Masz zdjęcie? Rozpoznawaj skały natychmiast w aplikacji Rockby
Otwórz aplikacjęOpis
Hematyt to tlenek żelaza(III) o wzorze chemicznym Fe2O3. Jest najważniejszą rudą żelaza na świecie. Charakteryzuje się dużą zmiennością barwy i pokroju, ale jego najbardziej rozpoznawalną cechą jest czerwona rysa, niezależnie od barwy zewnętrznej minerału. Nazwa pochodzi od greckiego słowa 'haima', oznaczającego krew, co odnosi się do jego czerwonej barwy po sproszkowaniu.
Jak identyfikować
- Kolor
- Zmienna: od srebrzystoszarej, stalowoszarej, czarnej (odmiany zbite, lustrzane, spekularyt) do czerwonej, czerwonobrązowej (odmiany ziemiste, okruszcowe).
- Połysk
- Metaliczny, półmetaliczny, matowy (ziemisty). Odmiany zbite i krystaliczne często mają silny, metaliczny połysk.
- Tekstura
- Zbita, ziarnista, ziemista, promienista, nerkowata (botryoidalna), listewkowa (spekularyt).
- Forma krystaliczna
- Trygonalny. Często tworzy kryształy tabliczkowe, romboedryczne, rzadziej słupkowe. Występuje również w postaci skupień zbitych, nerkowatych, promienistych, ziemistych, okruszcowych, blaszkowych (spekularyt).
- Łupliwość
- Brak wyraźnej łupliwości, ale może wykazywać parting (nieprawidłową łupliwość) wzdłuż płaszczyzn romboedrycznych.
- Środowisko geologiczne
- Występuje w skałach osadowych (formacje żelaziste BIF), metamorficznych (skarny, złoża kontaktowo-metasomatyczne), hydrotermalnych (żyły), wulkanicznych oraz jako produkt wietrzenia innych minerałów żelaza.
Kluczowe fakty
- Twardość: 5.5-6.5 w skali Mohsa
- Gęstość względna: 4.9-5.3 (wysoka)
- Układ krystalograficzny: Trygonalny
- Kolor: Zmienna: od srebrzystoszarej, stalowoszarej, czarnej do czerwonej, czerwonobrązowej
- Połysk: Metaliczny, półmetaliczny, matowy
- Przezroczystość: Nieprzezroczysty
- Przełam: Nierówny, muszlowy
- Łupliwość: Brak wyraźnej łupliwości, parting romboedryczny
- Skład: Tlenek żelaza(III) (Fe2O3)
Szybkie sprawdzenie
- Kolor: Srebrzystoszary, czarny, czerwony, czerwonobrązowy
- Połysk: Metaliczny, półmetaliczny, matowy
- Rysa: Czerwona do czerwonobrązowej
Cechy fizyczne
- Pokrój kryształów: Tabliczkowy, romboedryczny, słupkowy, blaszkowy (spekularyt), nerkowaty (botryoidalny), promienisty, zbity, ziemisty, okruszcowy.
- Rodzaj łupliwości: Brak wyraźnej łupliwości; parting {1011} (romboedryczny) może być obecny.
- Rodzaj przełamu: Nierówny do muszlowego.
- Spoistość: Kruchy.
- Rodzaj połysku: Metaliczny do matowego (ziemistego).
Powstawanie
Hematyt tworzy się w szerokim zakresie warunków geologicznych. Może powstawać w wyniku procesów hydrotermalnych, metasomatycznych, osadowych (np. w jeziorach i morzach, gdzie wytrąca się z roztworów bogatych w żelazo), metamorficznych (np. w wyniku przeobrażenia magnetytu lub innych minerałów żelaza) oraz w strefach utleniania złóż siarczkowych. Często jest produktem wietrzenia innych minerałów żelaza.
Zastosowanie
Główna ruda żelaza, pigment (czerwony, brązowy), materiał polerski (rouge jubilerski), kamień ozdobny i jubilerski (szczególnie odmiana 'krwawnik'), w medycynie ludowej (niepotwierdzone naukowo właściwości lecznicze).
Rozkład wiekowy
Występuje w skałach o różnym wieku, od archaiku po kenozoik, często związany z formacjami żelazistymi (BIF) z prekambru.
Gdzie znaleźć
Brazylia
Jedne z największych złóż hematytu na świecie, zwłaszcza w stanie Minas Gerais.
Australia
Region Pilbara w Zachodniej Australii jest głównym producentem rud hematytu.
Kanada
Złoża w regionie Labrador Trough.
USA
Region Lake Superior (Mesabi Range) w Minnesocie, historycznie ważne złoża.
Rosja
Złoża na Uralu i w rejonie Kurskiej Anomali Magnetycznej.
Chiny
Wiele złóż rozsianych po całym kraju.
Polska
Występuje w niewielkich ilościach w Górach Świętokrzyskich (np. w okolicach Starachowic), na Dolnym Śląsku (np. w Rudawach Janowickich) oraz w osadach polodowcowych.
Wskazówki dotyczące poszukiwań
Poszukiwanie w strefach wietrzenia
Hematyt często tworzy się w strefach utleniania złóż siarczkowych lub jako produkt wietrzenia innych minerałów żelaza, więc warto szukać w miejscach, gdzie występują takie procesy.
Formacje żelaziste (BIF)
W prekambryjskich formacjach żelazistych hematyt jest głównym składnikiem, więc obszary z takimi skałami są obiecujące.
Czerwona rysa
Zawsze sprawdzaj rysę minerału. Czerwona rysa jest kluczową cechą diagnostyczną hematytu, odróżniającą go od magnetytu czy innych czarnych minerałów.
Waga
Hematyt jest stosunkowo ciężki (duża gęstość), co może być pomocne w identyfikacji.
Podobne skały
Magnetyt
Magnetyt (Fe3O4)
Znana również jako: Żelaziak magnetytowy
Goethyt
Goethyt (FeO(OH))
Znana również jako: Żelaziak brunatny
Limonit
Limonit (mieszanina uwodnionych tlenków żelaza, głównie goethytu)
Znana również jako: Ruda darniowa
Klasyfikacja naukowa
- Klasa minerału
- Tlenki i wodorotlenki
- Grupa
- Grupa hematytu
- Układ krystalograficzny
- Trygonalny
- Wzór chemiczny
- Fe2O3
- Skład
- Żelazo (Fe) 69.94%, Tlen (O) 30.06%
Poznaj Hematyt
Rozpoznawaj skały wszędzie
Bezpłatnie na iOS, Android i w przeglądarce. Rozpoznawanie po zdjęciu, pełna baza danych i Twoja osobista kolekcja.