Szafir

Opis

Szafir to niebieska odmiana korundu, tlenku glinu (Al2O3). Jest to jeden z najtwardszych minerałów na Ziemi, ustępujący jedynie diamentowi. Jego charakterystyczny niebieski kolor jest spowodowany obecnością śladowych ilości żelaza i tytanu w strukturze krystalicznej. Inne kolory korundu (z wyjątkiem czerwonego, który jest rubinem) są również nazywane szafirami (np. szafir żółty, różowy, zielony, fioletowy, bezbarwny – leukoszafir). Szafiry wykazują silny pleochroizm, co oznacza, że ich kolor może zmieniać się w zależności od kąta obserwacji. Często występują w postaci heksagonalnych słupów lub bipiramid.

Jak identyfikować

Kolor

Najczęściej intensywnie niebieski, ale może występować w innych kolorach (żółty, różowy, zielony, fioletowy, bezbarwny, pomarańczowo-różowy - padparadscha). Kolor jest jednolity lub strefowy.

Połysk

Szklisty do diamentowego.

Tekstura

Gładka, często z widocznymi strefami wzrostu lub inkluzjami.

Forma krystaliczna

Heksagonalne słupy, bipiramidy, tabliczki. Często występują w postaci zaokrąglonych ziaren w złożach wtórnych.

Łupliwość

Brak prawdziwej łupliwości, ale występuje parting (oddzielność) równoległa do płaszczyzn podstawy i romboedrycznych, co jest wynikiem bliźniakowania lub naprężeń.

Środowisko geologiczne

Skały metamorficzne (marmury, gnejsy, łupki), skały magmowe (bazalty, syenity, pegmatyty), złoża aluwialne (placerowe).

Kluczowe fakty

• Twardość: 9 w skali Mohsa
• Gęstość względna: 3.95 - 4.10 g/cm³
• Układ krystalograficzny: Trygonalny
• Kolor: Niebieski, żółty, różowy, zielony, fioletowy, pomarańczowo-różowy (padparadscha), bezbarwny
• Połysk: Szklisty do diamentowego
• Przezroczystość: Przezroczysty do nieprzezroczystego
• Przełam: Muszlowy do nierównego
• Łupliwość: Brak (występuje parting)
• Skład: Tlenek glinu (Al2O3) z domieszkami Fe, Ti, Cr, V

Szybkie sprawdzenie

• Kolor: Niebieski (najczęściej), żółty, różowy, zielony, fioletowy, bezbarwny
• Połysk: Szklisty do diamentowego
• Rysa: Biała

Cechy fizyczne

• Pokrój kryształów: Heksagonalne słupy, bipiramidy, tabliczki, ziarniste, masywne
• Rodzaj łupliwości: Brak prawdziwej łupliwości; występuje parting (oddzielność) równoległa do płaszczyzn podstawy {0001} i romboedrycznych {1011}
• Rodzaj przełamu: Muszlowy do nierównego
• Spoistość: Kruchy
• Rodzaj połysku: Szklisty do diamentowego

Powstawanie

Szafir, jako odmiana korundu, tworzy się w warunkach wysokich temperatur i ciśnień. Najczęściej występuje w skałach metamorficznych, takich jak marmury, gnejsy i łupki, gdzie powstaje w wyniku metamorfizmu kontaktowego lub regionalnego bogatych w aluminium skał osadowych lub magmowych. Może również krystalizować z magm ubogich w krzemionkę, takich jak bazalty i nefelinowe syenity, lub w pegmatytach. Wtórne złoża aluwialne (placerowe) są również ważnym źródłem szafirów, gdzie minerał jest koncentrowany dzięki swojej wysokiej twardości i odporności na wietrzenie.

Zastosowanie

Szafir jest cenionym kamieniem szlachetnym, używanym w jubilerstwie do wyrobu biżuterii. Ze względu na swoją twardość (9 w skali Mohsa), korund (w tym szafir) jest również wykorzystywany jako materiał ścierny (np. w papierze ściernym, tarczach szlifierskich), do produkcji łożysk precyzyjnych w zegarkach, okienek optycznych, laserów (np. szafirowe lasery tytanowo-szafirowe) oraz jako podłoże w elektronice (np. do produkcji diod LED).

Rozkład wiekowy

Występuje w skałach o różnym wieku geologicznym, od prekambru do kenozoiku, związany z procesami metamorficznymi i magmowymi.

Gdzie znaleźć

Wskazówki dotyczące poszukiwań

Podobne skały

Klasyfikacja naukowa

Klasa minerału

Tlenki

Grupa

Korund

Układ krystalograficzny

Trygonalny

Wzór chemiczny

Al2O3

Skład

Tlenek glinu

Poznaj Szafir