หยก (เนไฟรต์หรือเจไดต์) และมรกต (เบริล)

คำอธิบาย

หยกเป็นชื่อรวมของแร่สองชนิดคือ เนไฟรต์และเจไดต์ ซึ่งมีคุณสมบัติทางกายภาพและเคมีที่แตกต่างกันแต่มีลักษณะภายนอกคล้ายกัน เนไฟรต์เป็นแร่ในกลุ่มแอมฟิโบล ส่วนเจไดต์เป็นแร่ในกลุ่มไพรอกซีน ทั้งสองชนิดมีความเหนียวสูงและทนทานต่อการแตกหัก มรกตเป็นแร่ในกลุ่มเบริลที่มีสีเขียวเข้มถึงเขียวอมฟ้า ซึ่งเกิดจากธาตุโครเมียมและ/หรือวานาเดียม มรกตเป็นอัญมณีที่มีความแข็งสูงแต่เปราะกว่าหยก

วิธีการระบุ

สี

หยก: เขียว, ขาว, ดำ, เหลือง, ส้ม, ม่วง มรกต: เขียวเข้มถึงเขียวอมฟ้า

ความวาว

หยก: คล้ายไข (greasy) ถึงคล้ายแก้ว (vitreous) มรกต: คล้ายแก้ว (vitreous)

เนื้อหิน

หยก: เนื้อละเอียดถึงเส้นใย, ผิวเรียบเนียน มรกต: ผลึกปริซึม, ผิวเรียบ

รูปผลึก

หยก: มวลรวมแบบเส้นใย (เนไฟรต์) หรือแบบเม็ด (เจไดต์) มรกต: ผลึกหกเหลี่ยมปริซึม

แนวแตกเรียบ

หยก: เนไฟรต์มีแนวแตกเรียบ 2 ทิศทางที่มุม 56° และ 124° (ไม่ชัดเจนเนื่องจากโครงสร้างเส้นใย), เจไดต์มีแนวแตกเรียบ 2 ทิศทางที่มุมเกือบ 90° มรกต: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน (แตกแบบก้นหอย)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

หยก: เนไฟรต์พบในหินแปรที่เกิดจากการแปรสภาพของหินอัลตรามาฟิกหรือโดโลไมต์ เจไดต์พบในหินแปรความดันสูง-อุณหภูมิต่ำในเขตมุดตัว มรกต: พบในเพกมาไทต์, หินแปร, และหินอัคนีที่เกี่ยวข้องกับแหล่งแร่เบริลเลียมและโครเมียม/วานาเดียม

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: หยก: เนไฟรต์ 6-6.5, เจไดต์ 6.5-7 (โมห์ส); มรกต: 7.5-8 (โมห์ส)
• ความถ่วงจำเพาะ: หยก: เนไฟรต์ 2.9-3.1, เจไดต์ 3.3-3.5; มรกต: 2.67-2.78
• ระบบผลึก: หยก: เนไฟรต์ (โมโนคลินิก), เจไดต์ (โมโนคลินิก); มรกต: เฮกซะโกนัล
• สี: หยก: เขียว, ขาว, ดำ, เหลือง, ส้ม, ม่วง; มรกต: เขียวเข้มถึงเขียวอมฟ้า
• ความวาว: หยก: คล้ายไขถึงคล้ายแก้ว; มรกต: คล้ายแก้ว
• ความโปร่งใส: หยก: โปร่งแสงถึงทึบแสง; มรกต: โปร่งใสถึงโปร่งแสง
• รอยแตก: หยก: แตกแบบเสี้ยน (splintery) ถึงไม่สม่ำเสมอ (uneven); มรกต: แตกแบบก้นหอย (conchoidal) ถึงไม่สม่ำเสมอ
• แนวแตกเรียบ: หยก: เนไฟรต์มีแนวแตกเรียบ 2 ทิศทางที่มุม 56° และ 124° (ไม่ชัดเจน), เจไดต์มีแนวแตกเรียบ 2 ทิศทางที่มุมเกือบ 90°; มรกต: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน
• องค์ประกอบ: หยก: เนไฟรต์ (Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2), เจไดต์ (NaAlSi2O6); มรกต: Be3Al2(SiO3)6

ตรวจสอบด่วน

• สี: หยก: หลากหลาย (เขียว, ขาว, ดำ, ม่วง); มรกต: เขียวเข้ม
• ความวาว: หยก: คล้ายไขถึงคล้ายแก้ว; มรกต: คล้ายแก้ว
• สีผง: หยก: ขาว; มรกต: ขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: หยก: มวลรวมแบบเส้นใยหรือเม็ด; มรกต: ผลึกหกเหลี่ยมปริซึม
• ชนิดแนวแตกเรียบ: หยก: เนไฟรต์ (ไม่ชัดเจน), เจไดต์ (ดี); มรกต: ไม่มี
• ชนิดรอยแตก: หยก: แตกแบบเสี้ยนถึงไม่สม่ำเสมอ; มรกต: แตกแบบก้นหอยถึงไม่สม่ำเสมอ
• ความเหนียว: หยก: เหนียวมาก (tough); มรกต: เปราะ (brittle)
• ชนิดความวาว: หยก: คล้ายไขถึงคล้ายแก้ว; มรกต: คล้ายแก้ว

การก่อตัว

หยก: เนไฟรต์ก่อตัวจากการแปรสภาพของหินอัคนีอัลตรามาฟิกหรือโดโลไมต์ที่มีซิลิกาต่ำภายใต้สภาวะความดันและอุณหภูมิปานกลางถึงสูง เจไดต์ก่อตัวในสภาพแวดล้อมที่มีความดันสูงและอุณหภูมิต่ำ เช่นในเขตมุดตัวของเปลือกโลก มรกต: ก่อตัวในเพกมาไทต์, หินแปร, และหินอัคนีที่เกี่ยวข้องกับการแทรกซึมของของเหลวร้อนที่มีธาตุเบริลเลียมและโครเมียม/วานาเดียม

การใช้ประโยชน์

หยก: ใช้เป็นเครื่องประดับ, งานแกะสลัก, วัตถุมงคล, และเครื่องมือในอดีต มรกต: ใช้เป็นอัญมณีที่มีค่าสูงสำหรับเครื่องประดับ

การกระจายตามอายุ

หยก: การก่อตัวของหยกเนไฟรต์และเจไดต์เกิดขึ้นในยุคทางธรณีวิทยาที่แตกต่างกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริเวณที่มีการแปรสภาพระดับภูมิภาคและระดับสัมผัส มรกต: มักพบในหินแปรและหินอัคนีที่มีอายุตั้งแต่พรีแคมเบรียนถึงเทอร์เชียรี

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

หยก: เนไฟรต์ (แอมฟิโบล), เจไดต์ (ไพรอกซีน); มรกต: ไซโคลซิลิเกต

กลุ่ม

หยก: เนไฟรต์ (แอมฟิโบล), เจไดต์ (ไพรอกซีน); มรกต: เบริล

ระบบผลึก

หยก: โมโนคลินิก; มรกต: เฮกซะโกนัล

สูตรเคมี

หยก: เนไฟรต์ Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH)2, เจไดต์ NaAlSi2O6; มรกต: Be3Al2(SiO3)6

องค์ประกอบ

หยก: เนไฟรต์ (แคลเซียม-แมกนีเซียม-เหล็ก ซิลิเกต), เจไดต์ (โซเดียม-อะลูมิเนียม ซิลิเกต); มรกต: เบริลเลียม-อะลูมิเนียม ไซโคลซิลิเกต

สำรวจ หยก (เนไฟรต์หรือเจไดต์) และมรกต (เบริล)