ทับทิมและบุษราคัม

คำอธิบาย

จี้ทับทิมและบุษราคัมประกอบด้วยอัญมณีสองชนิดที่จัดอยู่ในกลุ่มแร่คอรันดัม (Corundum) ซึ่งมีองค์ประกอบทางเคมีเป็นอะลูมิเนียมออกไซด์ (Al2O3) ทับทิมมีสีแดงเกิดจากธาตุโครเมียม (Cr) ในโครงสร้างผลึก ส่วนบุษราคัมมีสีเหลืองเกิดจากธาตุเหล็ก (Fe) และ/หรือไทเทเนียม (Ti) อัญมณีทั้งสองชนิดนี้มีความแข็งสูงมาก (9 ตามมาตราโมส) ทำให้ทนทานต่อการขีดข่วนและเหมาะสำหรับการนำมาทำเครื่องประดับ

วิธีการระบุ

สี

ทับทิมมีสีแดงถึงแดงอมม่วง บุษราคัมมีสีเหลืองถึงเหลืองอมส้ม ความเข้มของสีเป็นปัจจัยสำคัญในการประเมินคุณภาพ

ความวาว

มีความวาวแบบเพชรถึงวาวแบบแก้ว (Vitreous to Adamantine)

เนื้อหิน

ผิวเรียบเมื่อขัดเงา

รูปผลึก

โดยทั่วไปพบในรูปผลึกหกเหลี่ยมแบบปริซึม (prismatic) หรือแบบแท็บลาร์ (tabular) หรือเป็นเม็ดกลมมนในแหล่งสะสมทุติยภูมิ

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่แท้จริง แต่มีแนวแตกแยกแบบ parting ที่เกิดจาก twin lamellae หรือการรวมตัวของผลึก

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในหินแปร (เช่น หินอ่อน, หินไนส์, หินชีสต์) และหินอัคนีบางชนิด (เช่น ไซอีไนต์, เพกมาไทต์) รวมถึงในแหล่งสะสมทุติยภูมิ (placers) เช่น ตะกอนกรวดทราย

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 9 (ตามมาตราโมส)
• ความถ่วงจำเพาะ: 3.95 - 4.10
• ระบบผลึก: ไตรโกนัล (Trigonal)
• สี: ทับทิม: แดง; บุษราคัม: เหลือง (สีอื่นๆ ของคอรันดัมเรียกว่าแซฟไฟร์)
• ความวาว: วาวแบบเพชรถึงวาวแบบแก้ว
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงโปร่งแสง
• รอยแตก: แตกแบบก้นหอย (Conchoidal) ถึงไม่สม่ำเสมอ (Uneven)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่แท้จริง แต่มีแนวแตกแยกแบบ parting
• องค์ประกอบ: อะลูมิเนียมออกไซด์ (Al2O3)

ตรวจสอบด่วน

• สี: ทับทิม: แดงถึงแดงอมม่วง; บุษราคัม: เหลืองถึงเหลืองอมส้ม
• ความวาว: วาวแบบเพชรถึงวาวแบบแก้ว
• สีผง: ไม่มีสี (ขาว)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกหกเหลี่ยมแบบปริซึม, แบบแท็บลาร์, แบบปิรามิด, หรือเป็นเม็ดกลมมน
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่แท้จริง แต่มีแนวแตกแยกแบบ parting ตามระนาบ {1011} และ {0001}
• ชนิดรอยแตก: แตกแบบก้นหอยถึงไม่สม่ำเสมอ
• ความเหนียว: เปราะ (Brittle)
• ชนิดความวาว: วาวแบบเพชรถึงวาวแบบแก้ว

การก่อตัว

คอรันดัมก่อตัวขึ้นภายใต้สภาวะอุณหภูมิและความดันสูง โดยทั่วไปพบในหินแปร เช่น หินอ่อน หินไนส์ และหินชีสต์ นอกจากนี้ยังสามารถพบได้ในหินอัคนีบางชนิด เช่น ไซอีไนต์ และเพกมาไทต์ รวมถึงในแหล่งสะสมทุติยภูมิ (placers) ที่เกิดจากการผุกร่อนของหินต้นกำเนิด

การใช้ประโยชน์

ทับทิมและบุษราคัมเป็นอัญมณีที่มีค่าสูง ใช้ในการทำเครื่องประดับเป็นหลัก นอกจากนี้ คอรันดัมยังใช้เป็นวัสดุขัดถู (abrasive) เนื่องจากมีความแข็งสูง และใช้ในอุตสาหกรรมเลเซอร์และอิเล็กทรอนิกส์บางประเภท

การกระจายตามอายุ

คอรันดัมสามารถพบได้ในหินที่มีอายุทางธรณีวิทยาหลากหลาย ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียนจนถึงยุคซีโนโซอิก ขึ้นอยู่กับแหล่งกำเนิดทางธรณีวิทยา

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ออกไซด์ (Oxides)

กลุ่ม

คอรันดัม (Corundum Group)

ระบบผลึก

ไตรโกนัล (Trigonal)

สูตรเคมี

Al2O3

องค์ประกอบ

อะลูมิเนียมออกไซด์

สำรวจ ทับทิมและบุษราคัม