Szafir surowy

Opis

Szafir to odmiana minerału korundu (tlenek glinu, Al2O3), charakteryzująca się niebieską barwą, choć termin 'szafir' może odnosić się do korundu o dowolnej barwie poza czerwoną (czerwony korund to rubin). Surowy szafir występuje zazwyczaj w postaci heksagonalnych słupów, bipiramid lub tabliczek, często z widocznymi strefami wzrostu i inkluzjami. Jego twardość, wysoki współczynnik załamania światła i brak doskonałej łupliwości czynią go bardzo trwałym i pożądanym minerałem. Barwa szafiru jest wynikiem obecności śladowych ilości pierwiastków chromu, żelaza i tytanu w strukturze krystalicznej.

Jak identyfikować

Kolor

Szafir występuje w szerokiej gamie kolorów, najczęściej niebieskim (od jasnego błękitu po ciemny granat), ale także żółtym, różowym, zielonym, fioletowym, pomarańczowym (padparadscha) i bezbarwnym. Czerwony korund to rubin. Barwa jest często nierównomierna, strefowa.

Połysk

Szklisty do diamentowego.

Tekstura

Zazwyczaj gładka na powierzchniach kryształów, ale może być szorstka w przypadku agregatów lub kryształów z licznymi inkluzjami.

Forma krystaliczna

Heksagonalne słupy, bipiramidy, tabliczki. Często występują zbliźniaczenia lamelarne. Kryształy mogą być zaokrąglone w złożach aluwialnych.

Łupliwość

Brak doskonałej łupliwości. Występuje łupliwość bazalna i romboedryczna, ale jest ona niedoskonała i często nazywana 'podziałem' (parting) ze względu na zbliźniaczenia lub inkluzje.

Środowisko geologiczne

Skały metamorficzne (marmury, gnejsy, łupki), skały magmowe (bazalty, pegmatyty, syenity nefelinowe), oraz wtórne złoża aluwialne (piaski i żwiry rzeczne).

Kluczowe fakty

• Twardość: 9 w skali Mohsa (drugi najtwardszy minerał po diamencie).
• Gęstość względna: 3.95-4.10 g/cm³.
• Układ krystalograficzny: Trygonalny.
• Kolor: Zmienna, najczęściej niebieska, ale także żółta, różowa, zielona, fioletowa, pomarańczowa, bezbarwna. Czerwony korund to rubin.
• Połysk: Szklisty do diamentowego.
• Przezroczystość: Przezroczysty do nieprzezroczystego.
• Przełam: Muszlowy do nierównego.
• Łupliwość: Brak doskonałej łupliwości; występuje podział (parting) bazalny i romboedryczny.
• Skład: Tlenek glinu (Al2O3).

Szybkie sprawdzenie

• Kolor: Niebieski, żółty, różowy, zielony, fioletowy, pomarańczowy, bezbarwny (z wyjątkiem czerwonego, który jest rubinem). Często strefowy.
• Połysk: Szklisty do diamentowego.
• Rysa: Biała.

Cechy fizyczne

• Pokrój kryształów: Heksagonalne słupy, bipiramidy, tabliczki, często zbliźniaczone. W złożach aluwialnych często zaokrąglone ziarna.
• Rodzaj łupliwości: Brak doskonałej łupliwości. Występuje podział (parting) bazalny {0001} i romboedryczny {1011} ze względu na zbliźniaczenia lub inkluzje.
• Rodzaj przełamu: Muszlowy do nierównego.
• Spoistość: Kruchy.
• Rodzaj połysku: Szklisty do diamentowego.

Powstawanie

Szafir, będący odmianą korundu, krystalizuje w wysokich temperaturach i ciśnieniach. Powstaje w skałach metamorficznych, takich jak marmury, gnejsy i łupki, gdzie jest produktem metamorfizmu kontaktowego lub regionalnego bogatych w aluminium skał osadowych lub magmowych. Może również krystalizować w skałach magmowych, zwłaszcza w pegmatytach, bazaltach, nefelinowych syenitach i innych skałach ubogich w krzemionkę, a bogatych w aluminium. Wtórne złoża aluwialne (placerowe) są również ważnym źródłem szafirów, gdzie minerał jest koncentrowany w osadach rzecznych i plażowych dzięki swojej wysokiej twardości i odporności na wietrzenie.

Zastosowanie

Szafir jest cenionym kamieniem szlachetnym, wykorzystywanym w jubilerstwie. Ze względu na swoją wyjątkową twardość (9 w skali Mohsa), korund jest również używany jako materiał ścierny (np. w papierze ściernym, tarczach szlifierskich), w produkcji łożysk precyzyjnych, elementów optycznych (np. okienek w podczerwieni), a także w laserach (szafir tytanowy). Syntetyczny korund jest szeroko stosowany w przemyśle elektronicznym i optycznym.

Rozkład wiekowy

Występuje w skałach o różnym wieku geologicznym, od prekambru do kenozoiku, związany z procesami metamorficznymi i magmowymi.

Gdzie znaleźć

Wskazówki dotyczące poszukiwań

Podobne skały

Klasyfikacja naukowa

Klasa minerału

Tlenki

Grupa

Korund

Układ krystalograficzny

Trygonalny

Wzór chemiczny

Al2O3

Skład

Tlenek glinu

Poznaj Szafir surowy