เทอร์คอยซ์

คำอธิบาย

เทอร์คอยซ์เป็นแร่ฟอสเฟตของทองแดงและอะลูมิเนียมที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบ มีสีฟ้าถึงเขียวอมฟ้าอันเป็นเอกลักษณ์ ซึ่งเกิดจากธาตุทองแดง (สีฟ้า) และเหล็ก (สีเขียว) เป็นแร่ที่มีความทึบแสงถึงโปร่งแสงเล็กน้อย มักพบในรูปของมวลรวมขนาดเล็กหรือเป็นเส้นสายในรอยแตกของหิน

วิธีการระบุ

สี

สีฟ้าคราม, ฟ้าอมเขียว, เขียวอมฟ้า, เขียวอ่อน, บางครั้งมีเส้นใยสีดำหรือน้ำตาลของหินแม่ปะปนอยู่

ความวาว

คล้ายขี้ผึ้งถึงด้าน (waxy to dull) หรือคล้ายดิน (earthy) เมื่อเป็นมวลรวมละเอียด

เนื้อหิน

มักพบเป็นมวลรวมแบบผลึกละเอียด (cryptocrystalline) หรือเป็นก้อนไต (reniform) หรือเป็นเส้นสาย (veinlets) ในรอยแตกของหิน

รูปผลึก

ผลึกเดี่ยวหายากมาก มักพบในรูปของมวลรวมแบบผลึกละเอียด (cryptocrystalline) หรือเป็นก้อนไต (reniform), ก้อนกลม (botryoidal), หรือเป็นเปลือก (crusts) และเส้นสาย (veinlets)

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (none) แต่มีรอยแตกแบบก้นหอย (conchoidal fracture)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในบริเวณที่มีการผุพังของหินอัคนีที่มีทองแดงเป็นส่วนประกอบ เช่น หินแกรนิต หินพอร์ฟีรี หรือหินภูเขาไฟอื่นๆ ในสภาพแวดล้อมที่แห้งแล้งหรือกึ่งแห้งแล้ง โดยเฉพาะในเขตที่มีการเปลี่ยนแปลงของแร่ (alteration zones) ที่มีสารละลายกรดซึมผ่าน

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 5-6 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 2.60-2.90
• ระบบผลึก: ไตรคลินิก (Triclinic)
• สี: ฟ้าคราม, ฟ้าอมเขียว, เขียวอมฟ้า, เขียวอ่อน
• ความวาว: คล้ายขี้ผึ้งถึงด้าน, คล้ายดิน
• ความโปร่งใส: ทึบแสงถึงโปร่งแสงเล็กน้อย
• รอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน
• องค์ประกอบ: ฟอสเฟตของทองแดงและอะลูมิเนียมที่มีน้ำเป็นส่วนประกอบ

ตรวจสอบด่วน

• สี: ฟ้าครามถึงเขียวอมฟ้า
• ความวาว: คล้ายขี้ผึ้งถึงด้าน
• สีผง: ขาวอมฟ้า

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: มวลรวมแบบผลึกละเอียด (cryptocrystalline), ก้อนไต (reniform), ก้อนกลม (botryoidal), เปลือก (crusts), เส้นสาย (veinlets)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน
• ชนิดรอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal)
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: คล้ายขี้ผึ้ง (waxy) ถึงด้าน (dull) หรือคล้ายดิน (earthy)

การก่อตัว

เทอร์คอยซ์เป็นแร่ทุติยภูมิที่ก่อตัวขึ้นจากการตกตะกอนของสารละลายที่มีทองแดง อะลูมิเนียม และฟอสเฟต ในบริเวณที่มีการผุพังของหินที่มีแร่ทองแดงและแร่อะลูมิเนียม โดยเฉพาะในสภาพแวดล้อมที่แห้งแล้งหรือกึ่งแห้งแล้ง สารละลายเหล่านี้จะซึมผ่านรอยแตกและโพรงในหิน และตกตะกอนเป็นเทอร์คอยซ์

การใช้ประโยชน์

เทอร์คอยซ์ถูกนำมาใช้เป็นอัญมณีและหินประดับมานานหลายพันปี โดยเฉพาะในเครื่องประดับและงานแกะสลัก เนื่องจากมีสีสันสวยงามและเป็นที่นิยม นอกจากนี้ยังมีความเชื่อทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณในหลายอารยธรรม

การกระจายตามอายุ

ไม่จำเพาะเจาะจงกับยุคทางธรณีวิทยาใดเป็นพิเศษ แต่การก่อตัวมักเกี่ยวข้องกับกระบวนการผุพังของหินที่มีทองแดงและอะลูมิเนียม

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ฟอสเฟต (Phosphate)

กลุ่ม

กลุ่มเทอร์คอยซ์ (Turquoise Group)

ระบบผลึก

ไตรคลินิก (Triclinic)

สูตรเคมี

CuAl6(PO4)4(OH)8·4H2O

องค์ประกอบ

ทองแดงอะลูมิเนียมฟอสเฟตไฮดรอกไซด์ไฮเดรต

สำรวจ เทอร์คอยซ์