobrązowy lub czarny. Barwa jest jaśniejsza niż bazaltu, ale ciemniejsza niż ryolitu.

Połysk

Matowy do szklistego (w przypadku fenokryształów).

Tekstura

Afanitowa (drobnoziarnista, kryształy niewidoczne gołym okiem) lub porfirowa (większe kryształy, fenokryształy, osadzone w drobnoziarnistej masie podstawowej). Fenokryształy to najczęściej plagioklazy, pirokseny lub amfibole.

Forma krystaliczna

W przypadku tekstury porfirowej, fenokryształy plagioklazów mogą mieć pokrój tabliczkowy, pirokseny i amfibole słupkowy.

Łupliwość

Brak wyraźnej łupliwości w skale jako całości. Minerały wchodzące w skład andezytu (np. plagioklazy, pirokseny, amfibole) posiadają własne płaszczyzny łupliwości.

Środowisko geologiczne

Wulkany stref subdukcji (np. Andy, Kordyliery, Łuk Aleucki, Łuk Japoński), często tworzy stratowulkany, kopuły lawowe i potoki lawowe.

Kluczowe fakty

• Twardość: 6-7 (twardość minerałów składowych, skała jest twarda i zbita)
• Gęstość względna: 2.5 - 2.8 g/cm³
• Układ krystalograficzny: Minerały składowe (np. plagioklazy - trójskośny, pirokseny - jednoskośny/rombowy, amfibole - jednoskośny). Skała jako całość nie ma określonego systemu krystalograficznego.
• Kolor: Szary, ciemnoszary, zielonkawy, czerwonobrązowy, czarny.
• Połysk: Matowy do szklistego.
• Przezroczystość: Nieprzezroczysty (skała), minerały składowe mogą być półprzezroczyste.
• Przełam: Nieregularny, muszlowy do nierównego.
• Łupliwość: Brak w skale, minerały składowe posiadają łupliwość (np. plagioklazy doskonała, pirokseny dobra, amfibole doskonała).
• Skład: Głównie plagioklazy (andezyn), pirokseny (augit, hipersten), amfibole (hornblenda). Może zawierać biotyt, kwarc, magnetyt, apatyt.

Szybkie sprawdzenie

• Kolor: Szary do ciemnoszarego, czasem zielonkawy lub czerwonobrązowy.
• Połysk: Matowy do szklistego (fenokryształy).
• Rysa: Biała lub bardzo jasnoszara (trudna do uzyskania ze względu na twardość).

Cechy fizyczne

• Pokrój kryształów: Afanitowy (drobnoziarnisty) lub porfirowy (fenokryształy w drobnoziarnistej masie podstawowej).
• Rodzaj łupliwości: Brak w skale. Minerały składowe: plagioklazy (doskonała), pirokseny (dobra), amfibole (doskonała).
• Rodzaj przełamu: Nieregularny, muszlowy do nierównego.
• Spoistość: Kruchy.
• Rodzaj połysku: Matowy do szklistego.

Powstawanie

Andezyt powstaje w wyniku szybkiego krzepnięcia lawy o pośrednim składzie chemicznym (zawartość SiO2 od 52% do 63%) na powierzchni Ziemi. Jest typową skałą wulkaniczną stref subdukcji, gdzie płyta oceaniczna zanurza się pod płytę kontynentalną lub inną płytę oceaniczną. Magma andezytowa powstaje w wyniku częściowego topnienia płaszcza nad strefą subdukcji, często z udziałem stopionych osadów i skał skorupy oceanicznej, a następnie dyferencjacji magmowej w komorach magmowych.

Zastosowanie

Andezyt jest wykorzystywany jako kruszywo budowlane (np. do produkcji betonu, nawierzchni drogowych), kamień drogowy, materiał do budowy nasypów i tam. Ze względu na swoją twardość i odporność na ścieranie, bywa stosowany jako kamień ozdobny i elewacyjny, choć rzadziej niż granit czy bazalt. W niektórych regionach jest używany do produkcji kostki brukowej.

Rozkład wiekowy

Występuje w skałach wulkanicznych od prekambru do współczesności, szczególnie powszechny w orogenezach fanerozoicznych.

Gdzie znaleźć

Wskazówki dotyczące poszukiwań

Podobne skały

Klasyfikacja naukowa

Klasa minerału

Skała magmowa wulkaniczna

Grupa

Skały pośrednie

Układ krystalograficzny

Nie dotyczy skały, dotyczy minerałów składowych.

Wzór chemiczny

Brak jednej formuły chemicznej, jest to mieszanina minerałów. Skład chemiczny jest pośredni, z zawartością SiO2 od 52% do 63%.

Skład

Głównie krzemionka (SiO2), tlenki glinu (Al2O3), tlenki żelaza (FeO, Fe2O3), tlenki magnezu (MgO), tlenki wapnia (CaO), tlenki sodu (Na2O), tlenki potasu (K2O).

Poznaj Andezyt