บุษราคัม (Yellow Sapphire)

คำอธิบาย

บุษราคัมคือคอรันดัมที่มีสีเหลืองถึงเหลืองอมส้ม เป็นอัญมณีที่มีความแข็งรองจากเพชร มีความแวววาวแบบเพชรถึงแก้ว มีความทนทานสูงและไม่ทำปฏิกิริยากับสารเคมีทั่วไป สีเหลืองของบุษราคัมเกิดจากธาตุเหล็ก (Fe) ที่ปะปนอยู่ในโครงสร้างผลึก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง Fe3+ ที่ดูดกลืนแสงสีน้ำเงินและม่วง ทำให้สะท้อนแสงสีเหลืองออกมา บุษราคัมธรรมชาติมักมีตำหนิภายในเล็กน้อย ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะที่ช่วยในการแยกแยะจากบุษราคัมสังเคราะห์

วิธีการระบุ

สี

สีเหลืองอ่อนถึงเหลืองเข้ม, เหลืองอมส้ม, เหลืองอมเขียว สีเกิดจากธาตุเหล็ก (Fe) ในโครงสร้างผลึก

ความวาว

ความแวววาวแบบเพชร (adamantine) ถึงแบบแก้ว (vitreous)

เนื้อหิน

ผิวเรียบเมื่อขัดเงา ผลึกธรรมชาติมักมีรอยแตกแบบก้นหอย (conchoidal fracture)

รูปผลึก

ระบบผลึกสามแกน (Trigonal) มักพบในรูปผลึกหกเหลี่ยมปิรามิด (hexagonal bipyramidal) หรือรูปทรงกระบอกหกเหลี่ยม (hexagonal prismatic) บางครั้งพบเป็นผลึกแฝด (twinned crystals)

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่แท้จริง (no true cleavage) แต่มีแนวแยก (parting) ตามระนาบผลึกแฝดหรือระนาบการเติบโต

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในหินอัคนีที่มีซิลิกาต่ำและอะลูมิเนียมสูง เช่น ไซอีไนต์ (syenites) และเพกมาไทต์ (pegmatites) รวมถึงหินแปร เช่น ไนส์ (gneisses), ชีสต์ (schists), และหินอ่อน (marbles) นอกจากนี้ยังพบมากในแหล่งทุติยภูมิ (placer deposits) ที่เกิดจากการผุพังของหินต้นกำเนิด

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 9 ตามมาตราโมส (Mohs scale)
• ความถ่วงจำเพาะ: 3.95 - 4.10 (โดยเฉลี่ย 4.00)
• ระบบผลึก: ระบบสามแกน (Trigonal)
• สี: เหลือง, เหลืองอมส้ม, เหลืองอมเขียว
• ความวาว: แวววาวแบบเพชร (adamantine) ถึงแบบแก้ว (vitreous)
• ความโปร่งใส: โปร่งใส (transparent) ถึงโปร่งแสง (translucent)
• รอยแตก: รอยแตกแบบก้นหอย (conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่แท้จริง (no true cleavage) แต่มีแนวแยก (parting) ตามระนาบผลึกแฝด
• องค์ประกอบ: อะลูมิเนียมออกไซด์ (Al2O3) ที่มีธาตุเหล็ก (Fe) เป็นสารเจือปนให้สี

ตรวจสอบด่วน

• สี: เหลืองถึงเหลืองอมส้ม
• ความวาว: แวววาวแบบเพชรถึงแก้ว
• สีผง: ไม่มีสี (colorless)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกหกเหลี่ยมปิรามิด, รูปทรงกระบอกหกเหลี่ยม, บางครั้งเป็นผลึกแฝด
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่แท้จริง แต่มีแนวแยก (parting) ตามระนาบผลึกแฝด {1011} และ {0001}
• ชนิดรอยแตก: รอยแตกแบบก้นหอย (conchoidal) ถึงไม่สม่ำเสมอ (uneven)
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: แวววาวแบบเพชร (adamantine) ถึงแบบแก้ว (vitreous)

การก่อตัว

บุษราคัมเป็นแร่คอรันดัมชนิดหนึ่งที่มีสีเหลือง ซึ่งเกิดจากการแทนที่ของธาตุเหล็ก (Fe) ในโครงสร้างผลึกของอะลูมิเนียมออกไซด์ (Al2O3) โดยเฉพาะอย่างยิ่ง Fe3+ ที่ทำให้เกิดสีเหลืองถึงเหลืองอมส้ม การก่อตัวของคอรันดัมเกิดขึ้นภายใต้สภาวะอุณหภูมิและความดันสูงในหินอัคนี (เช่น เพกมาไทต์, ไซอีไนต์) และหินแปร (เช่น ไนส์, ชีสต์, หินอ่อน) นอกจากนี้ยังพบในแหล่งทุติยภูมิ (placer deposits) ซึ่งเกิดจากการผุพังของหินต้นกำเนิดและถูกพัดพาไปสะสมในตะกอนกรวดทราย

การใช้ประโยชน์

บุษราคัมเป็นอัญมณีที่มีค่าสูง นิยมนำมาทำเครื่องประดับ เช่น แหวน สร้อยคอ ต่างหู และจี้ เนื่องจากมีความแข็งสูง (9 ตามมาตราโมส) และมีความสวยงามทนทาน นอกจากนี้ คอรันดัมสังเคราะห์ยังใช้ในอุตสาหกรรมเป็นวัสดุขัดถูและส่วนประกอบในเลเซอร์

การกระจายตามอายุ

คอรันดัมก่อตัวขึ้นในยุคธรณีกาลต่างๆ ตั้งแต่พรีแคมเบรียนจนถึงยุคซีโนโซอิก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหินแปรและหินอัคนีที่มีอายุหลายร้อยล้านปี

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ออกไซด์ (Oxides)

กลุ่ม

คอรันดัมกรุ๊ป (Corundum Group)

ระบบผลึก

ระบบสามแกน (Trigonal)

สูตรเคมี

Al2O3

องค์ประกอบ

อะลูมิเนียมออกไซด์ (Aluminum Oxide) โดยมีธาตุเหล็ก (Fe) เป็นสารเจือปนที่ทำให้เกิดสีเหลือง

สำรวจ บุษราคัม (Yellow Sapphire)