ไครโซคอลลา

คำอธิบาย

ไครโซคอลลาเป็นแร่ไฮดรัสคอปเปอร์ซิลิเกต (hydrous copper silicate) ที่มีสีฟ้าถึงเขียวอมฟ้า มักพบในลักษณะเป็นมวลอสัณฐาน (amorphous masses) หรือเป็นเปลือกเคลือบ (crusts) บนแร่ชนิดอื่น ๆ บางครั้งอาจพบในรูปผลึกขนาดเล็กมาก ไครโซคอลลามักมีความแข็งต่ำและเปราะ มีความมันวาวคล้ายแก้วถึงด้าน

วิธีการระบุ

สี

สีฟ้า, ฟ้าอมเขียว, เขียว, เขียวอมน้ำเงิน บางครั้งอาจมีสีน้ำตาลหรือดำปะปน

ความวาว

คล้ายแก้ว (vitreous) ถึงด้าน (dull) หรือคล้ายดิน (earthy)

เนื้อหิน

มักพบเป็นมวลอสัณฐาน, เปลือกเคลือบ, หรือเป็นก้อนกลมคล้ายพวงองุ่น (botryoidal)

รูปผลึก

โดยทั่วไปเป็นอสัณฐาน (amorphous) หรือเป็นผลึกขนาดเล็กมาก (cryptocrystalline) ที่ไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า บางครั้งอาจพบในรูปผลึกเข็ม (acicular) หรือเส้นใย (fibrous) ขนาดเล็ก

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบ (none) เนื่องจากเป็นอสัณฐาน

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในเขตออกซิเดชันของแหล่งแร่ทองแดง (oxidation zone of copper deposits) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหินที่มีซิลิกา เช่น หินแกรนิต หินทราย หรือหินภูเขาไฟ

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 2.5-3.5 (มาตราโมส)
• ความถ่วงจำเพาะ: 1.9-2.4
• ระบบผลึก: อสัณฐาน (Amorphous) หรือ Monoclinic (ในบางกรณีที่พบผลึกขนาดเล็กมาก)
• สี: ฟ้า, ฟ้าอมเขียว, เขียว, เขียวอมน้ำเงิน
• ความวาว: คล้ายแก้ว (vitreous) ถึงด้าน (dull) หรือคล้ายดิน (earthy)
• ความโปร่งใส: โปร่งแสง (translucent) ถึงทึบแสง (opaque)
• รอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal) ถึงไม่สม่ำเสมอ (uneven)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มี (none)
• องค์ประกอบ: ไฮดรัสคอปเปอร์ซิลิเกต (Hydrous copper silicate)

ตรวจสอบด่วน

• สี: ฟ้าถึงเขียวอมฟ้า
• ความวาว: คล้ายแก้วถึงด้าน
• สีผง: ขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: มวลอสัณฐาน, เปลือกเคลือบ, ก้อนกลมคล้ายพวงองุ่น (botryoidal), มวลคล้ายไต (reniform), มวลคล้ายเส้นใย (fibrous masses)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบ
• ชนิดรอยแตก: แบบก้นหอยถึงไม่สม่ำเสมอ
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: คล้ายแก้ว, ด้าน, คล้ายดิน

การก่อตัว

ไครโซคอลลาเป็นแร่ทุติยภูมิ (secondary mineral) ที่เกิดจากการผุพังของแร่ทองแดงปฐมภูมิ (primary copper minerals) ในเขตออกซิเดชัน (oxidation zone) ของแหล่งแร่ทองแดง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในสภาพแวดล้อมที่มีซิลิกาและน้ำ การก่อตัวมักเกิดขึ้นที่อุณหภูมิต่ำและความดันต่ำ

การใช้ประโยชน์

ใช้เป็นอัญมณีและหินประดับ เนื่องจากมีสีสันสวยงามและลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ นอกจากนี้ยังเป็นแร่ทองแดงรอง (minor copper ore) ในบางแหล่ง และเป็นแร่ตัวบ่งชี้ (indicator mineral) สำหรับแหล่งแร่ทองแดง

การกระจายตามอายุ

ไม่จำเพาะเจาะจงยุคทางธรณีวิทยา มักพบในแหล่งแร่ทองแดงทุติยภูมิ

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ซิลิเกต (Silicates)

กลุ่ม

Cyclosilicates (บางครั้งจัดอยู่ใน Nesosilicates หรือ Inosilicates เนื่องจากโครงสร้างที่ซับซ้อนและแปรผัน)

ระบบผลึก

อสัณฐาน (Amorphous) หรือ Monoclinic

สูตรเคมี

(Cu,Al)2H2Si2O5(OH)4·nH2O (สูตรทั่วไปที่ยอมรับกันมากที่สุดคือ CuSiO3·nH2O หรือ Cu2H2Si2O5(OH)4)

องค์ประกอบ

คอปเปอร์ออกไซด์ (CuO) 30-45%, ซิลิคอนไดออกไซด์ (SiO2) 30-40%, น้ำ (H2O) 10-20% และอาจมีอะลูมิเนียม (Al) ปะปน

สำรวจ ไครโซคอลลา