ไข่มุก

คำอธิบาย

ไข่มุกเป็นอัญมณีอินทรีย์ที่เกิดจากสิ่งมีชีวิต ไม่ใช่แร่ธาตุในทางธรณีวิทยาที่แท้จริง แต่เป็นสารประกอบชีวภาพที่เกิดจากกระบวนการทางชีวภาพของหอย มีลักษณะเป็นทรงกลมหรือรูปร่างไม่สม่ำเสมอ มีความแวววาวเป็นเอกลักษณ์ที่เรียกว่า 'เหลือบมุก' (orient) ซึ่งเกิดจากการสะท้อนและหักเหของแสงจากชั้นเนเคอร์ที่ซ้อนทับกัน

วิธีการระบุ

สี

สีขาว, ครีม, ชมพู, เงิน, ทอง, ดำ, เทา, น้ำเงิน, เขียว (ขึ้นอยู่กับชนิดของหอยและสภาพแวดล้อม)

ความวาว

เหลือบมุก (pearly), แวววาว (iridescent)

เนื้อหิน

เรียบเนียน, บางครั้งอาจมีรอยตำหนิเล็กน้อย

รูปผลึก

ไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจน (amorphous) ในระดับมหภาค แต่ประกอบด้วยผลึกเล็กๆ ของอะราโกไนต์หรือแคลไซต์

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบ (non-cleavable)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในแหล่งน้ำจืดและน้ำเค็มทั่วโลก โดยเฉพาะในบริเวณที่มีหอยมุกอาศัยอยู่ เช่น อ่าว ทะเลสาบ และแม่น้ำ

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 2.5-4.5 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 2.60-2.85
• ระบบผลึก: ไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจน (amorphous) ในระดับมหภาค แต่ประกอบด้วยผลึกเล็กๆ ของอะราโกไนต์ (orthorhombic) หรือแคลไซต์ (trigonal)
• สี: หลากหลาย (ขาว, ครีม, ชมพู, เงิน, ทอง, ดำ, เทา, น้ำเงิน, เขียว)
• ความวาว: เหลือบมุก (pearly), แวววาว (iridescent)
• ความโปร่งใส: ทึบแสงถึงโปร่งแสง
• รอยแตก: แตกแบบก้นหอย (conchoidal) ถึงไม่สม่ำเสมอ (uneven)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบ
• องค์ประกอบ: แคลเซียมคาร์บอเนต (CaCO3) ในรูปของอะราโกไนต์หรือแคลไซต์ และโปรตีนอินทรีย์คอนไคโอลิน

ตรวจสอบด่วน

• สี: ขาว, ครีม, ชมพู, ดำ, ทอง
• ความวาว: เหลือบมุก (pearly)
• สีผง: ขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ทรงกลม, ทรงรี, ทรงหยดน้ำ, ทรงกระดุม, หรือรูปร่างไม่สม่ำเสมอ (baroque)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มี
• ชนิดรอยแตก: แตกแบบก้นหอยถึงไม่สม่ำเสมอ
• ความเหนียว: เปราะ
• ชนิดความวาว: เหลือบมุก

การก่อตัว

ไข่มุกก่อตัวขึ้นภายในเนื้อเยื่ออ่อนของหอยบางชนิด (โดยเฉพาะหอยสองฝาและหอยกาบเดี่ยวบางชนิด) เพื่อตอบสนองต่อสิ่งแปลกปลอมที่รุกล้ำเข้าไปในตัวหอย เช่น ปรสิต เม็ดทราย หรือความเสียหายต่อเปลือกหอย หอยจะหลั่งสารที่เรียกว่า 'เนเคอร์' (nacre) ซึ่งประกอบด้วยแคลเซียมคาร์บอเนตในรูปของอะราโกไนต์ (aragonite) หรือแคลไซต์ (calcite) และโปรตีนอินทรีย์ที่เรียกว่า คอนไคโอลิน (conchiolin) สารเนเคอร์นี้จะถูกเคลือบเป็นชั้นๆ รอบสิ่งแปลกปลอมนั้นอย่างต่อเนื่อง ทำให้เกิดเป็นไข่มุกขึ้นมา

การใช้ประโยชน์

เครื่องประดับ, เครื่องสำอาง, ยาแผนโบราณ (ในบางวัฒนธรรม), วัสดุตกแต่ง

การกระจายตามอายุ

เกิดขึ้นได้ตลอดเวลาในสิ่งมีชีวิตจำพวกหอยสองฝาและหอยกาบเดี่ยวบางชนิด

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

สารประกอบอินทรีย์-อนินทรีย์ (Biomineral)

กลุ่ม

ไม่ใช่แร่ธาตุในทางธรณีวิทยา แต่เป็นสารประกอบชีวภาพ

ระบบผลึก

ไม่มีรูปผลึกที่ชัดเจน (amorphous) ในระดับมหภาค

สูตรเคมี

CaCO3 + C32H48N2O11 (โดยประมาณสำหรับคอนไคโอลิน)

องค์ประกอบ

แคลเซียมคาร์บอเนต (ประมาณ 82-92%) และคอนไคโอลิน (ประมาณ 4-14%) รวมถึงน้ำ (ประมาณ 2-4%)

สำรวจ ไข่มุก