อัญมณีสีน้ำเงิน

คำอธิบาย

อัญมณีสีน้ำเงินที่กล่าวถึงนี้มักหมายถึง โทแพซสีน้ำเงิน หรือ เพทายสังเคราะห์ (Cubic Zirconia) สีน้ำเงิน ซึ่งทั้งสองชนิดนี้มีลักษณะภายนอกที่คล้ายคลึงกันเมื่อผ่านการเจียระไนแล้ว แต่มีองค์ประกอบทางเคมี โครงสร้างผลึก และคุณสมบัติทางกายภาพที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง โทแพซเป็นแร่ธรรมชาติ ส่วนเพทายสังเคราะห์เป็นวัสดุที่มนุษย์สร้างขึ้น

วิธีการระบุ

สี

โทแพซสีน้ำเงิน: มักเป็นสีน้ำเงินอ่อนถึงน้ำเงินเข้ม (มักเกิดจากการปรับปรุงคุณภาพด้วยการฉายรังสีและความร้อน) เพทายสังเคราะห์สีน้ำเงิน: สีน้ำเงินสดใสถึงน้ำเงินเข้มสม่ำเสมอ

ความวาว

โทแพซ: คล้ายแก้ว (Vitreous) เพทายสังเคราะห์: คล้ายเพชร (Adamantine) ถึงคล้ายแก้ว (Vitreous)

เนื้อหิน

ผิวเรียบเมื่อเจียระไน

รูปผลึก

โทแพซ: ผลึกปริซึมตั้งตรง มีหน้าตัดเป็นสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนหรือสี่เหลี่ยมผืนผ้า ปลายผลึกเป็นพีระมิดหรือโดม เพทายสังเคราะห์: ผลึกไอโซเมตริก (ลูกบาศก์) มักไม่พบในรูปผลึกธรรมชาติเนื่องจากเป็นของสังเคราะห์

แนวแตกเรียบ

โทแพซ: มีแนวแตกเรียบสมบูรณ์ในระนาบเดียว (ตามแนวฐาน) เพทายสังเคราะห์: ไม่มีแนวแตกเรียบที่ชัดเจน แต่มีรอยแตกแบบก้นหอย (Conchoidal fracture)

สภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยา

โทแพซ: พบในหินเพกมาไทต์ หินแกรนิต ไรโอไลต์ และสายแร่ไฮโดรเทอร์มอล เพทายสังเคราะห์: ไม่มีสภาพแวดล้อมทางธรณีวิทยาเนื่องจากเป็นของสังเคราะห์

ข้อเท็จจริงสำคัญ

• ความแข็ง: โทแพซ: 8 (โมสเกล) เพทายสังเคราะห์: 8-8.5 (โมสเกล)
• ความถ่วงจำเพาะ: โทแพซ: 3.4-3.6 กรัม/ลูกบาศก์เซนติเมตร เพทายสังเคราะห์: 5.6-6.0 กรัม/ลูกบาศก์เซนติเมตร
• ระบบผลึก: โทแพซ: ออร์โธรอมบิก (Orthorhombic) เพทายสังเคราะห์: ไอโซเมตริก (Isometric/Cubic)
• สี: โทแพซ: ไม่มีสี, เหลือง, น้ำตาล, ชมพู, แดง, เขียว, น้ำเงิน (มักปรับปรุงคุณภาพ) เพทายสังเคราะห์: ไม่มีสี, และสามารถผลิตได้หลายสี
• ความวาว: โทแพซ: คล้ายแก้ว เพทายสังเคราะห์: คล้ายเพชรถึงคล้ายแก้ว
• ความโปร่งใส: โปร่งใสถึงโปร่งแสง
• รอยแตก: โทแพซ: รอยแตกแบบก้นหอยถึงไม่สม่ำเสมอ เพทายสังเคราะห์: รอยแตกแบบก้นหอย
• แนวแตกเรียบ: โทแพซ: มีแนวแตกเรียบสมบูรณ์ในระนาบเดียว เพทายสังเคราะห์: ไม่มีแนวแตกเรียบ
• องค์ประกอบ: โทแพซ: อะลูมิเนียมซิลิเกตฟลูออไรด์ไฮดรอกไซด์ (Al2SiO4(F,OH)2) เพทายสังเคราะห์: เซอร์โคเนียมไดออกไซด์ (ZrO2)

ตรวจสอบด่วน

• สี: น้ำเงิน (อ่อนถึงเข้ม)
• ความวาว: คล้ายแก้ว (โทแพซ), คล้ายเพชรถึงคล้ายแก้ว (เพทายสังเคราะห์)
• สีผง: ไม่มีสี (ขาว)

ลักษณะทางกายภาพ

• ลักษณะผลึก: โทแพซ: ผลึกปริซึม, มวลรวม, เม็ดกลม เพทายสังเคราะห์: ผลึกไอโซเมตริก (สังเคราะห์)
• ชนิดแนวแตกเรียบ: โทแพซ: สมบูรณ์ (Perfect) ในระนาบ {001} เพทายสังเคราะห์: ไม่มี
• ชนิดรอยแตก: โทแพซ: ก้นหอย (Conchoidal) ถึงไม่สม่ำเสมอ (Uneven) เพทายสังเคราะห์: ก้นหอย (Conchoidal)
• ความเหนียว: โทแพซ: เปราะ (Brittle) เพทายสังเคราะห์: เปราะ (Brittle)
• ชนิดความวาว: โทแพซ: คล้ายแก้ว (Vitreous) เพทายสังเคราะห์: คล้ายเพชร (Adamantine) ถึงคล้ายแก้ว (Vitreous)

การก่อตัว

โทแพซ: ก่อตัวในระยะสุดท้ายของการตกผลึกของหินอัคนีประเภทเฟลซิก เช่น หินแกรนิตและเพกมาไทต์ รวมถึงในโพรงของหินไรโอไลต์ และในสายแร่ไฮโดรเทอร์มอล นอกจากนี้ยังพบในหินแปรบางชนิด เพทายสังเคราะห์: ผลิตขึ้นในห้องปฏิบัติการโดยกระบวนการทางเคมี เช่น กระบวนการหลอมเหลวด้วยความร้อน (skull melting) ที่อุณหภูมิสูงกว่า 2750 องศาเซลเซียส

การใช้ประโยชน์

โทแพซ: ใช้เป็นอัญมณีสำหรับเครื่องประดับ, หินสะสม, และในบางกรณีใช้ในอุตสาหกรรมขัดถู เพทายสังเคราะห์: ใช้เป็นอัญมณีเลียนแบบเพชรและอัญมณีอื่นๆ ในเครื่องประดับ เนื่องจากมีราคาถูกและมีความแข็งสูง

การกระจายตามอายุ

โทแพซ: พบในหินอัคนีและหินแปรที่มีอายุหลากหลาย ตั้งแต่ยุคพรีแคมเบรียนจนถึงยุคซีโนโซอิก เพทายสังเคราะห์: เป็นวัสดุสังเคราะห์ ไม่มีอายุทางธรณีวิทยา

แหล่งที่พบ

เคล็ดลับการค้นหา

หินที่คล้ายกัน

การจำแนกทางวิทยาศาสตร์

ประเภทแร่

โทแพซ: ซิลิเกต (Nesosilicate) เพทายสังเคราะห์: ออกไซด์ (Oxide) (สังเคราะห์)

กลุ่ม

โทแพซ: กลุ่มโทแพซ เพทายสังเคราะห์: ไม่มีกลุ่มแร่ธรรมชาติ

ระบบผลึก

โทแพซ: ออร์โธรอมบิก เพทายสังเคราะห์: ไอโซเมตริก (ลูกบาศก์)

สูตรเคมี

โทแพซ: Al2SiO4(F,OH)2 เพทายสังเคราะห์: ZrO2

องค์ประกอบ

โทแพซ: อะลูมิเนียมซิลิเกตฟลูออไรด์ไฮดรอกไซด์ เพทายสังเคราะห์: เซอร์โคเนียมไดออกไซด์

สำรวจ อัญมณีสีน้ำเงิน