Kreda

Opis

Kreda to miękka, porowata, drobnoziarnista skała osadowa, zazwyczaj biała lub jasnoszara, składająca się głównie z węglanu wapnia (CaCO3) w postaci kalcytu. Charakteryzuje się dużą zawartością mikroskamieniałości, głównie kokolitów i otwornic. Jest to odmiana wapienia, która wyróżnia się swoją miękkością i porowatością, co odróżnia ją od twardszych, zbitych wapieni. Łatwo kruszy się i pozostawia ślad na powierzchniach. Reaguje z kwasem solnym, wydzielając dwutlenek węgla.

Jak identyfikować

Kolor

Zazwyczaj biała, kremowa, jasnoszara; rzadziej żółtawa lub różowawa.

Połysk

Matowy, ziemisty.

Tekstura

Miękka, porowata, drobnoziarnista, pylista w dotyku. Łatwo kruszy się pod naciskiem palców.

Forma krystaliczna

Mikrokrystaliczna, składa się z mikroskopijnych szczątków organizmów (kokolity, otwornice) oraz drobnych kryształów kalcytu. Brak makroskopowych kryształów.

Łupliwość

Brak wyraźnej łupliwości makroskopowej ze względu na mikrokrystaliczną strukturę. Składa się z ziaren kalcytu, które indywidualnie posiadają doskonałą łupliwość romboedryczną, ale w skale jest to niewidoczne.

Środowisko geologiczne

Środowiska morskie, płytkie szelfy kontynentalne, baseny sedymentacyjne o niskiej energii, gdzie dominowała sedymentacja biogeniczna. Często występuje w postaci rozległych formacji skalnych, tworzących klify i wzgórza.

Kluczowe fakty

• Twardość: 1 w skali Mohsa (bardzo miękka)
• Gęstość względna: 2.3-2.7 g/cm³
• Układ krystalograficzny: Trygonalny (dotyczy kalcytu, głównego składnika)
• Kolor: Biała, kremowa, jasnoszara
• Połysk: Matowy, ziemisty
• Przezroczystość: Nieprzezroczysta
• Przełam: Ziemisty, nierówny
• Łupliwość: Brak makroskopowej łupliwości (składa się z mikrokrystalicznego kalcytu, który ma doskonałą łupliwość romboedryczną)
• Skład: Głównie węglan wapnia (CaCO3), z domieszkami minerałów ilastych, kwarcu, pirytu i innych minerałów akcesorycznych.

Szybkie sprawdzenie

• Kolor: Biała do jasnoszarej
• Połysk: Matowy, ziemisty
• Rysa: Biała

Cechy fizyczne

• Pokrój kryształów: Mikrokrystaliczny, afanitowy (niewidoczne gołym okiem kryształy), ziemisty, porowaty.
• Rodzaj łupliwości: Brak makroskopowej łupliwości. Indywidualne ziarna kalcytu mają doskonałą łupliwość romboedryczną {1011}.
• Rodzaj przełamu: Ziemisty, nierówny, kruchy.
• Spoistość: Krucha, bardzo miękka.
• Rodzaj połysku: Matowy, ziemisty.

Powstawanie

Kreda powstaje w środowiskach morskich, głównie na szelfach kontynentalnych, w warunkach ciepłych, płytkich wód o niskiej energii. Jest to skała biogeniczna, składająca się przede wszystkim ze skamieniałych szczątków mikroskopijnych organizmów morskich, głównie kokolitów (wapiennych płytek glonów z grupy kokolitoforów) oraz otwornic. Akumulacja tych szczątków na dnie morskim, a następnie ich kompakcja i diageneza, prowadzi do powstania kredy. Proces ten wymaga stabilnych warunków sedymentacyjnych przez długie okresy geologiczne.

Zastosowanie

Kreda ma szerokie zastosowanie przemysłowe: jako surowiec do produkcji cementu portlandzkiego, wapna palonego, nawozów wapniowych, wypełniacz w przemyśle papierniczym, gumowym, farbiarskim i tworzyw sztucznych. Jest również używana do produkcji past do zębów, kosmetyków, a także jako kreda szkolna i rysunkowa. W rolnictwie stosowana jest do odkwaszania gleb.

Rozkład wiekowy

Głównie kreda (okres kredowy), ale także w innych okresach geologicznych, choć rzadziej w typowej formie kredy.

Gdzie znaleźć

Wskazówki dotyczące poszukiwań

Podobne skały

Klasyfikacja naukowa

Klasa minerału

Skała osadowa (biogeniczna/chemiczna)

Grupa

Wapienie

Układ krystalograficzny

Trygonalny (dla kalcytu)

Wzór chemiczny

CaCO3 (główny składnik)

Skład

Węglan wapnia (kalcyt) z domieszkami minerałów ilastych, kwarcu, opalu, pirytu, glaukonitu oraz szczątków organicznych.

Poznaj Kreda