ฮีมาไทต์

คำอธิบาย

ฮีมาไทต์เป็นแร่เหล็กออกไซด์ที่มีสูตรเคมี Fe2O3 เป็นแร่ที่พบได้ทั่วไปและเป็นแหล่งแร่เหล็กที่สำคัญที่สุด มีลักษณะเด่นคือให้ผงสีแดง (streak) ไม่ว่าตัวแร่จะมีสีอะไรก็ตาม มีความหลากหลายของลักษณะทางกายภาพ ตั้งแต่ผลึกสีดำเงาวาวคล้ายโลหะ (specular hematite) ไปจนถึงมวลสารสีแดงดิน (red ocher) หรือมวลสารที่มีลักษณะคล้ายไต (kidney ore) ฮีมาไทต์เป็นแร่ที่ไม่มีคุณสมบัติทางแม่เหล็กในตัวเอง แต่บางครั้งอาจพบร่วมกับแมกนีไทต์ซึ่งเป็นแร่แม่เหล็ก

วิธีการระบุ

สี

สีของฮีมาไทต์มีความหลากหลายมาก ตั้งแต่สีดำเทาเงินวาวคล้ายโลหะ (specular hematite) สีแดงเข้ม สีน้ำตาลแดง ไปจนถึงสีแดงดิน

ความวาว

ความวาวมีตั้งแต่แบบโลหะ (metallic) ในผลึกที่สมบูรณ์และมีสีดำเทาเงิน ไปจนถึงแบบด้าน (dull) หรือแบบดิน (earthy) ในมวลสารสีแดงดิน

เนื้อหิน

มีหลายรูปแบบ เช่น ผลึกแผ่นบาง (micaceous), มวลสารละเอียด (earthy), มวลสารที่มีลักษณะคล้ายไต (reniform หรือ kidney ore), มวลสารแบบเกล็ด (botryoidal), หรือแบบแท่ง (columnar)

รูปผลึก

ระบบผลึกเป็นแบบสามแกนเท่า (Trigonal) มักพบในรูปผลึกแผ่นบาง รูปหกเหลี่ยม หรือเป็นมวลสาร

แนวแตกเรียบ

ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (no distinct cleavage) แต่มีแนวแตกแบบ parting ที่เกิดจาก twin lamellae หรือการแยกตัวตามระนาบผลึก

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในแหล่งแร่เหล็กขนาดใหญ่ เช่น Banded Iron Formations (BIFs), แหล่งแร่แบบสัมผัส, แหล่งแร่แบบความร้อนใต้พิภพ, และเป็นแร่รองในหินอัคนีและหินแปร นอกจากนี้ยังเป็นองค์ประกอบสำคัญของดินสีแดงที่เกิดจากการผุพังของหินที่มีเหล็ก

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 5.0 - 6.0 (ตามมาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 5.26 (ค่อนข้างหนัก)
• ระบบผลึก: สามแกนเท่า (Trigonal)
• สี: ดำเทาเงิน, แดงเข้ม, น้ำตาลแดง, แดงดิน
• ความวาว: โลหะ, ด้าน, ดิน
• ความโปร่งใส: ทึบแสง (Opaque)
• รอยแตก: ไม่สม่ำเสมอ (Uneven) ถึงแบบก้นหอย (Conchoidal)
• แนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (None), มีแนวแตกแบบ parting
• องค์ประกอบ: เหล็กออกไซด์ (Iron Oxide)

ตรวจสอบด่วน

• สี: ดำเทาเงิน, แดงเข้ม, น้ำตาลแดง, แดงดิน
• ความวาว: โลหะ, ด้าน, ดิน
• สีผง: แดงถึงน้ำตาลแดง

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: ผลึกแผ่นบาง (tabular), รูปหกเหลี่ยม (rhombohedral), มวลสารละเอียด (earthy), มวลสารคล้ายไต (reniform/kidney ore), มวลสารแบบเกล็ด (botryoidal), มวลสารแบบแท่ง (columnar), มวลสารแบบเส้นใย (fibrous)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (None), มีแนวแตกแบบ parting ตามระนาบ {0001} และ {1011}
• ชนิดรอยแตก: ไม่สม่ำเสมอ (Uneven) ถึงแบบก้นหอย (Conchoidal)
• ความเหนียว: เปราะ (Brittle)
• ชนิดความวาว: โลหะ (Metallic) ถึงด้าน (Dull) หรือดิน (Earthy)

การก่อตัว

ฮีมาไทต์เป็นแร่เหล็กออกไซด์ที่พบได้ทั่วไป เกิดขึ้นได้จากหลายกระบวนการทางธรณีวิทยา ได้แก่: 1. การตกตะกอนทางเคมีในสภาพแวดล้อมทางน้ำ (เช่น Banded Iron Formations) 2. การเกิดจากกระบวนการผุพังของหินที่มีเหล็กเป็นองค์ประกอบ 3. การเกิดในแหล่งแร่แบบสัมผัส (contact metamorphic deposits) 4. การเกิดในแหล่งแร่แบบความร้อนใต้พิภพ (hydrothermal deposits) 5. เป็นแร่รองในหินอัคนีและหินแปรบางชนิด

การใช้ประโยชน์

ฮีมาไทต์เป็นแหล่งแร่เหล็กที่สำคัญที่สุดในโลก ใช้ในการผลิตเหล็กและเหล็กกล้า นอกจากนี้ยังใช้เป็นเม็ดสี (pigment) ในอุตสาหกรรมสีและเครื่องสำอาง (เช่น สีแดงสำหรับเครื่องสำอาง) ใช้เป็นสารขัดเงา (polishing agent) และในบางครั้งใช้เป็นอัญมณีหรือหินประดับ

การกระจายตามอายุ

พบได้ในหินที่มีอายุหลากหลาย ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียน (Precambrian) จนถึงปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหินตะกอนเหล็กแบบแถบ (Banded Iron Formations) ซึ่งมีอายุตั้งแต่ 3.8 ถึง 1.8 พันล้านปี

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ออกไซด์ (Oxides)

กลุ่ม

ฮีมาไทต์กรุ๊ป (Hematite Group)

ระบบผลึก

สามแกนเท่า (Trigonal)

สูตรเคมี

Fe2O3

องค์ประกอบ

เหล็ก (Iron) 69.94%, ออกซิเจน (Oxygen) 30.06%

สำรวจ ฮีมาไทต์