Granit

Opis

Granit to powszechna, gruboziarnista, kwaśna skała magmowa głębinowa, składająca się głównie z kwarcu, skaleni (ortoklaz, plagioklaz) i minerałów ciemnych (biotyt, amfibole). Charakteryzuje się holokrystaliczną (w pełni krystaliczną) strukturą i równoziarnistą lub porfirową teksturą. Jest to jedna z najbardziej rozpowszechnionych skał w skorupie kontynentalnej.

Jak identyfikować

Kolor

Zmienna, od jasnoszarej, białej, różowej, czerwonej do zielonkawej, w zależności od proporcji i składu minerałów, zwłaszcza skaleni.

Połysk

Szklisty do perłowego (skalenie), szklisty (kwarc), jedwabisty (biotyt).

Tekstura

Gruboziarnista, holokrystaliczna, równoziarnista lub porfirowa (z większymi kryształami w drobnoziarnistej masie).

Forma krystaliczna

Kryształy anhedralne do subhedralnych, rzadziej euhedralne. Kwarc zazwyczaj bez wyraźnego pokroju, skalenie tabliczkowe, biotyt blaszkowy.

Łupliwość

Kwarc nie posiada łupliwości. Skalenie posiadają dwie płaszczyzny łupliwości pod kątem zbliżonym do 90 stopni. Biotyt posiada doskonałą łupliwość jednokierunkową.

Środowisko geologiczne

Głębokie intruzje w skorupie kontynentalnej, często związane z obszarami orogenicznymi (górskimi), tarczami kontynentalnymi i platformami. Występuje w batolitach, lakolitach, dajkach i sillach.

Kluczowe fakty

• Twardość: 6-7 w skali Mohsa (kwarc), 6-6.5 (skalenie), 2.5-3 (biotyt). Cała skała jest twarda i odporna na ścieranie.
• Gęstość względna: 2.63-2.75 g/cm³.
• Układ krystalograficzny: Minerały w granicie krystalizują w różnych układach: kwarc - trygonalny, ortoklaz - jednoskośny, plagioklaz - trójskośny, biotyt - jednoskośny.
• Kolor: Zmienna, od jasnoszarej, białej, różowej, czerwonej do zielonkawej.
• Połysk: Szklisty do perłowego.
• Przezroczystość: Nieprzezroczysty (skała), poszczególne minerały mogą być przezroczyste do nieprzezroczystych.
• Przełam: Nieregularny, muszlowy (kwarc), nierówny (skalenie).
• Łupliwość: Kwarc brak, skalenie dwie płaszczyzny, biotyt doskonała jednokierunkowa.
• Skład: Głównie kwarc (20-60%), skalenie alkaliczne (ortoklaz, mikroklin) i plagioklaz (oligoklaz, andezyn), oraz minerały ciemne (biotyt, amfibole, rzadziej pirokseny). Mogą występować minerały akcesoryczne takie jak cyrkon, apatyt, tytanit, magnetyt, granat, turmalin.

Szybkie sprawdzenie

• Kolor: Jasnoszary, biały, różowy, czerwony, zielonkawy (zależy od składu minerałów).
• Połysk: Szklisty do perłowego.
• Rysa: Biała (nie dotyczy całej skały, ale poszczególnych minerałów, np. kwarcu i skaleni).

Cechy fizyczne

• Pokrój kryształów: Holokrystaliczny, gruboziarnisty, równoziarnisty lub porfirowy. Kryształy anhedralne do subhedralnych.
• Rodzaj łupliwości: Brak (kwarc), doskonała (biotyt), dobra (skalenie).
• Rodzaj przełamu: Muszlowy (kwarc), nierówny (skalenie, biotyt).
• Spoistość: Kruchy.
• Rodzaj połysku: Szklisty do perłowego.

Powstawanie

Granit powstaje w wyniku krystalizacji magmy o składzie kwaśnym (bogatej w krzemionkę) głęboko pod powierzchnią Ziemi. Proces ten zachodzi powoli, co sprzyja tworzeniu się dużych, dobrze wykształconych kryształów minerałów. Magma granitowa może pochodzić z częściowego stopienia skał skorupy kontynentalnej (granity typu S) lub z dyferencjacji magmy bazaltowej (granity typu I). W zależności od warunków tektonicznych, granit może tworzyć batolity, lakolity, sille lub dajki.

Zastosowanie

Granit jest szeroko stosowany w budownictwie jako materiał konstrukcyjny i dekoracyjny (blaty kuchenne, posadzki, elewacje, nagrobki, kostka brukowa). Ze względu na swoją twardość i odporność na ścieranie, jest również wykorzystywany do produkcji kruszyw drogowych i kolejowych. W przeszłości był używany do budowy fortyfikacji i pomników.

Rozkład wiekowy

Granity występują w skałach o różnym wieku, od prekambru (najstarsze) po kenozoik. Największe intruzje granitowe związane są z orogenezami, np. orogenezą kaledońską, hercyńską, alpejską.

Gdzie znaleźć

Wskazówki dotyczące poszukiwań

Podobne skały

Klasyfikacja naukowa

Klasa minerału

Skała magmowa głębinowa (plutoniczna)

Grupa

Granitoidy

Układ krystalograficzny

Nie dotyczy całej skały, poszczególne minerały mają różne układy krystalograficzne.

Wzór chemiczny

Brak jednej formuły chemicznej dla skały. Skład chemiczny jest złożony, dominują SiO2 (68-77%), Al2O3 (11-15%), K2O (3-6%), Na2O (2-5%), FeO+Fe2O3 (1-3%), MgO (0.5-1.5%), CaO (1-2%).

Skład

Kwarc (20-60%), skalenie alkaliczne (ortoklaz, mikroklin), plagioklaz (oligoklaz, andezyn), biotyt, amfibole. Minerały akcesoryczne: cyrkon, apatyt, tytanit, magnetyt, granat, turmalin.

Poznaj Granit