ไข่มุกเลี้ยง

คำอธิบาย

ไข่มุกเลี้ยงเป็นอัญมณีอินทรีย์ที่เกิดจากกระบวนการทางชีวภาพภายใต้การควบคุมของมนุษย์ มีองค์ประกอบหลักเป็นแคลเซียมคาร์บอเนตในรูปของผลึกอารากอไนต์ขนาดเล็กจำนวนมากที่เรียงตัวกันเป็นชั้นๆ สลับกับชั้นของสารอินทรีย์คอนไคโอลิน โครงสร้างนี้ทำให้ไข่มุกมีลักษณะเป็นประกายเงางามที่เรียกว่า 'เหลือบมุก' (orient) ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่สำคัญในการประเมินคุณภาพ

วิธีการระบุ

สี

มีหลากหลายสี เช่น ขาว, ครีม, ชมพู, เงิน, ทอง, ดำ, เทา และสีเหลือบมุกต่างๆ

ความวาว

มีประกายเงางามแบบมุก (pearly luster) หรือแบบไข (waxy luster) ขึ้นอยู่กับคุณภาพของชั้นมุก

เนื้อหิน

ผิวเรียบเนียน อาจมีรอยตำหนิเล็กน้อยหรือรอยขรุขระตามธรรมชาติ

รูปผลึก

ไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจน เนื่องจากเป็นสารอสัณฐาน (amorphous) ในระดับมหภาค แต่ประกอบด้วยผลึกอารากอไนต์ขนาดเล็กระดับจุลภาค

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

เกิดขึ้นในฟาร์มเลี้ยงหอยมุกในแหล่งน้ำจืด (ทะเลสาบ, แม่น้ำ) หรือน้ำเค็ม (ทะเล, อ่าว) ทั่วโลก

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 2.5-4.5 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 2.60-2.85 (ขึ้นอยู่กับชนิดของหอยและแหล่งกำเนิด)
• ระบบผลึก: ออร์โธรอมบิก (Orthorhombic) สำหรับอารากอไนต์ และ ไตรโกนอล (Trigonal) สำหรับแคลไซต์ (ในระดับจุลภาค)
• สี: หลากหลายสี เช่น ขาว, ครีม, ชมพู, เงิน, ทอง, ดำ, เทา
• ความวาว: มุก (pearly) ถึง ไข (waxy)
• ความโปร่งใส: ทึบแสง (opaque) ถึง โปร่งแสง (translucent)
• รอยแตก: ไม่สม่ำเสมอ (uneven) ถึง แบบก้นหอย (conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน
• องค์ประกอบ: แคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO3) ประมาณ 82-92% และสารอินทรีย์คอนไคโอลิน (conchiolin) ประมาณ 4-14% รวมถึงน้ำประมาณ 2-4%

ตรวจสอบด่วน

• สี: ขาว, ครีม, ชมพู, เงิน, ทอง, ดำ, เทา และเหลือบมุก
• ความวาว: มุก (pearly) หรือ ไข (waxy)
• สีผง: ขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจนในระดับมหภาค ประกอบด้วยผลึกอารากอไนต์ขนาดเล็กมากเรียงตัวเป็นชั้นๆ
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มี
• ชนิดรอยแตก: ไม่สม่ำเสมอ (uneven) ถึง แบบก้นหอย (conchoidal)
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: มุก (pearly) ถึง ไข (waxy)

การก่อตัว

ไข่มุกเลี้ยงเกิดจากการที่มนุษย์สอดใส่วัตถุแปลกปลอม (นิวเคลียส) เข้าไปในเนื้อเยื่อของหอยมุก (เช่น หอยนางรมมุก หรือหอยกาบน้ำจืด) หอยจะตอบสนองโดยการหลั่งสารประกอบอินทรีย์ที่เรียกว่า คอนไคโอลิน (conchiolin) และผลึกแคลเซียมคาร์บอเนต (ส่วนใหญ่เป็นอารากอไนต์) ออกมาเคลือบรอบวัตถุแปลกปลอมนั้นเป็นชั้นๆ อย่างต่อเนื่อง ทำให้เกิดเป็นไข่มุกขึ้นมา

การใช้ประโยชน์

ใช้เป็นเครื่องประดับอัญมณีเป็นหลัก นอกจากนี้ยังใช้ในงานศิลปะและงานฝีมือบางประเภท

การกระจายตามอายุ

เกิดขึ้นได้ตลอดเวลาในปัจจุบัน โดยมีอายุตั้งแต่ไม่กี่ปีจนถึงหลายสิบปี ขึ้นอยู่กับระยะเวลาการเลี้ยง

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

คาร์บอเนต (Carbonates)

กลุ่ม

ชีวภาพ (Biogenic)

ระบบผลึก

ออร์โธรอมบิก (Orthorhombic) สำหรับอารากอไนต์ และ ไตรโกนอล (Trigonal) สำหรับแคลไซต์

สูตรเคมี

CaCO3 (เป็นองค์ประกอบหลัก)

องค์ประกอบ

แคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO3) และสารอินทรีย์คอนไคโอลิน (conchiolin)

สำรวจ ไข่มุกเลี้ยง