หินบะซอลต์

คำอธิบาย

หินบะซอลต์เป็นหินอัคนีพุที่มีเนื้อละเอียดถึงเนื้อแก้ว มีสีเข้มถึงดำ มีองค์ประกอบทางเคมีเป็นมาฟิก (mafic) ซึ่งหมายถึงมีปริมาณซิลิกาต่ำ (ประมาณ 45-52% SiO2) และมีปริมาณธาตุเหล็กและแมกนีเซียมสูง แร่ประกอบหลักได้แก่ แร่ไพรอกซีน (pyroxene) และแร่เฟลด์สปาร์ชนิดแพลจิโอเคลส (plagioclase feldspar) ที่มีแคลเซียมสูง (anorthite-rich) นอกจากนี้อาจพบแร่ออลิวีน (olivine) และแร่แมกนีไทต์ (magnetite) ได้ด้วย หินบะซอลต์เป็นหินภูเขาไฟที่พบมากที่สุดบนโลกและเป็นส่วนประกอบหลักของเปลือกโลกมหาสมุทร

วิธีการระบุ

สี

สีดำ, เทาเข้ม, หรือเขียวเข้ม

ความวาว

ด้าน (dull) ถึงกึ่งโลหะ (submetallic) เมื่อมีแร่โลหะแทรก

เนื้อหิน

เนื้อละเอียดมาก (aphanitic) ซึ่งหมายถึงผลึกแร่มีขนาดเล็กเกินกว่าจะมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า บางครั้งอาจมีเนื้อเป็นแก้ว (glassy) หรือมีรูพรุน (vesicular) หากมีฟองก๊าซแทรกอยู่ และอาจมีผลึกแร่ขนาดใหญ่ (phenocrysts) แทรกอยู่ในเนื้อพื้น (porphyritic texture)

รูปผลึก

ผลึกแร่ส่วนใหญ่มีขนาดเล็กมาก ไม่สามารถระบุรูปผลึกได้ด้วยตาเปล่า หากมีผลึกขนาดใหญ่ (phenocrysts) มักเป็นรูปผลึกของไพรอกซีนหรือออลิวีน

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจนในระดับหินโดยรวม แต่แร่ประกอบหินแต่ละชนิดมีแนวแตกเรียบของตัวเอง (เช่น ไพรอกซีนมี 2 แนวตั้งฉากกันเกือบ 90 องศา)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในบริเวณภูเขาไฟที่ยังคุกรุ่นหรือดับแล้ว, ที่ราบสูงบะซอลต์, รอยแยกกลางมหาสมุทร, และเกาะภูเขาไฟ

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 6-7 (ตามมาตราโมห์, ขึ้นอยู่กับแร่ประกอบหิน)
• ความถ่วงจำเพาะ: 2.8-3.0 กรัม/ลูกบาศก์เซนติเมตร
• ระบบผลึก: ผลึกแร่ส่วนใหญ่มีขนาดเล็กมากจนไม่สามารถระบุระบบผลึกได้ด้วยตาเปล่า แต่แร่ประกอบหินหลัก เช่น ไพรอกซีนและแพลจิโอเคลส มีระบบผลึกแบบโมโนคลินิกและไตรคลินิกตามลำดับ
• สี: ดำ, เทาเข้ม, เขียวเข้ม
• ความวาว: ด้าน (dull) ถึงกึ่งโลหะ (submetallic)
• ความโปร่งใส: ทึบแสง (opaque)
• รอยแตก: แตกแบบก้นหอย (conchoidal) หรือไม่สม่ำเสมอ (uneven)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจนในระดับหินโดยรวม
• องค์ประกอบ: มาฟิก (Mafic) - มีปริมาณซิลิกาต่ำ (45-52% SiO2) และมีปริมาณเหล็ก, แมกนีเซียม, แคลเซียมสูง แร่ประกอบหลักคือ ไพรอกซีนและแพลจิโอเคลสเฟลด์สปาร์ชนิดแคลเซียมสูง อาจมีออลิวีนและแมกนีไทต์

ตรวจสอบด่วน

• สี: ดำถึงเทาเข้ม
• ความวาว: ด้านถึงกึ่งโลหะ
• สีผง: สีเทาอ่อนถึงไม่มีสี (เนื่องจากแร่ประกอบหินส่วนใหญ่ไม่มีสีผง)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกละเอียดมาก (aphanitic) หรือเป็นแก้ว (glassy) บางครั้งมีผลึกขนาดใหญ่แทรก (porphyritic)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบในระดับหิน
• ชนิดรอยแตก: แตกแบบก้นหอย (conchoidal) หรือไม่สม่ำเสมอ (uneven)
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: ด้าน (dull) ถึงกึ่งโลหะ (submetallic)

การก่อตัว

หินบะซอลต์เกิดจากการเย็นตัวอย่างรวดเร็วของลาวาบะซอลต์ที่ปะทุขึ้นมาบนพื้นผิวโลกหรือใต้น้ำ ทำให้มีเนื้อละเอียดมาก (aphanitic) หรือเป็นแก้ว (glassy) บางครั้งอาจมีผลึกแร่ขนาดใหญ่แทรกอยู่ (phenocrysts) ซึ่งบ่งชี้ถึงการเย็นตัวสองขั้นตอน (two-stage cooling) การปะทุของลาวาบะซอลต์มักเกิดขึ้นที่รอยแยกของแผ่นเปลือกโลก (mid-ocean ridges), จุดร้อน (hotspots) และเขตมุดตัวของเปลือกโลก (subduction zones) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในรูปแบบของที่ราบสูงบะซอลต์ (flood basalts) หรือภูเขาไฟรูปโล่ (shield volcanoes)

การใช้ประโยชน์

หินบะซอลต์มีการใช้งานอย่างแพร่หลายในอุตสาหกรรมก่อสร้าง เช่น หินก่อสร้าง, หินโรยทาง, หินประดับ, วัสดุสำหรับทำใยหิน (rock wool) เพื่อเป็นฉนวนกันความร้อนและเสียง, และเป็นวัตถุดิบในการผลิตปูนซีเมนต์ นอกจากนี้ยังใช้ในการผลิตเส้นใยบะซอลต์ (basalt fiber) ซึ่งมีคุณสมบัติแข็งแรง ทนทานต่อสารเคมี และทนความร้อนสูง

การกระจายตามอายุ

พบได้ในทุกยุคทางธรณีวิทยา ตั้งแต่พรีแคมเบรียนจนถึงปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคซีโนโซอิก (Cenozoic Era) และเมโซโซอิก (Mesozoic Era)

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

หินอัคนี (Igneous Rock)

กลุ่ม

หินอัคนีพุ (Extrusive Igneous Rock)

ระบบผลึก

ผลึกละเอียดมาก (aphanitic) หรือเป็นแก้ว (glassy)

สูตรเคมี

ไม่มีสูตรเคมีเฉพาะเจาะจงสำหรับหิน แต่เป็นส่วนผสมของแร่ธาตุต่างๆ

องค์ประกอบ

ซิลิกา (SiO2) 45-52%, อะลูมินา (Al2O3) 14-18%, เหล็กออกไซด์ (FeO, Fe2O3) 8-12%, แมกนีเซียมออกไซด์ (MgO) 6-12%, แคลเซียมออกไซด์ (CaO) 7-15%, โซเดียมออกไซด์ (Na2O) 2-3%, โพแทสเซียมออกไซด์ (K2O) 0.5-2%

สำรวจ หินบะซอลต์