ไข่มุก

คำอธิบาย

ไข่มุกเป็นสารประกอบอินทรีย์ชีวภาพที่เกิดจากสิ่งมีชีวิตจำพวกหอยและสัตว์น้ำมีเปลือกอื่นๆ มีองค์ประกอบหลักคือแคลเซียมคาร์บอเนตในรูปของอะราโกไนต์หรือแคลไซต์ และโปรตีนคอนไคโอลิน ไข่มุกมีลักษณะเป็นทรงกลมหรือรูปทรงอื่นๆ มีความแวววาวเป็นประกายที่เรียกว่า 'เหลือบมุก' (orient) ซึ่งเกิดจากการสะท้อนและหักเหของแสงจากชั้นเนเคอร์ที่ซ้อนกันหลายชั้น ไข่มุกมีหลายสีขึ้นอยู่กับชนิดของหอยและสภาพแวดล้อมที่ก่อตัว

วิธีการระบุ

สี

สีขาว, ครีม, ชมพู, เงิน, ทอง, ดำ, เทา, เขียว, น้ำเงิน หรือสีรุ้ง ขึ้นอยู่กับชนิดของหอยและสภาพแวดล้อม

ความวาว

เหลือบมุก (pearly) หรือแวววาว (iridescent)

เนื้อหิน

เรียบเนียน, บางครั้งอาจมีรอยตำหนิเล็กน้อย

รูปผลึก

ไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจนในระดับมหภาค แต่ประกอบด้วยผลึกเล็กๆ ของอะราโกไนต์หรือแคลไซต์เรียงตัวกันเป็นชั้นๆ

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

ภายในเนื้อเยื่ออ่อนของหอยสองฝาและหอยกาบเดี่ยวบางชนิดที่อาศัยอยู่ในน้ำจืดและน้ำเค็ม

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 2.5 - 4.5 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 2.60 - 2.85
• ระบบผลึก: Orthorhombic (สำหรับอะราโกไนต์) หรือ Trigonal (สำหรับแคลไซต์) แต่โดยรวมแล้วไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจนในระดับมหภาค
• สี: ขาว, ครีม, ชมพู, เงิน, ทอง, ดำ, เทา, เขียว, น้ำเงิน หรือสีรุ้ง
• ความวาว: เหลือบมุก (pearly) หรือแวววาว (iridescent)
• ความโปร่งใส: ทึบแสงถึงโปร่งแสง
• รอยแตก: ไม่สม่ำเสมอ (uneven) ถึงแบบก้นหอย (conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน
• องค์ประกอบ: แคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO3) ในรูปของอะราโกไนต์หรือแคลไซต์ และโปรตีนคอนไคโอลิน

ตรวจสอบด่วน

• สี: หลากหลายสี เช่น ขาว ครีม ชมพู ดำ
• ความวาว: เหลือบมุก (pearly) หรือแวววาว (iridescent)
• สีผง: สีขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจนในระดับมหภาค ประกอบด้วยผลึกขนาดเล็กของอะราโกไนต์หรือแคลไซต์เรียงตัวเป็นชั้นๆ
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มี
• ชนิดรอยแตก: ไม่สม่ำเสมอถึงแบบก้นหอย
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: เหลือบมุก (pearly)

การก่อตัว

ไข่มุกก่อตัวขึ้นภายในเนื้อเยื่ออ่อนของหอยสองฝา (bivalves) และหอยกาบเดี่ยว (gastropods) บางชนิด รวมถึงสัตว์น้ำมีเปลือกอื่นๆ เช่น หอยเป๋าฮื้อ เมื่อมีสิ่งแปลกปลอม เช่น เม็ดทราย ปรสิต หรือเศษเนื้อเยื่อ เข้าไปในตัวหอย หอยจะหลั่งสารประกอบที่เรียกว่า 'เนเคอร์' (nacre) หรือ 'มุก' ซึ่งเป็นแคลเซียมคาร์บอเนตในรูปของอะราโกไนต์ (aragonite) หรือแคลไซต์ (calcite) ผสมกับโปรตีนอินทรีย์ที่เรียกว่า 'คอนไคโอลิน' (conchiolin) เป็นชั้นๆ ล้อมรอบสิ่งแปลกปลอมนั้น เพื่อลดการระคายเคือง การสะสมของชั้นเนเคอร์นี้จะก่อตัวเป็นไข่มุกขึ้นมา

การใช้ประโยชน์

ไข่มุกถูกนำมาใช้เป็นเครื่องประดับมาตั้งแต่สมัยโบราณ เนื่องจากความสวยงามและคุณค่าทางสุนทรียภาพ นอกจากนี้ยังมีการนำไข่มุกบดละเอียดมาใช้ในเครื่องสำอางและยาแผนโบราณบางชนิด

การกระจายตามอายุ

เกิดขึ้นได้ตลอดเวลาในสิ่งมีชีวิตจำพวกหอยและสัตว์น้ำมีเปลือกอื่นๆ

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

คาร์บอเนต (Carbonates)

กลุ่ม

สารประกอบอินทรีย์ชีวภาพ (Biogenic material)

ระบบผลึก

Orthorhombic (สำหรับอะราโกไนต์) / Trigonal (สำหรับแคลไซต์)

สูตรเคมี

CaCO3 (ผสมกับโปรตีนอินทรีย์)

องค์ประกอบ

แคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO3) 82-92%, คอนไคโอลิน (โปรตีนอินทรีย์) 4-14%, น้ำ 2-4%

สำรวจ ไข่มุก