Hematyt

Opis

Hematyt to tlenek żelaza(III) o wzorze chemicznym Fe2O3. Jest to jeden z najpospolitszych minerałów na Ziemi i główna ruda żelaza. Jego nazwa pochodzi od greckiego słowa 'haima', oznaczającego krew, co odnosi się do jego charakterystycznej czerwonej barwy rysy. Występuje w wielu odmianach morfologicznych, od zbitych, masywnych form, przez promieniste i nerkowate, po doskonale wykształcone kryształy.

Jak identyfikować

Kolor

Barwa hematytu jest bardzo zmienna: od stalowoszarej, czarnej, przez czerwonobrązową, do czerwonej. Często występuje z iryzacją (tęczową poświatą).

Połysk

Połysk hematytu może być metaliczny (odmiany stalowoszare), półmetaliczny, matowy (odmiany ziemiste) lub ziemisty.

Tekstura

Tekstura może być zbita, ziarnista, promienista, nerkowata (odmiana 'żelazna róża'), płytkowa lub ziemista.

Forma krystaliczna

Hematyt krystalizuje w układzie trygonalnym. Kryształy są zazwyczaj tabliczkowe, romboedryczne lub słupkowe. Często tworzy skupienia zbite, nerkowate, promieniste, ziemiste lub oolitowe.

Łupliwość

Brak wyraźnej łupliwości. Czasami obserwuje się niepełną łupliwość wzdłuż płaszczyzn romboedrycznych.

Środowisko geologiczne

Występuje w skałach osadowych (np. formacje żelaziste BIF), metamorficznych (np. w marmurach, łupkach), magmowych (jako minerał akcesoryczny) oraz w złożach hydrotermalnych i metasomatycznych. Jest również powszechny w strefach utleniania złóż siarczkowych.

Kluczowe fakty

• Twardość: 5.5-6.5 w skali Mohsa
• Gęstość względna: 4.9-5.3 g/cm³
• Układ krystalograficzny: Trygonalny
• Kolor: Zmienny: stalowoszary, czarny, czerwonobrązowy, czerwony
• Połysk: Metaliczny, półmetaliczny, matowy, ziemisty
• Przezroczystość: Nieprzezroczysty
• Przełam: Nierówny, muszlowy
• Łupliwość: Brak wyraźnej łupliwości
• Skład: Tlenek żelaza(III) (Fe2O3)

Szybkie sprawdzenie

• Kolor: Stalowoszary, czarny, czerwonobrązowy, czerwony
• Połysk: Metaliczny, półmetaliczny, matowy, ziemisty
• Rysa: Czerwonobrązowa do czerwonej (kluczowa cecha)

Cechy fizyczne

• Pokrój kryształów: Tabliczkowy, romboedryczny, słupkowy; skupienia zbite, nerkowate (żelazna róża), promieniste, ziemiste, oolitowe.
• Rodzaj łupliwości: Brak wyraźnej łupliwości, czasami niepełna łupliwość romboedryczna {1011}.
• Rodzaj przełamu: Nierówny do muszlowego.
• Spoistość: Kruchy.
• Rodzaj połysku: Metaliczny (odmiany krystaliczne), matowy do ziemistego (odmiany zbite i ziemiste).

Powstawanie

Hematyt tworzy się w szerokim zakresie warunków geologicznych. Może powstawać w wyniku procesów hydrotermalnych, metasomatycznych, osadowych (np. w jeziorach i morzach, gdzie wytrąca się z roztworów bogatych w żelazo), metamorficznych (np. w wyniku przeobrażenia magnetytu) oraz w strefach utleniania złóż siarczkowych. Często jest produktem wietrzenia innych minerałów żelaza.

Zastosowanie

Hematyt jest najważniejszą rudą żelaza na świecie, wykorzystywaną do produkcji stali. Jest również używany jako pigment (ochra czerwona), środek polerski (rouge jubilerski), a także w biżuterii i jako kamień ozdobny. W medycynie ludowej przypisywano mu właściwości lecznicze.

Rozkład wiekowy

Występuje w skałach o różnym wieku, od archaiku po kenozoik, często związany z formacjami żelazistymi (BIF) z prekambru.

Gdzie znaleźć

Wskazówki dotyczące poszukiwań

Podobne skały

Klasyfikacja naukowa

Klasa minerału

Tlenki i wodorotlenki

Grupa

Grupa hematytu

Układ krystalograficzny

Trygonalny

Wzór chemiczny

Fe2O3

Skład

Tlenek żelaza(III)

Poznaj Hematyt