โกเมน

คำอธิบาย

โกเมนเป็นกลุ่มแร่ซิลิเกตที่มีโครงสร้างผลึกแบบไอโซเมตริก (isometric) ที่ซับซ้อน มีองค์ประกอบทางเคมีที่หลากหลาย ทำให้เกิดสีสันที่แตกต่างกันไป โกเมนมีลักษณะเด่นคือไม่มีรอยแตกแยกที่ชัดเจน แต่มีรอยแตกแบบก้นหอย (conchoidal fracture) หรือแบบไม่เรียบ (uneven fracture) มีความแข็งสูงและมีความถ่วงจำเพาะค่อนข้างมาก เป็นแร่ที่ทนทานต่อการผุพังทางเคมีและกายภาพ

วิธีการระบุ

สี

โกเมนมีสีหลากหลายมากที่สุดในบรรดาแร่ทั้งหมด ตั้งแต่ไม่มีสีไปจนถึงสีดำ แต่ที่พบมากที่สุดคือสีแดงเข้มถึงแดงอมน้ำตาล สีอื่นๆ ได้แก่ ส้ม, เหลือง, เขียว, ม่วง, ชมพู, และน้ำตาล

ความวาว

มีความวาวแบบแก้ว (vitreous) ถึงแบบเรซิน (resinous)

เนื้อหิน

มักพบเป็นผลึกเดี่ยวๆ หรือเป็นเม็ดๆ ฝังอยู่ในเนื้อหิน

รูปผลึก

มักพบในรูปผลึกโดเดคาฮีดรอน (dodecahedron) หรือเทสตร้าเฮกซาฮีดรอน (tetrahexahedron) หรือเป็นผลึกผสมระหว่างสองรูปแบบนี้

แนวแตกเรียบ

ไม่มีรอยแตกแยกที่ชัดเจน (no cleavage) ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญที่ช่วยแยกแยะจากแร่ชนิดอื่น

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบมากในหินแปรระดับภูมิภาค (regional metamorphic rocks) เช่น ชีสต์, ไนส์, แอมฟิโบไลต์ (amphibolite) และหินแปรสัมผัส (contact metamorphic rocks) เช่น สการ์น (skarn) นอกจากนี้ยังพบในหินอัคนีบางชนิด เช่น หินแกรนิต, เพกมาไทต์, และคิมเบอร์ไลต์

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 6.5-7.5 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 3.5-4.3 (ขึ้นอยู่กับองค์ประกอบทางเคมี)
• ระบบผลึก: ไอโซเมตริก (Isometric)
• สี: หลากหลายมากที่สุดในบรรดาแร่ทั้งหมด
• ความวาว: วาวแบบแก้วถึงเรซิน
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงทึบแสง
• รอยแตก: แบบก้นหอย (conchoidal) หรือไม่เรียบ (uneven)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มี (none)
• องค์ประกอบ: ซิลิเกตของอะลูมิเนียม, เหล็ก, แมกนีเซียม, แคลเซียม, แมงกานีส, โครเมียม (A3B2(SiO4)3)

ตรวจสอบด่วน

• สี: หลากหลาย (แดง, ส้ม, เหลือง, เขียว, ม่วง, ชมพู, น้ำตาล, ดำ, ไม่มีสี)
• ความวาว: วาวแบบแก้วถึงเรซิน
• สีผง: ไม่มีสี (ขาว)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกโดเดคาฮีดรอน, เทสตร้าเฮกซาฮีดรอน, หรือเป็นเม็ดๆ
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีรอยแตกแยก
• ชนิดรอยแตก: แบบก้นหอยถึงไม่เรียบ
• ความเหนียว: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: วาวแบบแก้วถึงเรซิน

การก่อตัว

โกเมนก่อตัวขึ้นภายใต้สภาวะความดันและอุณหภูมิสูง มักพบในหินแปรระดับภูมิภาค (regional metamorphic rocks) เช่น ชีสต์ (schist) และไนส์ (gneiss) หินอัคนีบางชนิด เช่น หินแกรนิต (granite) และเพกมาไทต์ (pegmatite) รวมถึงในหินอัคนีอัลตราเมฟิก (ultramafic igneous rocks) เช่น เพริโดไทต์ (peridotite) และคิมเบอร์ไลต์ (kimberlite) นอกจากนี้ยังพบในตะกอนทุติยภูมิ (secondary deposits) เช่น ตะกอนน้ำพา (alluvial deposits) เนื่องจากมีความทนทานต่อการผุพัง

การใช้ประโยชน์

โกเมนถูกนำมาใช้เป็นอัญมณีที่มีค่ามานานหลายศตวรรษ โดยเฉพาะชนิดที่มีสีแดงเข้ม นอกจากนี้ยังใช้เป็นสารขัดถู (abrasive) ในอุตสาหกรรม เช่น กระดาษทราย สารขัดเงา และในการตัดด้วยน้ำ (waterjet cutting) เนื่องจากมีความแข็งสูงและไม่มีรอยแตกแยก (cleavage) ที่ชัดเจน โกเมนบางชนิดยังใช้เป็นตัวบ่งชี้ทางธรณีวิทยา (geothermometer และ geobarometer) ในการศึกษาประวัติการแปรสภาพของหิน

การกระจายตามอายุ

พบได้ในหินที่มีอายุหลากหลาย ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียนจนถึงยุคเทอร์เชียรี

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ซิลิเกต (Silicate)

กลุ่ม

โกเมน (Garnet group)

ระบบผลึก

ไอโซเมตริก (Isometric)

สูตรเคมี

A3B2(SiO4)3 โดยที่ A = Ca, Mg, Fe2+, Mn2+ และ B = Al, Fe3+, Cr3+

องค์ประกอบ

เป็นกลุ่มแร่ที่มีองค์ประกอบทางเคมีหลากหลาย แต่มีโครงสร้างผลึกคล้ายกัน แบ่งออกเป็นหลายชนิดหลัก ได้แก่ ไพโรป (Pyrope: Mg3Al2(SiO4)3), อัลมันดีน (Almandine: Fe3Al2(SiO4)3), สเปสซาร์ไทต์ (Spessartine: Mn3Al2(SiO4)3), กรอสซูลาร์ (Grossular: Ca3Al2(SiO4)3), แอนดราไดต์ (Andradite: Ca3Fe2(SiO4)3), และยูวาโรไวต์ (Uvarovite: Ca3Cr2(SiO4)3) ซึ่งแต่ละชนิดอาจมีสีและคุณสมบัติทางกายภาพที่แตกต่างกันเล็กน้อย

สำรวจ โกเมน