หยกเจไดต์

คำอธิบาย

เจไดต์เป็นแร่ซิลิเกตในกลุ่มไพรอกซีนที่มีองค์ประกอบทางเคมีเป็น NaAlSi2O6 มีชื่อเสียงในด้านความงามและความทนทาน เป็นหนึ่งในสองแร่ที่รู้จักกันในชื่อ 'หยก' อีกชนิดหนึ่งคือเนไฟรต์ (nephrite) เจไดต์มีสีที่หลากหลายตั้งแต่สีขาว สีเขียวอ่อน สีเขียวเข้ม สีม่วงลาเวนเดอร์ สีเหลือง สีส้ม และสีดำ สีเขียวมรกตที่เรียกว่า 'หยกจักรพรรดิ' (Imperial Jade) เป็นสีที่มีค่ามากที่สุด เจไดต์มีความเหนียวสูงมากเนื่องจากโครงสร้างผลึกที่เป็นเส้นใยละเอียดที่ประสานกัน (interlocking fibrous texture) ทำให้ทนทานต่อการแตกหักได้ดี

วิธีการระบุ

สี

มีสีหลากหลาย เช่น เขียว (จากโครเมียม), ขาว, ม่วงลาเวนเดอร์ (จากเหล็กและแมงกานีส), เหลือง, ส้ม, ดำ สีเขียวมรกต (Imperial Jade) เป็นสีที่มีค่าที่สุด

ความวาว

ผิวมันวาวคล้ายแก้วถึงไขมัน (vitreous to greasy luster) เมื่อขัดเงาจะมีความมันวาวสูง

เนื้อหิน

มักพบในลักษณะเป็นมวลรวมของผลึกขนาดเล็กที่ประสานกันอย่างแน่นหนา (interlocking granular or fibrous aggregates) ทำให้มีความเหนียวสูง

รูปผลึก

ผลึกเดี่ยวหายาก มักพบเป็นมวลรวมแบบเม็ดละเอียดถึงเส้นใย (fine-grained to fibrous aggregates) หรือเป็นก้อน (massive) ผลึกเดี่ยวที่พบมักมีลักษณะเป็นปริซึมสั้นๆ

แนวแตกเรียบ

มีแนวแตกเรียบ 2 แนวที่ทำมุมกันเกือบ 90 องศา (ประมาณ 87 และ 93 องศา) ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของแร่ในกลุ่มไพรอกซีน แต่เนื่องจากโครงสร้างที่เป็นมวลรวมละเอียด ทำให้สังเกตเห็นได้ยากในตัวอย่างทั่วไป

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

พบในหินแปรสภาพความดันสูง-อุณหภูมิต่ำ เช่น หินบลูชีสต์และหินเอโคลไจต์ ซึ่งก่อตัวในเขตมุดตัวของเปลือกโลก นอกจากนี้ยังพบในตะกอนทุติยภูมิ (placer deposits) ที่เกิดจากการผุพังของหินต้นกำเนิด

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: 6.5-7 (มาตราโมห์)
• ความถ่วงจำเพาะ: 3.30-3.38
• ระบบผลึก: โมโนคลินิก (Monoclinic)
• สี: หลากหลาย (เขียว, ขาว, ม่วง, เหลือง, ส้ม, ดำ)
• ความวาว: มันวาวคล้ายแก้วถึงไขมัน
• ความโปร่งใส: โปร่งแสงถึงทึบแสง
• รอยแตก: ไม่สม่ำเสมอถึงเสี้ยน (uneven to splintery)
• แนวแตกเรียบ: มีแนวแตกเรียบ 2 แนวที่ทำมุมกันเกือบ 90 องศา (87 และ 93 องศา) แต่สังเกตเห็นได้ยากในมวลรวม
• องค์ประกอบ: โซเดียมอะลูมิเนียมซิลิเกต (NaAlSi2O6)

ตรวจสอบด่วน

• สี: เขียว, ขาว, ม่วงลาเวนเดอร์, เหลือง, ส้ม, ดำ
• ความวาว: มันวาวคล้ายแก้วถึงไขมัน
• สีผง: ขาว

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: มักพบเป็นมวลรวมแบบเม็ดละเอียดถึงเส้นใยที่ประสานกันอย่างแน่นหนา (fine-grained to fibrous interlocking aggregates) หรือเป็นก้อน (massive) ผลึกเดี่ยวหายากและมักเป็นปริซึมสั้นๆ
• ชนิดแนวแตกเรียบ: สมบูรณ์ (perfect) ใน 2 ทิศทางที่ทำมุมกัน 87 และ 93 องศา
• ชนิดรอยแตก: ไม่สม่ำเสมอถึงเสี้ยน (uneven to splintery)
• ความเหนียว: เหนียวมาก (tough) เนื่องจากโครงสร้างผลึกที่ประสานกัน
• ชนิดความวาว: มันวาวคล้ายแก้วถึงไขมัน (vitreous to greasy)

การก่อตัว

เจไดต์เป็นแร่ในกลุ่มไพรอกซีน (pyroxene) ที่ก่อตัวขึ้นภายใต้สภาวะความดันสูง (มากกว่า 10 กิโลบาร์) และอุณหภูมิต่ำถึงปานกลาง (200-400 องศาเซลเซียส) ในเขตมุดตัวของเปลือกโลก (subduction zones) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในหินแปรสภาพที่เรียกว่าหินบลูชีสต์ (blueschist) และหินเอโคลไจต์ (eclogite) ซึ่งเป็นผลมาจากการแปรสภาพของหินบะซอลต์หรือหินแกบโบรที่มีองค์ประกอบของโซเดียมสูง การก่อตัวของเจไดต์มักเกิดขึ้นร่วมกับแร่กลอโคเฟน (glaucophane) และลอว์โซไนต์ (lawsonite) ในสภาพแวดล้อมที่มีของไหลอุดมด้วยโซเดียม

การใช้ประโยชน์

เจไดต์มีคุณค่าสูงในฐานะอัญมณี โดยเฉพาะอย่างยิ่งในวัฒนธรรมเอเชียตะวันออก ใช้ในการแกะสลักเครื่องประดับ รูปปั้น และวัตถุศิลปะต่างๆ เนื่องจากมีความแข็งและความเหนียวสูง ทำให้สามารถแกะสลักได้อย่างละเอียดและทนทาน นอกจากนี้ยังมีการใช้ในงานฝีมือและของสะสม

การกระจายตามอายุ

การก่อตัวของเจไดต์มักเกี่ยวข้องกับกระบวนการแปรสภาพในเขตมุดตัวของเปลือกโลก ซึ่งเป็นกระบวนการที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องตลอดประวัติศาสตร์ธรณีวิทยา ดังนั้นจึงสามารถพบได้ในหินที่มีอายุแตกต่างกันไป ตั้งแต่ยุคพาลีโอโซอิกจนถึงซีโนโซอิก

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

ซิลิเกต (Silicate)

กลุ่ม

ไพรอกซีน (Pyroxene Group)

ระบบผลึก

โมโนคลินิก (Monoclinic)

สูตรเคมี

NaAlSi2O6

องค์ประกอบ

โซเดียมอะลูมิเนียมซิลิเกต

สำรวจ หยกเจไดต์